Thủ tướng Israel Netanyahu (bên trái) và Tổng thống Mỹ Obama.
Mặc dù chính quyền của Tổng thống Obama đã công khai thể hiện sự tức giận và phản đối mạnh mẽ đối với kế hoạch của Israel nhưng họ vẫn tỏ ra thận trọng trong quan hệ với đồng minh then chốt của mình ở khu vực Trung Đông. Mỹ đang tìm cách để làm sao gây áp lực đủ lớn lên Israel nhưng không làm ảnh hưởng đến quan hệ song phương. Và bản thân Israel cũng phải tìm cách phản ứng sao cho thích hợp trước áp lực của Mỹ mà không làm cho “người bảo trợ” của họ phiền lòng.
Áp lực của Mỹ
Cộng đồng quốc tế rất phẫn nộ trước quyết định được đưa ra hồi tuần trước của Israel về việc xây dựng thêm 1.600 căn hộ tại Đông Jerusalem. Khu vực này vốn đã được cộng đồng quốc tế xác định là một phần của những lãnh thổ bị chiếm đóng và là thủ đô của nhà nước Palestine tương lai. Cộng đồng quốc tế luôn phản đối việc Israel xây dựng các khu định cư ở đây trong khi Israel khăng khăng cho rằng họ có quyền xây dựng ở bất kỳ nơi đâu họ muốn trong thành phố Jerusalem. Israel coi Jerusalem là “thủ đô không thể chia cắt” của nước này.
Khi Phó Tổng thống Biden có bài phát biểu quan trọng ở thủ đô Tel Aviv hôm 11/3 tuần trước, qua giọng điệu của ông Biden, có vẻ như ông cũng tỏ ra lo lắng về kế hoạch của Israel nhưng ông này nghĩ rằng Israel đã nhận được thông điệp và sẽ không tái diễn sai lầm.
Cũng trong bài phát biểu của mình, Phó Tổng thống Mỹ đã tìm cách “dỗ dành” người Palestine để ngăn không cho họ tẩy chay các cuộc đàm phán gián tiếp với Israel mới chỉ được công bố cách đây một tuần.
Và kể từ sau bài phát biểu của ông Biden, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton đã liên tục lên tiếng chỉ trích đồng minh Israel. Bà Hillary đã có cuộc hội đàm kéo dài 43 phút với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Trong suốt cuộc trò chuyện này, bà Hillary đã trình bày quan điểm của mình về kế hoạch xây dựng thêm khu định cư ở Đông Jerusalem của Israel. Sau đó, nữ Ngoại trưởng Mỹ còn tham gia một loạt các cuộc trả lời phỏng vấn để bày tỏ sự tức giận của mình với Tel Aviv.
Dưới những áp lực trên, Thủ tướng Netanyahu sáng qua (14/3) đã ra một tuyên bố tại cuộc họp nội các hàng tuần. Ông này chọn cách tấn công báo giới về việc đã thổi phồng tính nghiêm trọng của sự việc và sau đó gợi ý rằng vấn đề đang được xử lý theo một cách thức đúng đắn và phù hợp.
Tuy nhiên, sự hối tiếc mà Thủ tướng Netanyahu thể hiện chỉ tập trung vào thời điểm đưa ra thông báo về dự án xây dựng khu định cư mới. Cho đến nay, vẫn không có nỗ lực nào cho thấy Israel sẽ không tiến hành kế hoạch xây thêm các khu định cư như vừa thông báo. Israel cũng chẳng đưa ra bất kỳ lời bình luận nào chứng tỏ nước này sẽ ngừng xây dựng thêm các khu định cư ở Đông Jerusalem.
Quan hệ đồng minh lạnh giá
Nhiều nhà phân tích Israel cho rằng sự bất đồng giữa Netanyahu và Washington hiện nay là một phần của mối quan hệ không mấy thân thiết giữa hai nước đồng minh kể từ khi ông Netanyahu trở thành Thủ tướng Israel và ông Barack Obama được bầu làm Tổng thống Mỹ. Hai nhà lãnh đạo này dường như không thể hợp tác đầy đủ với nhau.
Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, sẽ không có tổn hại lâu dài nào trong mối quan hệ giữa Mỹ và Israel bởi cuộc khủng hoảng hiện nay chỉ liên quan đến hai chính quyền hiện thời.
Những rắc rối đang diễn ra giữa Mỹ và Israel thực ra là “một cuộc khủng hoảng niềm tin”. Đó là nhận định của ông Eytan Gilboa, một nhà nghiên cứu cấp cao ở Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Begin-Sadat thuộc trường Đại học Bar-Ilan của Israel.
Tuy nhiên, ông này nhấn mạnh đã từng có những vấn đề như thế này trong quá khứ và điều đó sẽ tiếp tục xảy ra trong tương lai nhưng mối quan hệ giữa Mỹ và Israel quá khăng khít nên sẽ không thể bị chệch hướng.
Quan điểm của ông Gilboa đã nhận được sự ủng hộ của ông Shlomo Aronson, một nhà phân tích cấp cao đến từ khoa Khoa học Chính trị của trường Đại học Hebrew ở Jerusalem.
Theo ý kiến của ông Aronson, có quá nhiều lợi ích chung giữa Mỹ và Israel đến mức vụ tranh cãi mới nhất liên quan đến kế hoạch xây dựng thêm khu định cư ở Đông Jerusalem của người Israel sẽ không ảnh hưởng đến nền tảng của mối quan hệ đồng minh này.
"Bạn là bạn, đồng minh là đồng minh," ông Aronson nói.
Ông Aronson tin rằng trong tương lai, Israel sẽ thận trọng trong các vấn đề như thông báo về một dự án xây dựng mới ở Đông Jerusalem trong chuyến thăm của một quan chức cấp cao Mỹ. Đồng thời, chính quyền của Tổng thống Obama cũng sẽ thận trọng trong việc gây áp lực với Israel.
Tỉ lệ ủng hộ của người dân trong nước dành cho Tổng thống Obama đang giảm và ông này đang gặp khó với kế hoạch cải cách hệ thống y tế. Trong bối cảnh ảnh hưởng của những nhóm vận động hành lang người Do Thái khá lớn ở Mỹ, nếu ông Obama ép Israel quá mức thì chính ông sẽ là người gặp khó khăn trong các cuộc bầu cử sắp tới. Trong khi đó, Thủ tướng Netanyahu cho đến này đang có một liên minh cầm quyền khá ổn định.
Theo nhận định của ông Aronson, Tổng thống Obama sẽ phải đối mặt với tình hình “nghiêm trọng hơn” là Thủ tướng Netanyahu.
Tổn hại đối với các cuộc đàm phán hòa bình
Đề cập đến các cuộc đàm phán hòa bình giữa Israel và Palestine, nhà nghiên cứu Gilboa tỏ ra ít lạc quan hơn. Trước cuộc tranh cãi mới nhất liên quan đến kế hoạch xây dựng khu định cư, đặc phái viên Mỹ George Mitchell được cho là sẽ trở lại Trung Đông trong tuần này để tiến hành những bước sắp xếp cuối cùng cho việc khởi động các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Israel và Palestine. Hiện tại, người ta tin rằng chuyến thăm sắp tới của ông Mitchell sẽ tập trung nhiều hơn vào việc hạn chế tổn thất.
Nhà khoa học chính trị Palestine Mohammed Dajani cũng đồng ý với quan điểm của ông Gilboa về việc các cuộc đàm phán gián tiếp sắp tới gần như chắc chắn là thất bại nhưng ông này lại đưa ra một lời giải thích rất khác.
"Người Israel đang đặt ra những chướng ngại vật để khiến cho Chính quyền Palestine khó có thể chấp nhận quay trở lại các cuộc đàm phán hòa bình" ông Dajani - người sáng lập ra Tổ chức Hồi giáo Wasatia Palestine, cho biết.
Vốn là một người lạc quan, ông Dajani cho rằng sẽ cực kỳ là khó khăn cho Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas để tham gia vào các cuộc đàm phán trong bối cảnh ông và các đồng minh chính trị đang phải đối mặt với tình thế khó xử liên quan đến kế hoạch xây dựng thêm khu định cư ở Jerusalem của Israel.
Theo ông Dajani, Thủ tướng Netanyahu không chỉ “xua đuổi” người Palestine bằng những “động thái leo thang” của mình mà còn đang ngày càng trao quyền hợp pháp cho Hamas.
Bằng cách thể hiện rằng nước này không hứng thú với những cuộc đàm phán hòa bình, Israel đang nghiêng về lập luận chống một cách dàn xếp thông qua đàm phán của Hamas. Điều này sẽ khiến cho ông Abbas càng khó quay trở lại bàn đàm phán.
Thậm chí nếu các bên có đồng ý quay lại thương lượng đàm phán với nhau thì các nhà phân tích vẫn sợ rằng những cuộc đàm phán đó sẽ nhanh chóng chết yểu và sẽ chẳng có cách giải quyết nào được đưa ra.
Kiệt Linh - (tổng hợp)