Ông đã sáng tạo ra và biến Yasi thành một trung tâm khai sáng quan trọng nhất của khu vực vào thời trung cổ. Đến nay lăng mộ của Khoja Ahmed Yasawi trở thành một điểm hành hương quan trọng của người Hồi giáo Kazakhstan và thị trấn Turkestan đã trở thành thánh địa Mecca thứ hai cho người Hồi giáo Trung Á.
Kiệt tác kiến trúc này được thiết kế theo ý tưởng của Thành Cát Tư Hãn và trở thành khuôn mẫu cho các nhà xây dựng Tây Á khi họ xây các công trình tương tự ở Samarkand và Bukhara. Công trình này được xây dựng trong 16 năm từ 1389 – 1405 và được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới vào năm 2003.
Quần thể lăng có hình chữ nhật, một chiều 46 m và chiều kia 63 m, gồm 8 phòng chính, 27 phòng nhỏ và 12 hành lang, tất cả nằm trong một tòa nhà và được bố trí thành 2 tầng. Quần thể này được liên kết dọc theo trục tây bắc - đông nam.
Theo thứ tự tham quan thì đầu tiên ta phải đi qua một cái cổng rất lớn, rồi đến hội trường chính mỗi chiều rộng 18,2m với mái vòm bằng gạch lớn nhất Trung Á có đường kính là 18,2m, đặt ở giữa phòng là một cái vạc đồng sử dụng trong các nghi lễ tôn giáo.
Sau nữa là lăng mộ Khoja và một vài cấu trúc phụ trợ như nơi ăn, thư viện, cung điện nhỏ, một nhà thờ Hồi giáo và một cái giếng thiêng. Giữa phòng lăng mộ là chiếc quan tài bằng đá của thánh Sufi. Căn phòng này có một mái vòm kép với những viên ngói trang trí có màu xanh lá cây và vàng.
Phía tây nam của mộ là một nhà thờ Hồi giáo nhỏ có dáng chữ nhật với những hốc tường hình chữ A rất sâu. Nhà thờ này được bao phủ bởi một mái vòm nằm trên những khung cuốn. Nguyên liệu chính được dùng để xây là gạch nung, vữa, thạch cao và đất sét.
Ngói màu xanh ngọc và vàng cùng các họa tiết trang trí trên mái vòm
Sau này khi phục hồi công trình người ta thay bằng bê tông cốt thép. Điểm cao nhất quần thể kiến trúc này là chiếc cổng khổng lồ và mái vòm của hội trường cao 38 m. Bề mặt của cổng chưa được xử lý xong và các tháp chưa hoàn thiện chứng minh rằng công trình này còn dang dở. Lý do khiến quần thể kiến trúc này trở thành một khuôn mẫu thật dễ hiểu.
Đó là vì lăng mộ này tuyệt đẹp, khi quan sát từ các góc độ khác nhau nó thể hiện những diện mạo rất khác nhau. Cổng vòm khổng lồ được xây bằng gạch nhìn về hướng đông nam rất ấn tượng và thú vị, nhất là khi được chiêm ngưỡng trong sắc nắng vàng của bình minh. Những mái vòm kiểu Phục hưng được phủ bằng lớp sành sứ hoa văn luôn luôn sáng lấp lánh. Những bức tường bao quanh, những đường viền được chạm khảm tinh vi cầu kỳ tạo nên sự thanh tú đặc biệt. Mặt chính diện quay về hướng tây bắc tỏa ra những sắc màu lộng lẫy khi hoàng hôn buông xuống.
Hà Hồng Hà
(Tổng hợp và dịch)