Điều này không khó giải thích khi mà cả nước đang vào cao điểm của "mùa" xây dựng; giá cát san lấp vẫn đang ở mức cao; hàng loạt công trình lớn vùng ĐBSCL vẫn tiếp tục "ngốn" mỗi ngày hàng ngàn mét khối cát,…
Bắt mạch đúng "bệnh" phức tạp trên sông Hậu
Theo Đại tá Trần Thị Ngọc Đẹp, qua kiểm tra thực tế các phương tiện khai thác cát trên sông Hậu, đoạn thuộc địa bàn TP Cần Thơ cho thấy, đa số DN được cấp giấy phép khai thác cát trên địa bàn đều không đủ năng lực và phương tiện để khai thác.
Chẳng hạn như XN Khai thác cát thuộc Công ty PT& KD nhà Cần Thơ sau khi có được giấy phép đã làm hợp đồng giao khoán hoặc hợp đồng khai thác gia công với cá nhân có phương tiện xà lan xáng cạp để thu tiền phí mỏ cát hàng tháng đối với mỗi phương tiện ở mức từ 10 - 40 triệu đồng/tháng tùy theo thời điểm.
Lực lượng kiểm tra liên ngành kiểm tra phương tiện trên sông vào ban đêm.
Chính vì DN không trực tiếp khai thác cát nên không DN nào phân công Giám đốc điều hành mỏ, không quản lý được lượng cát đã khai thác. Các chủ phương tiện xà lan xáng cạp sau khi ký hợp đồng với DN thì họ tự do liên hệ tìm đối tác để cạp cát bán. DN được cấp giấy phép không thể biết được mỗi ngày họ khai thác bao nhiêu mét khối cát.
Đối với chuyện cấp giấy phép khai thác như hiện nay, nói cho chính xác từ góc độ quản lý là tự mình làm khó mình. Theo Đại tá Trần Thị Ngọc Đẹp, đã xảy ra tình trạng một mỏ cát nhưng lại cấp cho nhiều DN. Và một DN được cấp nhiều giấy phép khai thác ở nhiều mỏ khác nhau. Thực tế này sẽ rất khó cho việc quản lý cũng như xác định trữ lượng mỏ.
Còn nhiều việc phải làm
Có một thực tế là do Sở TN&MT quản lý các phương tiện không chặt chẽ nên DN được cấp giấy phép hợp đồng thêm phương tiện bên ngoài vào khai thác gia công hoặc giao khoán cho các phương tiện bên ngoài vào mỏ khai thác cát để bán lấy tiền.
Minh chứng là vào trung tuần tháng 7/2009, trong khi các DN có giấy phép đăng ký với Sở này chỉ có 37 phương tiện tham gia khai thác tại 10 mỏ nhưng thực tế có nhiều ngày, tổng số phương tiện khai thác cát trên sông lên tới 76. Công tác thanh tra chuyên ngành chưa được Sở TN&MT chú trọng, thực hiện thường xuyên.
Việc giải quyết thủ tục thay đổi phương tiện khai thác cát của các DN được thực hiện rất chậm, không đảm bảo về mặt thời gian theo quy trình, quy định cải cách thủ tục hành chính của thành phố.
Lãnh đạo Đoàn kiểm tra liên ngành cho rằng, Cục Thuế chưa thường xuyên phối hợp với Sở, ngành liên quan nhất là Sở TN&MT nắm tình hình khai thác của các DN để quản lý thu các loại thuế và phí bảo vệ môi trường, dẫn đến hành vi trốn thuế của các DN.
Tình trạng khai thác cát quá mức không chỉ làm ô nhiễm môi trường, cạn kiệt nguồn tài nguyên, mà còn gây mất ANTT và trật tự ATGT đường thủy nội địa, gây bức xúc trong nhân dân, nhất là các hộ sống ven sông Hậu.
Tính từ đầu năm 2009 đến tháng 8/2009 - tức trước khi Đoàn kiểm tra liên ngành được thành lập, sản lượng cát mà các DN khai thác trên 22,4 triệu m3, thế nhưng, tiền thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường mà ngành Thuế thu từ các DN chỉ trên 530 triệu đồng...
Để chấn chỉnh tình trạng khai thác cát trên sông Hậu, việc cấp giấy phép mới khai thác cát, cần phải chờ tổ chức quy hoạch, thăm dò, đánh giá trữ lượng mỏ. DN được cấp giấy phép phải ký quỹ phục hồi môi trường; phải chịu kinh phí khảo sát, thăm dò, kiểm tra trữ lượng mỏ hàng năm.
Đề nghị UBND TP Cần Thơ chỉ đạo Sở Công thương có kế hoạch phối hợp với Sở TN&MT, Công an TP, Cục Thuế,… thường xuyên tổ chức kiểm tra khâu lưu thông đối với các phương tiện vận chuyển, tiêu thụ cát trên địa bàn; đảm bảo lượng cát sau khi khai thác, lưu thông trên thị trường đều có nguồn gốc, hóa đơn, chứng từ đầy đủ, chống thất thu thuế.
Theo báo cáo của Đoàn kiểm tra liên ngành, qua 3 tháng (từ 9 – 11/2009) tập trung lực lượng, Đoàn đã lập biên bản hành chính 169 trường hợp phương tiện vi phạm, trong đó có 36 xà lan xáng cạp, 2 ghe hút cát và 131 xà lan vận chuyển cát. Ngành chức năng đã xử phạt vi phạm hành chính, truy thu thuế và bán đấu giá tài sản nộp vào ngân sách Nhà nước tổng số tiền gần 5,7 tỷ đồng.
Ngoài ra, Đoàn kiểm tra liên ngành còn phát hiện Công ty TNHH DV-TM-XD-VT Vinh Phát không đăng ký kê khai và nộp phí bảo vệ môi trường với số tiền 7,3 tỷ đồng. Hiện Cục Thuế đang tiến hành các thủ tục để xử lý DN này theo quy định của pháp luật.