Người đàn ông có tâm huyết và tài hoa đó là ông Nguyễn Văn Nam ở xóm Nhân Hòa, xã Yên Trị, huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình.
“Vườn rồng”
Ngôi nhà của ông Nam nằm lọt thỏm giữa một khu vườn rộng lớn trồng rất nhiều cây cảnh. Từ bờ rào, trước và sau nhà, ông bày la liệt các loại cây với đủ hình dáng khác nhau. Ấn tượng nhất là những bụi tre cảnh vàng óng hiện lên trong làn sương khói mờ ảo của xứ Mường. Qua đôi bàn tay khéo léo của ông, những thân tre gầy guộc, khúc khuỷu đã trở nên uyển chuyển, tinh tế với những hình thù hết sức độc đáo như bản đồ hình chữ S của đất nước với đầy đủ góc cạnh và các vùng miền. Nhưng chiếm số đông vẫn là những bụi tre với thế “long giáng”. Mỗi cây, mỗi hình thù được chủ nhân chăm sóc rất kĩ. Ngay từ khi những mầm măng non vừa nhú lên khỏi mặt đất đã được ông đưa vào “khuôn khổ”.
Sống ở Hòa Bình nhưng quê ông lại ở huyện Trực Ninh (Nam Định) - nơi phong trào làm cây cảnh đã trở thành tuyệt kỹ. Gia đình ông cũng có nhiều đời làm nghề “đưa cây cối vào khuôn khổ”. Nhờ đó mà ông được tiếp xúc và học những bí quyết của một nghề đòi hỏi rất nhiều công phu và tâm huyết này.
Từ nhỏ cho đến khi có cháu ngoại, ông vẫn ao ước đưa cây tre Việt rất đỗi thân thương ở các làng quê vào chậu cảnh. Nghĩ là ông bắt tay vào làm, nhưng cũng phải mất 4 năm mới thành công. Ông cho rằng, nghệ thuật trồng, uốn cây cảnh đã khó, nhưng tre lại là loại cây cực kỳ khó uốn. Bởi phải uốn ngay từ khi cây còn là măng mới nhú lên khỏi mặt đất chừng mươi mười lăm phân và uốn xong một cây phải mất 1 - 3 tháng. Trong thời gian đó, ngày nào cũng phải lựa, phải uốn 3 - 4 lần và mỗi lần cũng chỉ uốn được 1 - 2m, trong khi măng tre chỉ cần uốn căng tay một chút là gãy. Và để hoàn thành 1 chậu hoàn chỉnh với thế “long giáng” cũng phải mất tới 3 năm chăm, tỉa.
Những ngày đầu bước vào nghề uốn tre là chuỗi những ngày dài thử thách với ông. Cứ uốn 10 cây thì có đến 9 cây bị gãy, 1 cây còn lại thì thối. Cả khu vườn rộng mà trắng xóa những ngọn măng. Vợ ông bồn chồn lo lắng vì suốt ngày, nắng cũng như mưa, ông cứ ở với những cây măng, cây tre đến tối mịt. Nhiều lúc bản thân ông cũng đã nghĩ đến chuyện bỏ cuộc để dành thời gian giúp đỡ vợ con việc đồng áng, chăm con lợn, con bò.
Một hôm, lên Ủy ban nhân dân xã, thấy mọi người bỏ bụi tre vàng - nghe đâu giống tre này lấy ở đền thờ Thánh Gióng, ông bèn xin về trồng và uốn thử. Sẵn có kinh nghiệm, ông tạo thế tre từ khi tre ra măng. Không ngờ, giống tre lấy ở đền thiêng của vị tráng sĩ Thánh Gióng năm xưa lại có độ bền và độ dẻo. Sau vài lần uốn thử, ông thấy rất mãn nguyện. Thế là ông làm đủ các hình thù từ hình đất nước tới những con vật thân thuộc trong cuộc sống. Thành công này đã mở ra nhiều cơ hội và ông cũng tạo được danh tiếng nhờ những chậu tre cảnh “độc nhất vô nhị này”.
Tre thế “Long giáng” mừng đại lễ
Mỗi lần mang tác phẩm của mình lên Hà Nội là một kỉ niệm không thể quên đối với ông. Nhớ hồi Việt Nam mới gia nhập ASEAN, ông bèn kỳ công làm một cây cảnh có chữ “ASEAN” rồi liên hệ với Phủ Thủ tướng để tặng “tác phẩm” này. Năm nước ta tổ chức SEA Games 22, ông liên hệ với Ban Tổ chức SEA Games và đưa ra ý tưởng trưng bày 22 chậu cảnh, mỗi chậu có 2 cây tre hình con rồng gắn liền với nhau tượng trưng cho sự đoàn kết của các nước. Ý tưởng này được Ban Tổ chức ủng hộ nhiệt liệt. Tác phẩm của ông được đặt ngay trước cổng ra vào khán đài A của Sân vận động Mỹ Đình. Để thêm phần ý nghĩa, ông còn uốn tỉa một cây tre cảnh độc đáo mang hình dáng Việt Nam bên cạnh 2 con rồng tre đang vươn lên trong một chậu hoa sen 10 cánh.
Ông còn nhiều lần tặng những chậu cảnh bằng tre Việt cho các nước và đều được họ đón nhận rất trân trọng. Ông lấy cho chúng tôi xem một tập giấy dày với rất nhiều thư cảm ơn của các Đại sứ quán như Thái Lan, Trung Quốc, Philippines…
Được sống, được làm cây cảnh, mang đến thú vui cho mọi người chính là động lực giúp ông hoàn thiện được những tác phẩm để đời. Suốt mấy năm qua, ông còn âm thầm làm 1.000 con rồng tre để tặng cho Ban Tổ chức Đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội với ý tưởng sẽ trưng bày 1.000 con rồng trong thế “long giáng” vào những ngày diễn ra Đại lễ.
Giờ đây, “công trình nghệ thuật” đồ sộ đó đã hoàn thành. Ông liên hệ với Ban Tổ chức đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội nhưng cái khó là Ban tổ chức chưa biết trưng bày 1.000 “con rồng” đó ở đâu.
Mới đây, ông còn mạnh dạn trình lên Nhà nước ý tưởng trưng bày 1.000 cây tre thế “long giáng” trong chậu hình bông hoa sen để dâng lên lăng Bác Hồ. Ngoài ra, ông còn làm 3 chậu tre hình bản đồ Việt Nam để trưng bày trong các cơ quan: Phủ Chủ tịch, Văn phòng Trung ương Đảng, Văn phòng Quốc hội…
Không màng tới danh lợi, ông Nam làm những tác phẩm của mình là để thỏa niềm đam mê cây cảnh cũng như mong muốn đóng góp một phần nhỏ bé với đất nước. Trong vườn cây cảnh của ông còn có một cây lộc vừng rất đẹp, nhiều đại gia cây cảnh đã trả ông gần 3 tỷ đồng nhưng ông không đồng ý bán. Ông tâm sự: “Mỗi tác phẩm giống như đứa con của mình. Bán đi xót lắm! Nếu làm nghề này mà cứ nghĩ đến chuyện tiền thì khó có “công trình” để đời được”./.
Ba Xuân (báo TNVN)