Chuyên gia giáo dục và hướng nghiệp Phạm Phước Thìn (làm việc tại Trung tâm tư vấn Tinh Hoa và Tổng đài 1088) sẽ giúp các bạn TS làm sáng tỏ những vấn đề còn "lơ mơ” đó.
* Thưa ông, do còn mù mờ về định hướng tương lai, hiện TS đang có xu hướng đến các trung tâm tư vấn làm trắc nghiệm tâm lý để chọn ngành, chọn trường. Ông thấy vấn đề này thế nào?
- Trắc nghiệm tâm lý để làm cơ sở tham khảo trong việc chọn ngành nghề thì được, nhưng nếu chỉ dựa vào đó mà quyết định ngành nghề nào cho tương lai thì quá nguy hiểm. Bởi lẽ con người có khả năng thay đổi rất lớn và người lao động có thành công hay không còn tùy thuộc ở lòng khao khát, tinh thần và thái độ cống hiến cho công việc.
* Nhiều TS vẫn không hiểu tại sao trong chọn lựa ngành nghề lại phải có sự ưu tiên trước hết là "sở thích- đam mê”, kế đến mới là "năng lực" và cuối cùng là "nhu cầu xã hội"?
- Nếu thi vào một ngành mà mình không thích, không đam mê thì chẳng bao giờ học tốt và làm tốt. Điều này đã được kiểm chứng bằng thực tế. Ngược lại, có những công việc dù không hợp với mình lắm, nhưng nếu có sự yêu thích và lòng đam mê, mình sẽ vượt qua và thành công.
Nếu thi vào ngành mà mình không thích, không đam mê thì chẳng bao giờ
học tốt và làm tốt
Năng lực là khả năng của bản thân (trí tuệ, thể chất) để có thể học tập (tiếp thu) và làm việc. Ví dụ, với một nghề cần khả năng ngôn ngữ tốt như MC, nhà báo, nhưng TS lại thiếu khả năng này, thì theo được nghề cũng khó, nói gì đến sự thành công! Hoặc muốn trở thành một giáo viên dạy toán hay một kỹ sư xây dựng mà học toán kém thì đành... chịu.
Sở dĩ phải đề cập đến "nhu cầu của xã hội" vì nếu học những ngành nghề mà xã hội không cần, hoặc ít cần, khi ra trường sẽ rất mệt. Tuy nhiên, những dự báo "nhu cầu xã hội" về nhân lực hiện nay cũng chỉ là trào lưu chứ không sát và chưa đáng tin cậy cho lắm. Khi nói đến nhu cầu nhân lực cho ngành này, ngành kia là phải đề cập cụ thể từng địa phương, từng vùng miền. Tính thời điểm cũng vô cùng quan trọng. Chẳng hạn, ngành ngân hàng hiện đang phát triển rầm rộ nhưng 5 năm nữa, biết có còn như hiện nay? Riêng vấn đề này, tôi xin nói thêm: có nhiều người khuyên TS: hãy đọc báo, mục tuyển nhân sự, để biết xã hội đang cần nhân lực ngành nghề nào là lời khuyên rất sai lầm, vì có những ngành như nhóm ngành kinh tế tuyển người khá rầm rộ, trong khi cách tuyển nhân sự cho ngành cơ khí thường rất lặng lẽ. Mặt khác hiện có nhiều công ty ra thông báo tuyển người nhưng thực chất chỉ là để quảng bá tên tuổi chứ không tuyển ai.
* Vậy theo ông, TS nên dựa vào đâu để chọn lựa ngành nghề?
- Theo tôi, trước nhất TS hãy tìm hiểu và chọn ra khoảng 10 ngành mình thích. Sau đó tìm hiểu kỹ về tố chất, năng lực rồi chọn ra khoảng năm ngành phù hợp với mình hơn. Tiếp tục loại trừ dần để cuối cùng chọn một ngành ưng ý với mình nhất theo các tiêu chí: dễ có việc làm, lương cao, thỏa mãn sự đam mê, hoặc có khả năng thăng tiến...
* Sau bốn năm làm chuyên gia giáo dục và hướng nghiệp, ông có trăn trở gì không?
- Nghề nghiệp gắn bó với cả cuộc đời mỗi người nên cần phải được quan tâm số một. Vậy mà trong trường phổ thông hiện không hề có cán bộ chuyên về giáo dục hướng nghiệp. Ngoài trường, giới làm hướng nghiệp hiện nay phần lớn cũng là tự học, tự nghiên cứu, chứ không được đào tạo một cách bài bản. Tôi nghĩ, Bộ GD-ĐT cần tính đến chuyện mở ngành đào tạo về giáo dục hướng nghiệp. Những người theo học ngành này sẽ được trang bị đầy đủ kiến thức và kinh nghiệm nghề nghiệp để chuyên lo vấn đề hướng nghiệp ở các trường phổ thông.
* Xin cảm ơn ông!
Minh Nhật (thực hiện)