Món ăn đặc trưng nhất của Tết là bánh chưng, bánh tét - nguyên liệu chủ yếu là gạo nếp, đậu xanh, thịt mỡ - rất giàu năng lượng (trên 200Kcal/100g), nhiều chất béo bão hòa nên ít có lợi cho sức khỏe. Hơn nữa gạo, đậu để gói bánh chưng thường được trộn thêm muối nên khá mặn, có thể gây tăng tiết acid dịch vị, tạo cảm giác nóng cổ, ợ chua... không tốt với người thừa cân, cao huyết áp, đái thảo đường, bệnh lý dạ dày có tăng tiết dịch vị...
Ăn kèm với bánh chưng, bánh tét là các loại hành kiệu muối. Nhưng, hành kiệu muối chỉ có chất xơ, không có các vitamin thiết yếu, rất ít năng lượng và cũng chứa nhiều muối nên không phù hợp với người cần giảm muối trong khẩu phần như người bị cao huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch hoặc bệnh thận. Ngoài ra, các loại hành, kiệu muối bán sẵn còn thường được "bổ sung thêm" các phụ gia không tốt cho cơ thể như các chất làm trắng, làm giòn, hàn the... trong quá trình chế biến.
Ngon nhưng không khỏe
Món thịt thông dụng nhất trong những ngày Tết là thịt lợn. Người miền Nam có nồi thịt rọi kho trứng ăn kèm với dưa giá và một nồi canh khổ qua dồn thịt. Người miền Bắc thì lại hay nấu thịt đông, hoặc chân giò ninh măng. Những món ăn này là sự kết hợp khéo léo giữa các chất đạm, chất béo trong thịt và các thành phần chất xơ, vi chất trong các loại rau. Tuy nhiên, các món ăn này đều khá nhiều chất béo động vật, không tốt cho tim mạch. Vì vậy chỉ nên dùng với một số lượng hạn chế (100g/ngày), ít hơn nữa nếu vẫn có bệnh cao huyết áp, tim mạch vẫn chưa ổn định. Trứng có nhiều cholesterol không tốt với những bệnh nhân mắc bệnh gan mật tiến triển. Dưa giá và măng, dù là măng khô hay măng tươi, đều là những thực phẩm làm tăng acid uric, nên tránh dùng ở những người bị bệnh goute.
Các loại giò chả cũng được nhiều người yêu thích trong ngày Tết. Các loại giò này cung cấp chủ yếu chất đạm cho bữa ăn, riêng với giò thủ thì thành phần chất béo cao hơn, chủ yếu là chất béo no bão hòa nên những người có vấn đề về huyết áp, tim mạch và các bệnh lý chuyển hóa nên hạn chế. Các loại thức ăn khô khác như lạp xưởng, bò khô, cá khô... thường mặn, có một số thì quá béo (như lạp xưởng) nên cũng không tốt cho những người cần kiêng muối và kiêng mỡ. Việc bảo quản cũng là một vấn đề, vì các thực phẩm này dễ bị bám bụi bẩn, đồng thời là môi trường thuận lợi cho nấm mốc và vi trùng phát triển, nguy cơ ngộ độc thực phẩm và dị ứng từ các loại thực phẩm này khá cao. Vì vậy các bà nội trợ chỉ nên mua vừa đủ ăn và lựa chọn nơi sản xuất uy tín, đảm bào an toàn vệ sinh thực phẩm.
Thành phần của các loại bánh mứt kẹo là bột, đường và có thể có một lượng chất xơ không đáng kể. Hàm lượng đường cao đương nhiên là không cho phép ở người mắc đái tháo đường hay thừa cân, béo phì, nhưng cũng không mấy tốt cho những người bình thường, thậm chí cả người suy dinh dưỡng, vì cung cấp một lượng năng lượng rỗng, làm tăng đường huyết dẫn đến chán ăn và làm mất cân đối khẩu phần ăn.
Cân đối dinh dưỡng với rau xanh
Nếu như trong mâm cỗ truyền thống rau xanh thường thiếu thì ngày nay, rau xanh là loại thực phẩm được khuyến cáo nên dùng nhiều nhất trong những ngày Tết, vì đây là nguồn cung cấp vita-min, nước, chất xơ, giúp cân đối khẩu phần ăn vốn nhiều năng lượng, nhiều đạm, nhiều béo trong những ngày xuân. Món ăn thích hợp và ngon miệng nhất trong những ngày này là các món salad.
Các loại rau, củ, quả như rau muống, rau cải, bắp cải, cà chua, dưa chuột, bí xanh, su hào, cà rốt... có chứa nhiều vitamin, nhất là vitamin C, carotein... là các chất chống oxy hóa, giúp cơ thể chống lại các gốc tự do - làm cơ thể dễ mắc bệnh khi ăn uống thay đổi. Ngoài ra, chất carotein có trong rau củ quả màu vàng, đỏ hoặc da cam; chất genistei và isoflavon có trong đậu tương, đậu phụ; chất lycopen có trong cà chua; vitamin E có trong dầu thực vật, giá đỗ...; vitamin C thiên nhiên trong rau củ... rất quý đối với cơ thể đang bị "bội thực" chất đạm, chất béo. Chất xơ trong rau củ còn giúp dạ dày và ruột non dễ hấp thu dưỡng chất và giảm hấp thu chất béo và cholesterol, chống táo bón... Các loại rau gia vị như rau mùi, rau thơm, hành, kinh giới,... cũng giàu vitamin và kháng sinh thực vật, là hương liệu kích thích sự ngon miệng
Mâm ngũ quả hữu ích
Ngoài rau xanh, các loại trái cây thường được dùng để bày mâm ngũ quả như: cam, quýt, táo, lê, mận, chuối tiêu, xoài, đu đủ,.. cũng rất giàu chất dinh dưỡng, và có tác dụng giải nhiệt, phòng bệnh trong những ngày đầu năm.
tTrong chuối tiêu có hàm lượng kali cao, rất tốt với người bệnh cao huyết áp, xơ cứng động mạnh hoặc động mạch vành. Nó lại có tác dụng thanh nhiệt, nhuận tràng, chống táo bón nên giúp bệnh nhân tim mạch tránh được những nguy hiểm do rặn khi đại tiện, gây tràn mãu não đột biến, vỡ mạch vành tim. Nhưng những người bị bệnh viêm khớp, đau nhức bắp thịt, viêm thận, tâm lực suy kiệt và phù thũng không nên ăn chuối tiêu nhiều và liên tục trong một thời gian dài.
Theo các nghiên cứu, bưởi có tác dụng điều trị các bệnh tim mạch, động mạch vành... Ngoài ra, bưởi còn chứa vitamin C, đường, protein, lipid, phospho, có tác dụng kháng viêm, tăng sức đề kháng. Vỏ bưởi trị các chứng ho, ho khan, tắc đờm, ăn uống không tiêu.
Cam, quýt, có tác dụng làm ấm cơ thể, trị ho, rất phù hợp với người cơ thể yếu, khó thở, bị nhiễm lạnh, ngực và bụng chướng, kém ăn... Cam, quýt còn thường được dùng để giải khát, giải rượu...
Trong đu đủ có chứa rất nhiều loại enzym rất tốt cho tiêu hóa, giúp tiêu hóa các thức ăn giàu protein một cách dễ dàng hơn. Đu đủ còn có tác dụng làm giảm đau do các dây thần kinh gây nên, đặc biệt là với những người uống rượu nhiều.
Táo tốt cho ruột và hệ tiêu hóa, giúp ngừa chứng táo bón. Một quả táo còn nguyên vỏ có chứa từ 4-5g chất xơ giúp ruột hoạt động tốt. Ngoài ra, những người bị bệnh tiêu chảy nên ăn táo vì trong những quả táo có chứa nhiều chất pectin. Những quả táo còn giúp giảm chứng viêm khớp - bệnh thường gặp vào mùa lạnh và ẩm ướt - theo một nghiên cứu gần đây của Anh.
Theo y học, đường của xoài là loại cấp năng lượng nhanh. Quả xanh ít vitamin A và nhiều vitamin C - tăng cường hệ miễn dịch. Quá chín kích thích tiết nước bọt, chống khô họng, lợi tiểu, nhuận tràng... Chất glucozit chống viêm, ung thư, diệt khuẩn. Xoài làm giảm cholesterol, hạ huyết áp phòng chống bệnh tim mạch, tăng nhu động ruột thải nhanh chất cặn bã trong ruột nên phòng chống được bệnh ung thư ruột kết.
Theo