91 Tập đoàn, Tổng công ty Nhà nước đóng góp gần 40% GDP
Theo Báo cáo giám sát việc thực hiện chính sách pháp luật về quản lý, sử dụng vốn, tài sản Nhà nước tại các tập đoàn và tổng công ty nhà nước, thời gian tính từ năm 2006 đến 31/12/2008, các Tập đoàn, Tổng công ty Nhà nước đã đóng một vai trò rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Với tổng số vốn 1 triệu 241 nghìn tỷ đồng tính đến cuối tháng 12/2008, 91 Tập đoàn, Tổng công ty Nhà nước đã đóng góp gần 40% GDP.
Xét theo các chỉ tiêu cơ bản, đa số các tập đoàn, tổng công ty nhà nước đã kinh doanh có lãi; các chỉ tiêu nhìn chung đều tăng trưởng, năm sau cao hơn năm trước. Quy mô vốn chủ sở hữu của hầu hết các tập đoàn, tổng công ty được bảo toàn và không ngừng tăng trong những năm qua. Đến cuối năm 2008 đạt 485.644 tỷ đồng, với tốc độ tăng vốn chủ sở hữu tính chung trong 3 năm 2006-2008 ở mức 46,5%. Nguồn bổ sung vốn chủ sở hữu chủ yếu từ lợi nhuận sau thuế và thặng dư vốn cổ phần.
Doanh thu của các tập đoàn, tổng công ty cũng tăng từ 523.169 tỷ đồng cuối năm 2006 lên đến 866.622 tỷ đồng cuối năm 2008 tăng 65,6%. Kết quả kinh doanh tính theo tỷ suất lợi nhuận trên vốn của các tập đoàn, tổng công ty năm 2008 được phân nhóm như sau: 35/91 đơn vị có tỷ suất lợi nhuận trên 15%; 15/91 đơn vị có tỷ suất lợi nhuận từ 10-15%; 20/91 đơn vị có tỷ suất lợi nhuận từ 5-10%; 18/91 đơn vị có tỷ suất lợi nhuận dưới 5%; 3/91 đơn vị thua lỗ. Tính đến cuối năm 2008, vẫn còn 23 đơn vị có lỗ lũy kế 2.797 đồng
Qua giám sát cũng phát hiện nhiều bất cập trong công tác quản lý vốn, tài sản tại các tổng công ty, tập đoàn như: một số luật và văn bản hướng dẫn thi hành chậm được ban hành, sửa đổi, bổ sung, chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý và phát triển của DNNN trong kinh tế thị trường và hội nhập; Chưa triệt để tách biệt chức năng thực hiện các quyền chủ sở hữu với chức năng quản lý hành chính nhà nước theo quy định của Luật doanh nghiệp; Cơ chế giám sát và tổ chức thực hiện giám sát của các cơ quan quản lý nhà nước về sử dụng vốn, tài sản nhà nước đối với tập đoàn, tổng công ty còn nhiều bất cập...
Thiếu một hành lang pháp lý minh bạch cho hoạt động của các tập đoàn, tổng công ty
Đánh giá về hoạt động của các DN nhà nước, các đại biểu Quốc hội đều có chung nhận xét, các DN đã thể hiện được vai trò “đầu tàu” trong nền kinh tế. Tuy nhiên, do được hưởng nhiều ưu đãi, đặc quyền, một số DN đã sử dụng nguồn vốn rất lãng phí, hiệu quả hoạt động thấp, nợ vốn kéo dài...
Theo đại biểu Mã Điền Cư - Quảng Ngãi, các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước đang được hưởng nhiều đặc quyền, đặc lợi, dẫn đến độc quyền trong phân phối hàng hóa, dịch vụ, sử dụng đầu tư tràn lan vào những ngành nghề khác...
Từ đó, đại biểu này đề nghị, Chính phủ cân nhắc xem xét nên thành lập một cơ quan ngang cấp Bộ chuyên trách quản lý quyền sở hữu Nhà nước ở khu vực kinh tế này, đủ năng lực, đủ thẩm quyền và vị thế chính trị nhưng không liên quan đến việc quản lý Nhà nước. Đồng thời, để tránh tình trang đa dạng hóa ngành nghề một cách tràn lan của các tổng công ty và tập đoàn, mỗi doanh nghiệp phải có một lĩnh vực chuyên sâu, ở đó phải xây dựng năng lực cốt lõi và làm tốt nhất khả năng của mình trước khi mở rộng ngành nghề khác.
Đại biểu Đỗ Mạnh Hùng - Thái Nguyên cho rằng, nhìn một cách toàn diện có thể nói các tập đoàn và tổng công ty nhà nước với sự quan tâm đầu tư của Nhà nước chúng ta với quy mô vị trí, vai trò trong nền kinh tế chưa phát huy lợi thế của mình, không tận dụng được những lợi thế này, thậm chí lãng phí nó.
“Nếu lãng phí về đất đai, về vốn đã là không tốt, nhưng mà lãng phí niềm tin xã hội, tôi cho phải hết sức nghiêm túc vì tôi nghĩ đây là vấn đề nghiêm trọng”, đại biểu Hùng nói.
Để khắc phục yếu kém này, đại biểu hùng đề nghị Đảng và Nhà nước quan tâm hơn nữa đến việc xây dựng đội ngũ những người lao động, đặc biệt là cán bộ chuyên môn kỹ thuật, cán bộ quản lý trong các doanh nghiệp nhà nước, nhất là các tập đoàn và tổng công ty, có quy định rõ hơn về cơ chế để công khai hóa và minh bạch hóa hơn nữa hoạt động hiệu quả của các tập đoàn và tổng công ty nhà nước, tạo điều kiện cho đại biểu Quốc hội và cử tri giám sát chặt chẽ hơn hoạt động của doanh nghiệp này, nhất là các tập đoàn, tổng công trong Nhà nước.
Đại biểu Triệu Sỹ Lầu - Cao Bằng cũng nhận xét, có quá nhiều doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực tài chính như ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, góp vốn vào quỹ đầu tư.
“Theo tôi sở dĩ tồn tại trên vì thứ nhất chúng ta thiếu một hệ thống văn bản đồng bộ thống nhất để làm cơ sở cho việc quản lý hiệu quả nguồn vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp. Cho đến nay chúng ta chưa có một bất cứ quy định nào về tập đoàn, Luật doanh nghiệp năm 2005 đã giao cho Chính phủ hướng dẫn, cho nên vẫn mạnh ai người nấy làm”, ông nói.
“Trong thời gian 5 năm gần đây thì sự hình thành và phát triển quá nhanh của các tập đoàn và tổng công ty nhà nước đã vượt quá tầm quản lý của Nhà nước, vượt quá những cơ sở pháp luật mà chúng ta xây dựng lên và cũng vượt quá chính khả năng điều hành của các doanh nghiệp này. Cho nên nhiều người đã ví những tổng công ty của chúng ta hiện nay như là những người khổng lồ hoặc ví đấy là những cỗ máy khổng lồ mà khi chế tạo ra xong người ta không thể kiểm soát được nó”, đó là nhận xét của đại biểu Nguyễn Đình Xuân - Tây Ninh.
Đại biểu Xuân cho rằng, điều này đe dọa tới sự ổn định của các doanh nghiệp cũng như những vấn đề hệ lụy của nó, trong đó có vấn đề nhiều đơn vị thua lỗ kéo dài, hiệu quả đầu tư cực thấp, nhưng chưa có giải pháp nào để khắc phục.
Từ đó, đại biểu Xuân đề nghị, cần phải phân cấp về trách nhiệm trong quản lý tài chính tại các tập đoàn, tổng công ty, xem xét lại việc giao vốn của Nhà nước cho các tập đoàn, tăng cường sự giám sát của các địa phương....
“Chúng ta nói đến một nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa thì không thể không có sự thừa nhận hoặc chấp nhận mọi sự khiếm khuyết từ phía các tập đoàn và tổng công ty, bởi vì họ thay mặt cho chính thể này thực hiện định hướng xây dựng xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, một số tập đoàn và rất nhiều doanh nghiệp Nhà nước lợi dụng sự tranh tối, tranh sáng giữa hai khái niệm, một là kinh tế thị trường và là định hướng xã hội chủ nghĩa để trục lợi”, đại biểu Nguyễn Ngọc Đào - TP Hà Nội nhận xét.
Thực trạng này theo ông, bắt nguồn từ việc chúng ta thiếu một hành lang pháp lý minh bạch quy định các tập đoàn, tổng công ty được gì và họ phải làm gì; thiếu Luật về tập đoàn kinh tế và tổng công ty; thiếu sự giám sát.
“Chúng ta phải rà soát lại toàn bộ, rà soát từng con người một, đứng đầu các tập đoàn, đứng đầu các tổng công ty là ai, nếu là Ủy viên trung ương thì trách nhiệm như thế nào? nếu là doanh nghiệp thì họ trách nhiệm ra sao? nếu là Đảng bổ nhiệm, Chính phủ bổ nhiệm thì trách nhiệm của họ như thế nào? phải rõ ra chứ không phải họ đóng vai vừa là chính trị, vừa là kinh doanh, vừa là chính trị vừa là nhà thương mại vừa là nhà xã hội, rất khó cứ mập mờ trong vai trò của một người đứng đầu tập đoàn và đứng đầu các tổng công ty nhà nước”, ông nói.
H.V