Vi phạm về phòng cháy, bất cập khi chữa cháy
Hệ thống thu gom rác của tòa nhà JSC 34 không được làm bằng vật liệu chống cháy, lại chạy song song với đường dẫn thang máy nối thông từ mặt đất lên 18 tầng; tại mỗi tầng có cửa thu gom rác (cũng bằng vật liệu dễ cháy) nên đám cháy ở buồng chứa rác nhanh chóng bén lên hệ thống thu gom rác, gây cháy dữ dội, phá hỏng toàn bộ hệ thống. Khói, bụi đậm đặc tuôn qua các cửa thu gom rác, tràn vào các căn hộ, gây ngạt cho nhiều người. Vị trí các cửa thu gom rác nằm đối diện với cửa thoát hiểm dày đặc khói, khiến người dân ở các tầng trên không thể chạy bộ xuống dưới để thoát hiểm. Nguồn lửa gây cháy có thể do người dân đốt vàng mã, đun than tổ ong… sau đó đổ tàn chưa cháy hết vào hệ thống thu gom; cũng có thể là một mẩu thuốc lá chưa tắt, nhưng nếu hệ thống thu gom làm bằng vật liệu chống cháy thì đã không xảy ra vụ việc nghiêm trọng trên.
5 năm gần đây, tại Hà Nội đã xảy ra gần 10 vụ cháy tại các nhà cao tầng, phần lớn do chập điện và cháy buồng đổ rác. Ngày 20-6-2009 tại nhà cao tầng 25 Vũ Ngọc Phan và ngày 20-12-2009 tại nhà chung cư CT4-1 Khu đô thị Mễ Trì Hạ, Hà Nội xảy ra cháy do người dân đổ than đang cháy và vứt tàn lửa vào ống đổ rác.
Đợt kiểm tra cuối năm 2009, Công an Hà Nội đã phát hiện hệ thống phòng cháy của một số công trình lâu ngày không được bảo dưỡng, đã bị tê liệt, hư hỏng, cửa thoát hiểm bị làm mất công năng (khóa kín, hoặc bị kho chứa đồ che chắn toàn bộ). Không ít nhà chung cư người dân cho thuê làm văn phòng, mật độ người trong tòa nhà tăng cao ảnh hưởng trực tiếp đến việc thoát nạn khi có sự cố cháy, nổ. Do chuyển đổi công năng, sử dụng nhiều thiết bị điện, dẫn đến quá tải, chập điện, xảy ra vụ cháy ngày 8-11-2009 tại căn hộ 806 nhà 34T, Khu đô thị Trung Hòa-Nhân Chính, Hà Nội. Tình trạng người dân vi phạm sử dụng nguồn lửa (đun than tổ ong, đốt vàng mã…); lấn chiếm hành lang, cửa thoát nạn diễn ra khá phổ biến, trong đó có tòa nhà JSC 34 vừa bị cháy.
Qua kiểm tra, cơ quan chức năng phát hiện, tại một số tòa nhà, cửa vào buồng thang không có cơ cấu tự đóng, không lắp quạt tăng áp; hệ thống đèn chiếu sáng sự cố và đèn chiếu sáng thoát nạn không được kiểm tra, bảo dưỡng thường xuyên (43/364 nhà hệ thống đèn chiếu sáng và 17/364 nhà hệ thống đèn chỉ dẫn thoát nạn không bảo đảm quy định). Tại các nhà cao tầng làm khách sạn, trung tâm thương mại, căn hộ cao cấp... nếu kết nối hệ thống thang máy với hệ thống PCCC, khi có sự cố, thang máy tự động xuống tầng 1 để người dân thoát nạn ra ngoài, nhưng tại nhiều chung cư, thiết bị thang máy không hiện đại, khi có sự cố cháy, nổ, thang máy sẽ dừng lại ngay, hoặc chỉ xuống tầng gần nhất, ảnh hưởng lớn đến công tác thoát nạn tại tòa nhà.
Một cán bộ tham gia chữa cháy tại tòa nhà JSC 34 ngày 10-3 cho biết: Tại chung cư trên, khi xảy ra cháy, xung quanh có nhiều ô tô đỗ, gây khó khăn cho việc triển khai chữa cháy. Có chung cư, vỉa hè xung quanh quá rộng, trồng cây xanh quá dày; dây điện, dây thông tin chăng ngang…gây cản trở việc chữa cháy, cứu nạn, nhất là với xe thang, xe chữa cháy có trọng tải lớn. Một số khu chung cư đường vào quá hẹp, xe chữa cháy không tiếp cận được, như chung cư 17 tầng ở Cầu Diễn, Trung Văn...
Tổng kiểm tra, chấn chỉnh toàn diện
Theo Cục Cảnh sát PCCC, Bộ Công an: Các vụ cháy nhà cao tầng đều diễn biến rất phức tạp, triển khai cứu chữa gặp nhiều khó khăn, do vậy yêu cầu trước tiên là phải bảo đảm an toàn PCCC ở mức cao nhất, trang bị đầy đủ các phương tiện chữa cháy, thoát nạn, cứu nạn. Việc PCCC phải được thực hiện ngay từ giai đoạn đầu tư xây dựng và phải thực hiện nghiêm chế độ thẩm duyệt về PCCC, nhằm kiểm tra, phát hiện, loại trừ ngay từ khi thiết kế những thiếu sót, vi phạm quy chuẩn, tiêu chuẩn PCCC. Các nhà cao tầng, phải chú trọng đường giao thông, bảo đảm tất cả các nhà cao tầng xe chữa cháy, xe thang phải tiếp cận được bốn phía và triển khai dễ dàng. Mỗi nhà cao tầng có ít nhất 2 lối thoát nạn theo quy định, ống đổ rác và cửa đổ rác phải làm bằng vật liệu chống cháy.
Theo ông Nguyễn Phi Hùng, cán bộ Phòng Cảnh sát PCCC Hà Nội: Hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn của Việt Nam về nhà cao tầng chưa đầy đủ để áp dụng khi thiết kế nhà cao tầng và nhà siêu cao tầng (cao hơn 100m). Năm 2008, Bộ Xây dựng ban hành quy chuẩn Việt Nam về xây dựng, nên không ít các nhà cao tầng xây dựng trước đó còn bất cập. Một số tiêu chuẩn hiện hành chậm được rà soát, sửa đổi, bổ sung, nên không còn phù hợp. Trình độ, năng lực người tư vấn thiết kế, thi công về PCCC chưa đáp ứng, nên việc thiết kế về PCCC một số nhà cao tầng chưa tuân thủ đầy đủ các quy định, quy chuẩn; chất lượng thi công, chất lượng trang thiết bị lắp đặt tại công trình chưa bảo đảm. Để giải quyết đồng bộ các vấn đề trên, ngay từ khi xây dựng công trình cao tầng, cần có sự phối hợp thực hiện của các cấp, ngành, địa phương… trong đó cảnh sát PCCC làm nòng cốt.
Thượng tá Thân Thế Lực, Trưởng phòng Tuyên truyền, Cục Cảnh sát PCCC cho biết: Sắp tới, lực lượng cảnh sát PCCC mở đợt tổng kiểm tra, phúc tra công tác PCCC tại các nhà cao tầng, chú trọng hệ thống PCCC tự động, lối thoát nạn, hệ thống chống tụ khói, cửa thoát nạn, thoát khói, đèn chiếu sáng, chỉ dẫn lối thoát nạn trên sàn, hệ thống xả rác… tăng cường giám sát chủ đầu tư thực hiện đúng các quy định, thiết kế, thẩm định về PCCC. Ngay sau vụ cháy nghiêm trọng tại tòa nhà JSC 34, ngày 11-3, UBND thành phố Hà Nội đã có công văn chỉ đạo kiểm tra công tác PCCC ở các chung cư trên toàn địa bàn; giao Sở Xây dựng thành phố rà soát toàn bộ các chung cư cao tầng về an toàn chung, cũng như về kết cấu, vật liệu xây dựng… báo cáo UBND thành phố trong tháng 5-2010. Công an thành phố tăng cường kiểm tra, xử lý các đơn vị, cá nhân không chấp hành nghiêm các quy định về an toàn PCCC.
Trao đổi với chúng tôi, lãnh đạo Cục Cảnh sát PCCC đặc biệt nhấn mạnh vai trò của lực lượng và phương tiện PCCC tại chỗ. Khi đưa vào sử dụng, ban quản lý các nhà cao tầng phải ban hành ngay nội quy, quy định về PCCC; tổ chức tìm hiểu, học tập các biện pháp PCCC; lập và thực tập phương án chữa cháy, thoát nạn, nhất là đối với các gia đình có người già, trẻ em, người khuyết tật… Hướng dẫn cán bộ, công nhân viên, người dân trong các tòa nhà cao tầng thực hiện các yêu cầu PCCC, như không sử dụng lửa tại khu vực công cộng, không sử dụng quá nhiều thiết bị điện trong giờ cao điểm; quản lý chặt chẽ nguồn lửa, nguồn nhiệt, không tự ý thay đổi công năng của các bộ phận trong tòa nhà (làm lồng sắt ở lan can, để đồ vật chắn hành lang, lối thoát nạn; cửa buồng thoát nạn bị khóa…). Lực lượng bảo vệ phải bảo đảm quân số thường trực, sẵn sàng ứng cứu khi có sự cố; tăng cường kiểm tra, nhất là ban đêm; bảo đảm phương tiện chữa cháy, cứu người luôn sẵn sàng hoạt động.
Bài và ảnh: ANH QUÂN-THANH HẢI