Khi niềm hy vọng mang tên "BOT tuyến tránh"…
Cách đây 6 năm, khi Dự án Tuyến tránh TP. Hà Tĩnh đang trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, người dân địa phương đã rất kỳ vọng vào vào Dự án này. Ngoài mục tiêu "chia lửa" cho Quốc lộ 1A, đưa Quốc lộ 1A ra khỏi trung tâm Thị xã Hà Tĩnh, nhằm đảm bảo giao thông thông suốt trong mọi trường hợp, tuyến đường được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thúc đẩy phát triển, khi công nghiệp và đô thị là điểm tựa tạo sức bật của địa phương trong phát triển kinh tế - xã hội, trong thu hút đầu tư.
Tuy nhiên, mục tiêu sâu xa hơn khi con đường là một tiêu chí để đưa Thị xã Hà Tĩnh lên đô thị loại 3 - TP. Hà Tĩnh. Vì vậy, việc xây dựng đường tránh là tăng thêm kết cấu hạ tầng giao thông, vừa để đạt được tiêu chí đó, vừa chuẩn bị đáp ứng lưu lượng giao thông trong tương lai. Và trong đề án phát triển giao thông đô thị của Hà Tĩnh, con đường này là một phần trong đường bao TP. Hà Tĩnh.
Cũng như bao dự án khác đầu tư vào tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn này, chủ đầu tư đã được hưởng khá nhiều ưu đãi từ địa phương. Dự kiến phương án xây dựng được đưa ra là, đường bộ nhiều làn xe 24-26 m, hai bên có 2 đường gom rộng 17,5 m, mặt cắt ngang của tuyến đường là 62 m. Lúc đó, theo tính toán, tổng mức đầu tư hơn 400 tỷ đồng.
Tuy nhiên, lúc đó, chủ đầu tư là Tổng công ty Sông Đà (nay là Tập đoàn Sông Đà) đã nhiều lần thương lượng, đề nghị điều chỉnh tổng mức đầu tư bằng cách "cắt" bớt 2 đường gom trị giá khoảng 21 tỷ đồng.
Hồi đó, khi đường Hồ Chí Minh chưa được đưa vào sửa dụng, Quốc lộ 1A là đường xuyên Việt duy nhất, thì trong Báo cáo tiền khả thi, Tổng công ty Sông Đà đã tính toán lưu lượng xe qua trạm thu phí cầu Rác là 2.600 xe/ngày. Tuy nhiên, Sở Giao thông - Vận tải Hà Tĩnh đã tổ chức điều tra, khảo sát thu phí qua trạm này và kết quả rất thú vị, lưu lượng xe qua Quốc lộ 1A gấp gần 2 lần con số do chủ đầu tư báo cáo: 4.000 xe ô tô/ngày đêm!
Như vậy, có thể khẳng định rằng, không phải là địa phương không biết những vấn đề mà nhà đầu tư cố "ép" địa phương, chỉ có thể đưa ra hai cách để lý giải: hoặc là sự nhân nhượng để dự án được "thông qua", hoặc đó chính là cái giá, được gọi là "điều kiện ưu đãi đầu tư" được địa phương đưa ra.
Và Dự án Đầu tư xây dựng tuyến tránh BOT Thành phố Hà Tĩnh được phê duyệt vào ngày 9/11/2005 theo Quyết định số 4234/QĐ-BGTVT. Theo đó, tuyến chính từ km 504 + 400 quốc lộ 1A thuộc xã Thạch Long, huyện Thạch Hà, đi theo hướng phía tây Thị xã Hà Tĩnh, điểm cuối kết thúc tại xã Cẩm Vịnh (huyện Cẩm Xuyên) nối với quốc lộ 1A tạm km 517 +950, chiều dài công trình là 16,327 km, trị giá 324,3 tỷ đồng.
Ngoài tuyến chính này, hạng mục dự án còn có nhánh rẽ Thạch Nhượng - Thạch Ngọc dài 1,565 km theo tiêu chuẩn đường cấp IV đồng bằng và nhánh rẽ tỉnh lộ 17 dài 3,492 km theo tiêu chuẩn đường cấp IV đồng bằng. Ngoài ra, còn có 2 nút giao thông đầu và cuối tuyến với 5 điểm giao cắt dọc theo tuyến chính…
… biến thành nỗi thất vọng!
Sau hơn 18 tháng đưa vào sử dụng (từ ngày 01/01/2009-PV), chúng tôi đã có chuyến khảo sát tuyến đường này. Điều bất ngờ nhất là, thay vì cam kết về những tiêu chuẩn kỹ thuật, lời hứa về chất lượng công trình: tạo nên bộ mặt mới cho TP. Hà Tĩnh, chất lượng tuyến đường chưa "thoát" được thời gian bảo hành đã xuống cấp nghiêm trọng. Tại nút giao cuối tuyến, các điểm giao cắt giao thông tại đã xuất hiện nhiều vết "vá" bằng nhựa đường, mặt đường dồn nhựa mấp mô, trên dọc tuyến chính, thảm đường xuất hiện nhiều "ổ gà, ổ chó" nguy hiểm cho các phương tiện lưu thông trên đường. Một số điểm trên tuyến đường đã bị lún cục bộ, mặt đường võng xuống và xuất hiện các vết nứt.
Đáng ngạc nhiên hơn, một số hạng mục của dự án vẫn "dậm chân tại chỗ". Theo quan sát của chúng tôi nhánh rẽ Thạch Nhượng - Thạch Ngọc, một số đoạn đang thi công phần đắp nền đường, nhánh rẽ tỉnh lộ 17 dở dang, thậm chí nút cuối tuyến còn chưa được triển khai.
Ông Nguyễn Trân, Phó giám đốc Sở Giao thông - Vận tải Hà Tĩnh cho biết, sau khi hoàn thành tuyến chính, chủ đầu tư đã chỉ đạo nhà thầu thi công rút khỏi công trình không tiếp tục thực hiện các hạng mục còn lại. Tại nhánh rẽ Thạch Nhượng - Thạch Ngọc đoạn không điều chỉnh tuyến từ km 0+00 -km0+500 và km 1+900 -km 3+492 đã có hồ sơ thiết kế kỹ thuật, công tác lập hồ sơ kiểm kê, áp giá đã được Hội đồng giải phóng mặt bằng của TP.Hà Tĩnh và huyện Thạch Hà hoàn thành và trình Ban Quản lý dự án từ tháng 8/2009, nhưng đến nay nhà đầu tư vẫn chưa thống nhất trình cấp có thẩm quyền.
Đối với đoạn điều chỉnh tuyến vẫn chưa triển khai được giải phóng mặt bằng do đơn vị tư vấn chưa hoàn thành công tác khảo sát thiết kế và trình phê duyệt hồ sơ đoạn điều chỉnh tuyến.
Ngoài hạng mục cầu Nủi đã đúc xong cọc, dầm và không có vướng mắc giải phóng mặt bằng, nhưng đã ngừng thi công từ tháng 8/2008 đến cuối tháng 6/2010, nhà đầu tư chưa triển khai bất cứ một công việc nào trên đoạn tuyến có hồ sơ thiết kế đã được phê duyệt. Nút giao đầu tuyến đã hoàn thành hạng mục rải thảm bêtông nhựa hạt thô (lớp dưới) còn nút cuối tuyến vẫn chưa được triển khai.
"Tổng cộng tất cả các hạng mục còn lại này chỉ hơn 5 km đường và 2 nút giao thông, nhưng đã hơn 18 tháng tổ chức thu phí, mà nhà đầu tư vẫn không chịu hoàn thành để bàn giao công trình. Tôi đã nhiều lần hỏi: Tổng công ty Sông Đà có định thi công hay không? Bao giờ thì bàn giao công trình các hạng mục này? Nhưng, rất tiếc Tổng công ty Sông Đà không thể có được câu trả lời", ông Trân bức xúc nói.
Theo ông Ngô Đức Huy, Bí thư Thành ủy Hà Tĩnh, việc chủ đầu tư không giữ đúng cam kết thi công tiếp những hạng mục còn lại của dự án đã khiến người dân địa phương rất bức xúc. TP. Hà Tĩnh đã nhận được nhiều đơn thư của người dân "kêu khổ" khi hệ thống cọc tiêu, cáp hộ lan, biển chỉ dẫn đã nhanh chóng hư hỏng, hoặc không đảm bảo chất lượng gây ra nhiều vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng.
"Cực chẳng đã" ông Nguyễn Thanh Bình, Bí thư Tỉnh ủy Hà Tĩnh trong công văn gửi Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Sông Đà đã tha thiết đề nghị: "Để giữ vững uy tín và thương hiệu của Tập đoàn, giải quyết có hiệu quả đề nghị phản ánh của các cơ quan báo chí và ý kiến của nhân dân, kính đề nghị đồng chí Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Sông Đà với tình cảm và trách nhiệm của mình, chỉ đạo các đơn vị trực thuộc phối hợp với các ngành địa phương có liên quan kiểm tra thực tế các công trình dự án để tập trung giải quyết các công trình nhằm đảm bảo thời gian, chất lượng và mỹ thuật, đảm bảo hiệu quả vận hành, khai thác và an toàn giao thông".
Ông Nguyễn Trân đã kiến nghị Tổng cục Đường bộ Việt Nam căn cứ các hợp đồng BOT đã ký kết giữa Bộ Giao thông - Vận tải, Cục Đường bộ Việt Nam (nay là Tổng cục Đường bộ Việt Nam) và Tổng công ty Sông Đà tổ chức thanh, kiểm tra thực tế công trình và làm việc với nhà đầu tư để đánh giá một cách toàn diện những vướng mắc nhằm có biện pháp hoàn chỉnh dự án càng sớm càng tốt.
Ông Trân cũng đặt vấn đề việc xử lý trách nhiệm của chủ đầu tư khi vi phạm hợp đồng BOT sẽ được xử lý như thế nào? Trách nhiệm quản lý dự án BOT của Tổng cục Đường bộ suốt trong thời gian thực hiện dự án cũng như các biện pháp, chế tài như thế nào để buộc chủ đầu tư phải thực hiện nghĩa vụ của mình.
Nhà đầu tư "trần tình"!
Trao đổi với phóng viên Báo Đầu tư, ông Thân Văn Trọng, Tổng giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Hạ tầng Sông Đà khẳng định, việc chậm trễ bàn giao các hạng mục trên là có thật, nhưng không phải do nhà thầu thi công chậm hay chủ đầu tư chây ỳ mà do nguyên nhân khách quan.
Ông Trọng lấy ví dụ, nhánh rẽ tỉnh lộ 17, nút giao CDA nhánh đi Thạch Khê chậm là do công tác đền bù giải phóng mặt bằng. Hiện nay, có một số hạng mục đang hoàn thiện như Thạch Thượng - Thạch Ngọc sẽ hoàn thành đầu tư xây dựng trong năm 2010. Nút giao ĐĐA đoạn đi Thạch Khê sẽ hoàn thành phần việc tổ chức giao thông, điện chiếu sáng trong tháng 7/2010. Còn tỉnh lộ 17 dự kiến tiếp tục thi công khi địa phương giao mặt bằng sạch trong quý III/2010 và nút giao CDA nhánh đi Thạch Khê vẫn chưa thực hiện được vì chưa có mặt bằng sạch.
Rõ ràng, việc quản lý dự án BOT tuyến tránh TP.Hà Tĩnh đang lộ ra nhiều bất cập, các cam kết trong hợp đồng chưa được thực hiện nghiêm túc. Vấn đề đặt ra ở đây là, cơ chế quản lý chưa hiệu quả, chế tài xử phạt hợp đồng chưa rõ ràng khiến dự án BOT trở thành "trái đắng". Điều đáng tiếc là, chính địa phương là nơi được thụ hưởng dự án và chính sự ra đời của tuyến tránh tác động trực tiếp vào các phương tiện giao thông hoạt động tại địa phương, nhưng họ hoàn toàn không có cơ hội bày tỏ chính kiến, vì… dự án là của nhà đầu tư, còn cơ chế để điều chỉnh nó lại thuộc về ngành giao thông - vận tải.
Dự án ra đời, sức lan tỏa vẫn còn trong thì tương lai, việc người dân phải bỏ tiền ra để mua quyền đi trên con đường chất lượng không tương xứng đang tạo sức ép không nhỏ cho chính quyền địa phương.
Kỳ sau: “Quả ngọt” cho chủ đầu tư