Chính vì vậy, trong chuyến công tác ở tỉnh Hà Giang, chỉ tiếp xúc ngắn với ông Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Trường Tô và Phó Bí thư Thường trực tỉnh ủy Vương Mỹ Vàng, nghe một số thông tin, ngay sau đó chúng tôi đi lên huyện Đồng Văn và Mèo Vạc, xuống một số thôn, bản để tận mắt thấy tình trạng hạn hán đang hoành hành, biện pháp chỉ đạo của cấp ủy và chính quyền địa phương khắc phục tình trạng thiếu nước sinh hoạt và sản xuất .
Từ thị xã Hà Giang lên Đồng Văn khoảng 160 km, huyện có tổng diện tích tự nhiên gần 70.000 ha, địa hình chia cắt hiểm trở, chủ yếu là núi đá, có trên 6,3 vạn người sinh sống, trong đó dân tộc Mông chiếm 88,9%. Từ tháng 10 năm ngoái đến tháng 3 năm nay, trên địa bàn huyện vẫn chưa có mưa, rét đậm kèm theo hanh khô kéo dài càng làm cho vùng cao núi đá này thêm khô kiệt, thiếu nước trầm trọng. Các núi trơ toàn đá, thỉnh thoảng có đám cháy cỏ, không có màu xanh của cây. Dọc theo tuyến đường, trẻ em, người già lũ lượt xuống các hồ treo, khe nhỏ chờ hứng nước. Ở bản Habôđa, xã Thài Phìn Tủng, nơi vừa được xây một hồ treo chứa khoảng 3000 m3 nước để cung cấp cho 800 khẩu của xã này và 400 hộ của xã Sa Phìn, hoàn thành tháng 4/2009, với số vốn hơn 9 tỷ đồng, sử dụng năm thứ nhất cấp nước sinh hoạt cho dân, cũng không còn nhiều nước. Không cho dân trực tiếp xuống hồ lấy nước (để không mất vệ sinh), địa phương đã bơm nước vào hai bể ngầm để nhân dân đến lấy nước. Suốt đêm ngày, bà con xếp hàng lấy nước, có những người ở xa, ở cao cách khoảng 10 km, chỉ gùi được một can nước. Một số người có xe gắn máy đến lấy nước, bán cho các hộ khác không có điều kiện đi được với giá từ 15.000 đến 20.000đồng/ can 20 lít.
Ông Nguyễn Văn Hưng, Phó Bí thư Thường trực huyện ủy Đồng Văn cho biết: Trước tình trạng trầm trọng thiếu nước sinh hoạt cho đồng bào các dân tộc sống ở vùng cao núi đá, tỉnh Hà Giang đã hỗ trợ cho huyệ̣n 200 triệu đồng để chuyển nước cung cấp cho một số cơ quan như trường học, trạm y tế, bộ đội biên phòng, cơ quan xã, thôn bản, còn các hộ đồng bào vẫn phải tự lo đi lấy nước về dùng. Năm 2009, thực hiện chương trình xây dựng Hồ treo: Tổng số 12 hồ (Sở NN&PTNT đầu tư 5 hồ, huyệ̣n chủ đầu tư 7 hồ), trong đó 5 hồ do Sở NN&PTNT là chủ đầu tư đã hoàn thành đưa vào sử dụng, có 1 hồ đang sửa chữa khắc phục không chứa được nước. 7 hồ do huyện là chủ đầu tư, bàn giao đưa vào sử dụng được 1 hồ, còn lại đang tiếp tục thi công và mới khởi công nên chưa có nước. Cơ quan huyện ủy, UBND huyện cũng gương mẫu thực hiện tiết kiệm nước. Sau buổi chiều, nhà khách cũng cắt nước. Bộ đội biên phòng Lũng Cú cũng thực hiện tiết kiệm nước triệt để, giành nước cho dân.
Trên đường từ Đồng Văn sang Mèo Vạc, huyện với 58.000 ha, 6,8 vạn người sinh sống, 77% là người Mông; tình trạng hạn hán, thiếu nước cũng diễn ra tương tự. Ông Sùng Minh Sính, Bí thư Huyện ủy Mèo Vạc cho biết: 70% diện tích của huyện là núi đá, nước ăn của đồng bào chủ yếu từ rừng , nhưng nước từ rừng cũng đã cạn kiệt. Huyện có mũi nước khoan ở xã Pả Vi nhưng lượng cũng hết sức hạn chế, do Liên đoàn Địa chất quản lý, thời điểm hiện nay các cơ quan, đơn vị phải mua nước ở Pả Vi với giá 1 xe 4-6 m3 giá 450 ngàn đồng, chở đến xã xa như Lủng Pù giá phải 600-700 ngàn đồng/ xe, bình quân 1 m3 nước tùy chở đến tùy từng xã giá từ 100 đến 150 ngàn đồng. 14 xã thiếu nước nghiêm trọng, dân phải đi từ 2-3 giờ sáng để lấy nước, tự túc hoàn toàn. Một can nước giá 20- 30 ngàn đồng. Cơ quan huyện ủy cũng phải mua nước với giá quy định. Tỉnh hỗ trợ huyện 150 triệu đồng tiền vận chuyển nước đến các cơ quan, đơn vị trong diện được cấp nước. Huyện xây dựng 15 hồ treo chứa nước thì 9 hồ có nước gồm Sủng Máng, Sủng Chà, Lủng Pù, Giàng Chu Phìn, Cán Chu Phìn, Lủng Chinh, Tò lú, Khâu Vai, trong đó 7 hồ nước có thể dùng uống, các hồ khác đang thi công. Giá xây 1 hồ chứa 7000-10.000 m3 với vốn đầu tư khoảng 20 tỷ đồng, nhưng năm nay chưa thể dùng nước ở các hồ này, vì đang trong quá trình xây dựng.
Còn theo ông Nguyễn Văn Bào, Giám đốc Sở NN&PTNT, các huyệ̣n ùng cao núi đá Hà Gang đã xây 28 hồ treo, trong tổng kế hoạch xây 42 hồ của năm nay, nhưng cũng không thể cấp đủ nước cho sinh hoạt của đồng bào vùng cao núi đá Đồng Văn, Mèo Vạc, Quản Bạ, Yên Minh. Sản xuất nông nghiệp trong điều kiện hạn nghiêm trọng chưa từng có khoảng 50-60 năm trở lại đây thì hoàn toàn trông vào mưa từ tháng 4 tới, lương thực sẽ thiếu hụt khoảng 20%. Ông Vương Mỹ Vàng cho biết: Nếu trời chưa mưa, tiếp tục hạn nghiêm trọng, tỉnh Hà Giang sẽ hỗ trợ thêm tiền để 4 huyệ̣n vùng cao Mèo Vạc, Đồng Văn, Quản Bạ, Yên Minh mua và vận chuyển nước cho cơ quan huyệ̣n, xã và một phần dân dùng, không để thiếu nước dẫn đến mất ổn định vùng biên giới cực bắc Tổ quốc./.