Vietnam Airlines đang bị cạnh tranh gay gắt trên thị trường quốc tế, Indochina Airlines gặp khó trong tài chính, Jetstar Pacific vất vả để đạt mục tiêu bay không lỗ, Vietjet vẫn chưa thể khai thác chuyến bay thương mại đầu tiên…
Chao đảo trong khủng hoảng
Theo Hiệp hội hàng không quốc tế IATA kể từ khi giá nhiêu liệu tăng đột biến năm 2008 và khủng hoảng lan rộng trên toàn cầu tới nay, ít nhất 30 hãng hàng không đã phá sản. Tại Việt Nam, các hãng hàng không nội địa cũng đang vất vả vượt qua giai đoạn khó khăn này.
Hiện Hãng hàng không quốc gia Vietnam Airlines (VNA) đang phải đối mặt với những thách thức mới đến từ cạnh tranh khu vực và quốc tế. Trong quí I/2009, các hãng hàng không nước ngoài đang liên tục giảm giá nhằm thu hút khách tạo ra cạnh tranh gay gắt.
Thị phần của VNA trên nhiều đường bay quốc tế giảm hẳn so với những năm trước, thậm chí trên cả các đường bay vàng tới Nhật, Pháp… Hãng này cũng gặp nhiều khó khăn trong việc ký các hợp đồng thuê máy bay của nước ngoài, một phần do cơ chế giá, mặt khác do giới hạn về thời hạn hợp đồng.
Có thể nói, khủng hoảng đã nhấn chìm các hãng hàng không vào thế khó khi tất cả còn chưa thể gượng dậy ngay sau một năm 2008 làm ăn không có lãi do giá xăng dầu leo thang. Cứu cánh cho các hãng hàng không trong thời điểm hiện nay là lượng khách đi lại trong nội địa vẫn giữ được mức tăng trưởng dương.
Chính khách nội địa khiến VNA “dám” đặt ra mục tiêu tăng trưởng 4,9% cho năm 2009. (Trong khi năm 2008 con số này là 15,8%). Quý I năm nay 2009, sau rất nhiều năm tăng liên tục về số khách vận chuyển, sản lượng hành khách của VNA giảm 3,3%. Jetstar Pacific vẫn duy trì được đà tăng trưởng sản lượng hành khách khá cao 28,7% trong quý I, tuy nhiên thấp hơn nhiều so với mức tăng 54,6% trong năm 2008.
Thậm chí, dù thị trường khách nội địa đang tăng trưởng thì Vietjet Air vẫn chưa đủ niềm tin để bắt đầu những chuyến bay đầu tiên của mình sau hơn một năm được cấp giấy phép kinh doanh. Một trong những sáng lập viên của hãng cho biết: “Trước tình hình kinh tế hiện nay, hãng sẽ không bay bằng mọi giá”.
Tức là nếu nhìn thấy nguy cơ lỗ quá cao và khả năng phục hồi của thị trường chưa cao, hãng sẽ chưa gia nhập thị trường. Indochina Airlines thì dù đã xác định lỗ trong hai năm đầu tiên nhưng hiện vẫn đang phải xoay sở với những khoản nợ chưa thể thanh toán lên tới 50 tỷ đồng gồm tiền xăng dầu, tiền dịch vụ không lưu, dịch vụ cảng…
Các giải pháp hỗ trợ
Trước những khó khăn của thị trường hàng không, trong những tháng vừa qua, Chính phủ đã có một số giải pháp nhằm hỗ trợ ngành công nghiệp này. Về dài hạn, Chính phủ tiếp tục giữ nhịp đầu tư cơ sở hạ tầng cho hàng không phát triển với việc phê duyệt đề án đầu tư, nâng cấp cải tạo 10 cảng hàng không đến 2020 đạt tiêu chuẩn quốc tế.
Chính phủ cũng thông qua phương án tài chính cho phép hãng hàng không quốc gia mua thêm 32 máy bay Airbus các loại, 16 máy bay Boeing các loại và 11 máy bay ATR 72 và đảm bảo nguồn ngoại tệ cần thiết cho phép hãng thuê máy bay, nâng đội bay lên trên 100 chiếc vào năm 2014.
Theo ông Đặng Ngọc Minh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách Thuế - Bộ Tài chính thì một loạt cơ chế chính sách đã hỗ trợ trực tiếp và gián tiếp cho ngành Hàng không trong các Luật thuế và phí khác nhau. Theo đó, đối với thuế xuất nhập khẩu, phương tiện bay và các bộ phận có thuế nhập khẩu 0%. Thuế nhập khẩu đối với các máy móc thiết bị phục vụ cho ngành Hàng không có thuế nhập khẩu ưu đãi hơn so với các ngành khác (Ví dụ: xe buýt dùng cho sân bay thuộc nhóm 87.02 có thuế nhập khẩu 5%, trong khi xe buýt khác là 60%). Thuế nhập khẩu nhiên liệu bay cũng liên tục được điều chỉnh theo cùng biến động giá cả thị trường dầu thế giới.
Hiện vận tải quốc tế được áp dụng thuế suất thuế GTGT 0%, theo đó, hãng hàng không được quyền khấu trừ toàn bộ số thuế GTGT của hàng hóa, dịch vụ mua vào phục vụ cho vận tải quốc tế, kể cả vận tải quốc tế nối liền với chặng nội địa.
Ngoài ra, Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư hướng dẫn áp dụng thuế suất thuế GTGT 0% đối với dịch vụ phục vụ vận tải quốc tế, gồm dịch vụ cung cấp suất ăn, cất, hạ cánh, sân đậu, an ninh, bảo vệ tàu bay, soi chiếu an ninh hành khách... Máy bay, kể cả động cơ máy bay, nhập khẩu tạo tài sản cố định của doanh nghiệp hoặc thuê của nước ngoài sử dụng cho sản xuất, kinh doanh và để cho thuê cũng không phải chịu thuế GTGT.
Theo ông Minh, từ tháng 1/2009, kinh doanh khách sạn, dịch vụ du lịch theo hình thức lữ hành đi liền dịch vụ vận chuyển hàng không cũng được giảm 50% mức thuế suất thuế GTGT.
Kể từ 01/2009, doanh nghiệp thành lập mới từ dự án đầu tư thuộc lĩnh vực cảng hàng không, sân bay thuộc diện hưởng ưu đãi thuế TNDN ở mức cao nhất với thuế suất ưu đãi áp dụng 10% trong 15 năm, miễn thuế trong 4 năm và giảm thuế trong 9 năm tiếp theo.
Các doanh nghiệp vừa và nhỏ hoạt động trong lĩnh vực hàng không được giảm 30% số thuế TNDN phải nộp của quý IV năm 2008 và số thuế TNDN phải nộp của năm 2009; đồng thời được giãn thời hạn nộp thuế TNDN trong thời gian 9 tháng đối với số thuế TNDN phải nộp năm 2009 (70% số thuế sau khi được giảm).
Mặt khác, Bộ Tài chính đã hướng dẫn cụ thể chính sách thuế nhà thầu tại Thông tư 134/2008/TT-BTC 12/2008 về thực hiện nghĩa vụ thuế áp dụng đối với tổ chức, cá nhân nước ngoài kinh doanh tại Việt Nam hoặc có thu nhập tại Việt Nam.
Hiện các cơ quan thu phí nhượng quyền khai thác cảng hàng không, sân bay đang đánh giá lại việc thu phí lệ phí nhượng quyền khai thác cảng hàng không, sân bay nhằm tiến tới bãi bỏ các quy định bất hợp lý về việc thu phí nhượng quyền khai thác đối với các hoạt động hàng không. Đây cũng là một trong những giải pháp tạo điều kiện thuận lợi cho ngành hàng không vượt qua thời kỳ khó khăn hiện nay.