Nữ Thủ tướng xinh đẹp Yulia Tymoshenko.
Cuộc bầu cử không đơn thuần chỉ là một cuộc chạy đua giành chức tổng thống mà là một cuộc cạnh tranh quyền kiểm soát Chính phủ và Quốc hội. Vì thế, cuộc bầu cử lần này sẽ đem lại những thay đổi căn bản trong các chính sách đối nội và đối ngoại của Ukraine.
Hai ứng cử viên hàng đầu
Có tất cả 18 ứng cử viên tham gia tranh cử trong cuộc bầu cử năm nay, bao gồm Tổng thống đương nhiệm Yushchenko, nữ Thủ tướng xinh đẹp Yulia Tymoshenko, Chủ tịch Quốc hội Vladimir Litvin, Lãnh đạo Đảng Khu vực Viktor Yanukovych, Lãnh đạo Đảng Lao động Sergei Tigipko....
Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy sẽ không có một ứng cử viên nào đủ khả năng giành chiến thắng ngay tại vòng đầu tiên. Và điều đó đã được chứng minh qua kết quả cuộc bỏ phiếu vòng một hôm 17/1. Theo đó, Tổng thống đương nhiệm Yushchenko đã bị loại bỏ ngay từ vòng đầu tiên và ông này đã lên tiếng thừa nhận thất bại. Lãnh đạo Đảng khu vực Yanukovych và nữ Thủ tướng xinh đẹp Tymoshenko là hai ứng cử viên về nhất nhì trong đợt bỏ phiếu vòng một. Họ sẽ là hai “kỳ phùng địch thủ” trong cuộc bỏ phiếu lần hai vào ngày 7/2 tới.
Theo kết quả sơ bộ, ông Yanukovych giành được nhiều số phiếu nhất trong cuộc bỏ phiếu ngày 17/1 với những cam kết tranh cử là sẽ khôi phục nền kinh tế Ukraine, tạo nhiều công ăn việc làm mới, tăng lương, cải cách hệ thống pháp lý và các chính sách miễn thuế cho các doanh nghiệp nhỏ trong vòng 5 năm tới.
Về vị trí thứ hai trong cuộc bầu cử lần một là nữ Thủ tướng Yulia Tymoshenko. Đối thủ lớn nhất của ông Yanukovych và từng là đồng minh của Tổng thống đương nhiệm Yushchenko hướng ưu tiên cho một xã hội công bằng và một chính phủ hiệu quả. Bà Tymoshenko cũng cam kết sẽ cải cách kinh tế và cải thiện phúc lợi xã hội.
Bất chấp việc Lãnh đạo Đảng khu vực đối lập Yanukovych đang về đầu, kỹ năng chính trị tuyệt vời của nữ Thủ tướng Tymoshenko sẽ khiến mọi người khó có thể dự đoán trước được kết quả bầu cử đợt hai. Vì thế, theo các nhà phân tích, cuộc bỏ phiếu sắp tới sẽ hết sức gay cấn và kịch tính.
Thách thức chồng chất
Tổng thống Ukraine, Chính phủ và Quốc hội nước này đã mâu thuẫn gay gắt với nhau kể từ “Cuộc Cách mạng Cam” nổi tiếng năm 2004. Sự đối đầu, mâu thuẫn bên trong Quốc hội và giữa 3 cơ quan quyền lực cao nhất nói trên là nguyên nhân chính gây ra sự bất ổn chính trị ở đất nước Ukraine. Dù ai chiến thắng thì một tổng thống mới sẽ phải đối mặt với nhiệm vụ vô cùng khó khăn là tháo gỡ mối quan hệ phức tạp của 3 cơ quan này và đưa chúng vào vận hành một cách suôn sẻ.
Có một số dự đoán cho rằng ông Yanukovych và bà Tymoshenko có thể sẽ đạt được một thỏa thuận nào đó sau khi cả hai ứng cử viên này lọt vào vòng hai của cuộc bầu cử. Theo đó, bà Tymoshenko có thể sẽ tiếp tục giữ chức Thủ tướng Ukraine dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Yanukovych.
Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích tin rằng ý tưởng trên sẽ không thể biến thành sự thực trong bối cảnh đảng của ông Yanukovych và bà Tymoshenko tồn tại những mâu thuẫn, tranh cãi dai dẳng từ bao lâu nay. Bản thân ông Yanukovych đã công khai thể hiện sự dè bỉu đối với những dự đoán đó.
Quốc hội Ukraine đã được mở rộng và quyền của Tổng thống đã bị suy giảm kể từ khi chế độ tổng thống-quốc hội được thiết lập vào ngày 1/1/2006 theo những sửa đổi của Hiến pháp. Tuy nhiên, không có những quy định rõ ràng cho các trò chơi chính trị ở Kiev và Tổng thống vẫn có thể đóng vai trò then chốt trên sân khấu chính trị của Ukraine.
Ông Andrei Ermolaev, một nhà quan sát chính trị ở Ukraine, nhận định cuộc bầu cử sắp tới sẽ có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của các lực lượng chính trị ở đất nước Ukraine vì cả ông Yanukovych và bà Tymoshenko đều xây dựng được một cơ sở vững chắc trong Quốc hội. Dù ai chiến thắng trong hai ứng cử viên trên đều có được quyền kiểm soát Quốc hội.
Theo các nhà phân tích, nếu ông Yanukovych lên cầm quyền ông này chắc chắn sẽ cải tổ nội các. Nếu ông Yanukovych không giải tán Quốc hội hiện nay trước cuộc bầu cử quốc hội tới thì Đảng Khu vực của ông sẽ tìm cách lật đổ liên minh hiện nay và hình thành một liên minh mới với các đảng phái khác.
Rõ ràng, lợi dụng chiến thắng của ông để giải tán Quốc hội sẽ có lợi cho ông Yanukovych và đảng của ông hơn. Tuy nhiên, việc thực hiện kế hoạch chi tiết sẽ bị hạn chế bởi cuộc khủng hoảng kinh tế hiện nay.
Nếu bà Tymoshenko trở thành tổng thống mới của Ukraine, bà sẽ nỗ lực duy trì sự ổn định chính trị. Thay vì giải tán Quốc hội sớm, bà có thể sẽ cải tổ nội các ở phạm vi nhỏ và sa thải những bộ trưởng ủng hộ ông Yushchenko.
Phương Tây hay Nga?
Năm 2004, ứng cử viên Yushchenko đã giành được chiến thắng ở vòng 3 sau khi xảy ra những cuộc biểu tình rầm rộ nhằm phản đối chiến thắng của ứng cử viên ủng hộ Kremlin – ông Yanukovych. Họ cáo buộc ông này đã chiến thắng nhờ gian lận trong bầu cử.
Tuy nhiên, sau đó, uy tín của Tổng thống Yushchenko đã nhanh chóng sụt giảm mạnh do một số các vấn đề, từ việc ông này theo đuổi mục tiêu đưa Ukraine gia nhập NATO và các chính sách chống Nga đến việc tập trung quá nhiều vào các vấn đề của lịch sử như vụ việc nhiều triệu người Ukraine được cho là đã bị chết đói những năm 1930 dưới thời Nhà lãnh đạo Xô-viết Josef Stalin.
Các cuộc thăm dò dư luận đều cho thấy Tổng thống ủng hộ phương Tây sẽ có rất ít cơ hội đắc cử nhiệm kỳ hai.
Một chiến thắng hoặc cho ông Yanukovych hoặc cho bà Tymoshenko đều sẽ hứa hẹn một sự cải thiện lớn trong mối quan hệ giữa Nga và Ukraine vốn đã xấu đi trầm trọng dưới thời Tổng thống Yushchenko. Đây là nhận định chung của rất nhiều nhà phân tích chính trị.
Ông Yanukovych mong muốn theo đuổi các chính sách đối ngoại thân thiện, cân bằng và cùng có lợi trong khi bà Tymoshenko rất coi trọng tiềm năng hợp tác kinh tế với Nga cũng như với các nước thành viên khác của Cộng đồng các quốc gia độc lập. Nữ Thủ tướng đương nhiệm khẳng định sẽ tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý về việc đưa Ukraine gia nhập vào tổ chức an ninh tập thể.
Bất kỳ ai chiến thắng trừ Tổng thống đương nhiệm Yushchenko đều sẽ có lợi cho Nga. Một mặt, Moscow giữ quan hệ mật thiết với Yanukovych, người chưa bao giờ che giấu lập trường ủng hộ Nga của mình. Mặt khác, sự hợp tác giữa Nga với nội các của nữ Thủ tướng Tymoshenko đã được cải thiện lên rất nhiều trong năm qua. Điều đó được thể hiện rõ nhất trong quan hệ giữa Thủ tướng Nga Vladimir Putin với người đồng nhiệm Ukraine Tymoshenko. Hai nhà lãnh đạo này đã có nhiều cuộc gặp gỡ và họ đều đạt được những kết quả mong muốn. Chính bà Tymoshenko là người đã giúp Ukraine giải quyết cuộc khủng hoảng năng lượng trầm trọng với Nga hồi đầu năm ngoái.
Thủ tướng Putin trong cuộc gặp với Thủ tướng Tymoshenko hồi tháng 11 năm ngoái ở Yalta đã đồng ý để Ukraine nhập khẩu ít khí đốt hơn của Nga do cuộc khủng hoảng kinh tế. Ông Putin còn cam kết sẽ không phạt tiền Ukraine vì việc nhập khẩu ít khí đốt hơn số lượng đã đặt ra trong những hợp đồng mà hai nước ký kết trước đó. Trong một dấu hiệu cho thấy mối quan hệ ấm áp giữa họ, Thủ tướng Putin cho biết ông thấy “rất dễ chịu khi làm việc với chính phủ của nữ Thủ tướng Tymoshenko." Mới đây, Thủ tướng Putin còn gửi thiệp chúc mừng sinh nhật bà Tymoshenko bất chấp việc thời điểm đó ông đang bận bịu trong một chuyến công du nước ngoài.
Các nhà phân tích đều dự báo sau cuộc bầu cử sắp tới, quan hệ Nga và Ukraine sẽ ấm lên và tiến trình gia nhập NATO của Ukraine sẽ chậm lại. Tuy vậy, đất nước Đông Âu đang vật lộn với cuộc suy thoái kinh tế này lại đang rất khát sự giúp đỡ và ủng hộ của phương Tây.
Vì thế, người ta tin rằng một tổng thống mới của Ukraine sẽ hàn gắn mối quan hệ với Nga đồng thời duy trì mối quan hệ hợp tác với Liên minh Châu Âu và Mỹ.
Kiệt Linh - (tổng hợp)