Đã 80 năm trôi qua, nhưng lịch sử, sự kiện nhân chứng cách mạng ở Lộc Đa, Đức Thịnh vẫn còn tươi rói với thời gian. Để có cuộc biểu tình "long trời lở đất" Ngày Quốc tế Lao động ngày 1-5-1930, các đồng chí Lê Viết Thuật, Lê Mao, Nguyễn Phong Sắc thay mặt Xứ ủy Trung Kỳ, Thành ủy Vinh - Bến Thủy chọn chi bộ Lộc Đa - Đức Thịnh làm lực lượng nòng cốt trong phong trào Xô-viết Nghệ Tĩnh với vai trò "đi đầu, dậy trước". Đồng chí Hoàng Trọng Trì, người thầy giáo, sớm giác ngộ cách mạng đã biến ngôi nhà tranh của mình thành cơ sở liên lạc, hội họp, chỉ đạo đấu tranh với bọn hào lý từ năm 1930. Cụ Hoàng Văn Nho, thân phụ của đồng chí Hoàng Trọng Trì trở thành người liên lạc, bảo vệ, tạo mọi điều kiện để những người cộng sản, trong đó có con mình, hoạt động an toàn. Tháng 7-1929, thay mặt cho Đông Dương Cộng sản Đảng, đồng chí Nguyễn Phong Sắc vào Nghệ An chỉ đạo thành lập chi bộ Cộng sản đầu tiên (gồm Lộc Đa, Đức Thịnh, Yên Dũng, Vân Hậu, Đức Hậu). Chi bộ có bảy đảng viên, đó là các đồng chí Hoàng Trọng Trì, Hoàng Bá, Trần Cảnh Bình, Nguyễn Tiến Nhoãn, Nguyễn Lung, Nguyễn Văn Sửu, Nguyễn Xuân Thâm. Đồng chí Hoàng Trọng Trì được chỉ định làm bí thư.
Sau ngày thành lập Đảng, đồng chí Hoàng Trọng Trì được cử vào Ban Chấp hành tỉnh Đảng bộ Vinh - Bến Thủy. Chi bộ đầu tiên thành lập năm 1929 được tách ra thành chi bộ Lộc Đa và chi bộ Đức Thịnh. Cùng với đồng chí Hoàng Trọng Trì, các đảng viên cốt cán Hoàng Bá, Trần Cảnh Bình, Dương Xuân Thiếp, Uông Nhật Vượng... đã lãnh đạo thành lập chính quyền Xô-viết, tổ chức Nông hội, Hội Phụ nữ giải phóng, Xích vệ đỏ, đấu tranh giành quyền sử dụng "quỹ nghĩa thương" do bọn hào lý lập ra, buộc chúng giao nộp 400 quan tiền để chia cho dân nghèo. Vào thời kỳ này, các đoàn thể cách mạng ở Lộc Đa, Đức Thịnh đã ra đời với 17 tổ nông hội gồm 227 hội viên, Hội Phụ nữ giải phóng có 40 hội viên, Đoàn Thanh niên có 120 đoàn viên và 30 thành viên Xích vệ đỏ. Phong trào bị thực dân Pháp đàn áp khốc liệt. Theo lời kể lại của ông Hoàng Văn Minh năm nay 89 tuổi, con trai cả của đồng chí Hoàng Trọng Trì, sau ngày 5-5-1930 đồng chí Hoàng Trọng Trì bị mật thám Pháp bắt, ngôi nhà cũng bị chúng đốt thành tro, người thân bị khống chế, vây ráp, bắt bớ.
Ròng rã, lần lượt trải qua các nhà lao Vinh, Lao Bảo (Quảng Trị) nhưng đồng chí Hoàng Trọng Trì vẫn kiên trung, bất khuất, tin vào thắng lợi cuối cùng của cách mạng. Trong bảy năm bị tra tấn dã man, ốm đau không một viên thuốc, bị lưu đày từ nhà lao này đến nhà tù khác, thể xác của đồng chí Hoàng Trọng Trì suy kiệt. Đồng chí đã ngã xuống vào năm 1938. Gương tranh đấu hy sinh của người cộng sản Hoàng Trọng Trì đã trở thành bất tử trong tâm trí, tình cảm của đồng chí, đồng bào.
Vào dịp kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Đảng, trên quê hương Lộc Đa, Đức Thịnh xưa và Hưng Lộc hôm nay đã có một con đường được mang tên Hoàng Trọng Trì. Nhà thờ họ Hoàng, nhà thờ họ Uông, đền Trìa, nơi từng lưu dấu ấn lịch sử cách mạng từ sau ngày Đảng ra đời, được Nhà nước công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Riêng nhà thờ họ Hoàng gắn bó với cuộc đời của đồng chí Hoàng Trọng Trì và những ngày hoạt động bí mật của Xứ ủy, Thành ủy, chi bộ Đảng Lộc Đa, Đức Thịnh, được Đảng, Nhà nước đầu tư xây dựng Bia ghi công trong sự nghiệp đấu tranh cách mạng giải phóng dân tộc.
Kế thừa và phát huy truyền thống Lộc Đa, Đức Thịnh anh hùng, thế hệ cán bộ đảng viên và người dân Hưng Lộc hôm nay, bằng sức sáng tạo của mình, đã biến khát vọng của lớp người cộng sản năm 1930 - 1931 thành hiện thực sống động.
Một con đường mang tên đồng chí Lê Viết Thuật đã bừng sáng ánh điện cao áp. Một trạm biến áp công suất 180 KV vừa đưa vào sử dụng, bảo đảm nguồn điện cung ứng động lực phát sáng cho các khu chăn nuôi thủy cầm, thủy sản. Một đường dây tải điện 0,4 kV cho vùng thâm canh cây trồng sản xuất hàng hóa có giá trị hiệu quả kinh tế cao, làm thay đổi bộ mặt nông nghiệp, nông thôn vùng ngoại ô. Hàng nghìn mét đường giao thông liên khối, liên xóm, liên hương vừa được bê-tông hóa, kết nối mạng lưới giao thông hoàn chỉnh toàn xã. Mừng hơn, vui hơn về một nét đẹp văn hóa đô thị xuất hiện là nhà nhà, ngõ ngõ ở xóm Mẫu Đơn được gắn biển số. Thêm nhiều hộ, nhiều xóm được dùng nước sạch và mua điện lưới tại nhà. Chăm lo thế hệ mai sau, Đảng bộ, chính quyền xã Hưng Lộc dồn sức đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất hệ thống trường học, kể từ bậc mầm non. Mới đây công trình nhà giáo dục đa chức năng được xây dựng và đang hoàn thiện hạng mục cuối cùng kịp đưa vào sử dụng.
Uống nước nhớ nguồn. Những ngày này dòng người hành hương tới các di tích lịch sử kính cẩn dâng hương tưởng nhớ lớp đảng viên cộng sản đầu tiên có công trong sự nghiệp giải phóng dân tộc bảo vệ Tổ quốc. Hẳn trong tâm khảm thế hệ hôm nay đều chan chứa niềm tin yêu khi bất chợt không gian thanh bình ngân rung ca khúc "Đảng đã cho ta một mùa xuân đầy ước vọng. Một mùa xuân tươi tràn ánh sáng khắp nơi nơi. Đảng đã đem về tuổi xuân cho nước non. Vang tiếng hát ca chứa chan niềm yêu đời. Và rồi từ đây ánh dương soi đời mới. Tiến theo cờ Đảng là thấy tương lai sáng tươi". Phải chăng lời ca như bay lên, như thắp sáng thêm truyền thống Lộc Đa, Đức Thịnh đồng hành cùng mùa xuân bất tận hội nhập và phát triển.
Bài và ảnh: Văn Hiền, Minh Thư