Chính quyền cách mạng ra đời "không đồng minh, không tiền, hầu như không vũ khí" - như nhận xét của Pi-nhon - viên cố vấn chính trị của Cao ủy Pháp Đác Giăng-li-ơ tại Đông Dương - nhưng có sự ủng hộ của 20 triệu nhân dân đã trở thành chủ nhân đón và giao thiệp với các lực lượng nước ngoài vào Việt Nam để giải giáp quân đội Nhật. Một năm từ khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời là một giai đoạn lịch sử ngắn ngủi nhưng khá đặc biệt. Ngay từ khi mới ra đời, nạn đói, nạn dốt, nạn tài chính kiệt quệ cùng với nạn ngoại xâm đặt độc lập dân tộc trước vấn đề "Còn - Mất". Tất cả các kẻ địch của cách mạng dù cho có mâu thuẫn với nhau về một vài quyền lợi song đều nhất trí với nhau trong cuộc tiến công nhằm tiêu diệt chính quyền cách mạng non trẻ của nhân dân Việt Nam, tiêu diệt nền dân chủ cộng hòa của chúng ta ngay từ những ngày đầu mới thành lập. Chúng ta phải bảo vệ và xây dựng Chính quyền cách mạng trong điều kiện vừa có hòa bình vừa phải kháng chiến, vừa đấu tranh chính trị, ngoại giao vừa phải tích cực kìm chân quân địch, vừa phải chống lại những âm mưu phá hoại và lật đổ của bọn phản động tay sai thực dân đế quốc, vừa phải chăm lo bồi dưỡng sức dân, xây dựng cuộc sống mới, đẩy lùi giặc đói, giặc dốt... Trong những năm tháng nước sôi lửa bỏng, vận mệnh dân tộc trong tình thế ngàn cân treo sợi tóc,"Dân tộc trên hết - Tổ quốc trên hết" - đã trở thành khẩu hiệu đoàn kết, tập hợp khối lực lượng quần chúng to lớn chung quanh Chính phủ cách mạng. Nhiệm vụ cách mạng sau khi giành được chính quyền đặt ra đòi hỏi nóng bỏng phải tăng cường và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân làm hậu thuẫn vững chắc cho Chính quyền cách mạng. Bảo vệ được Chính quyền cách mạng mới có thể thực hiện được những mục tiêu cấp bách cũng như lâu dài: giữ vững nền độc lập, đem lại đời sống no ấm cho nhân dân. Chính phủ cách mạng thu hút được sự ủng hộ của toàn dân, được toàn dân bảo vệ vì nó hợp với lòng dân. Sự vững chắc của Chính quyền cách mạng là điều kiện bảo đảm, là công cụ thúc đẩy cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc của nhân dân ta đi đến thắng lợi. Bộ máy chính quyền mới đã trực tiếp mang lại những quyền lợi dân sinh, dân chủ, dân quyền mà nhân dân Việt Nam chưa từng được hưởng: Bãi bỏ thuế thân (ngày 7-9-1945); bắt buộc học chữ quốc ngữ và không phải trả tiền (ngày 8-9-1945); quy định thể lệ Tổng tuyển cử (ngày 17-10-1945); giảm tô 25% (ngày 20-11-1945); giảm 20% thuế điền (ngày 20-11-1945), v.v. Chính phủ cách mạng là hạt nhân, là mục tiêu ủng hộ của khối đại đoàn kết dân tộc gồm nhiều tổ chức đoàn thể quần chúng rộng rãi và mạnh mẽ. Toàn thể dân tộc đã đoàn kết, thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tất cả đều nhằm mục tiêu chung "Dân tộc trên hết - Tổ quốc trên hết". Khối đại đoàn kết toàn dân được xây dựng rộng rãi, không bỏ sót một nguồn lực nào, đã phát huy sức mạnh to lớn. Kể cả những người không cộng sản, đồng bào Việt Nam ở nước ngoài, những người đã từng làm việc dưới chế độ cũ, những người thuộc giới quan lại hoàng tộc phong kiến, cả những người tưởng như đã nằm dưới đáy của xã hội... tất cả đều hướng về cuộc đấu tranh của dân tộc và bằng cách này hay cách khác đã đóng góp phần mình cho cuộc đấu tranh bảo vệ và xây dựng thành công Chính quyền cách mạng. Sau cuộc tổng tuyển cử tự do và dân chủ đầu tiên trong lịch sử dân tộc, Chính phủ cách mạng lâm thời đã trở thành Chính phủ hợp hiến, do dân bầu, bao gồm nhiều thành phần, đại diện cho các tầng lớp xã hội, đấu tranh cho quyền lợi của cả dân tộc Việt Nam. Ca-pút (Bí thư Đảng Xã hội Pháp ở Bắc Kỳ) trong thư gửi Đác Giăng-li-ơ ngày 8-12-1945 đã thừa nhận rằng chỉ có Chính phủ Hồ Chí Minh và Việt Minh là có đủ tư cách đại diện cho dân tộc Việt Nam "họ vẫn là những người có khả năng hơn cả để lôi cuốn được mọi người"(1). Từ đầu tháng 7-1946, trong lúc các cuộc hội đàm chính thức đang diễn ra giữa hai đoàn Việt - Pháp trong lâu đài Phông-ten-nơ-blô, tại Pa-ri cũng diễn ra những hoạt động không mệt mỏi của Chủ tịch Hồ Chí Minh để bạn bè thế giới, trước hết là Chính phủ và các tầng lớp nhân dân Pháp, hiểu rõ thiện chí hòa bình và nguyện vọng nóng bỏng của nhân dân Việt Nam là Độc lập dân tộc và thống nhất đất nước. Đó là một nguyện vọng chính đáng, gắn chặt với đường lối hợp tác thật thà và thân thiện trong hòa bình và hữu nghị với chính phủ và nhân dân nước Pháp mới. Trong thời gian hơn ba tháng trên đất Pháp, với tư cách là thượng khách của nước Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có nhiều cuộc tiếp xúc với các đại biểu của Chính phủ Pháp, nhiều tổ chức đoàn thể và cả các cá nhân. Trong tất cả những cuộc tiếp xúc đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đều nêu rõ nguyện vọng chân thật của nhân dân Việt Nam là mong muốn giữ mối quan hệ Việt Pháp "không có tiếng súng". Khi đi thăm quan khu di tích lịch sử ở Noóc-măng-đi, Người đã lấy bàn tay bịt miệng khẩu đại bác như một biểu tượng của tinh thần: "Giữ gìn hòa bình! Ngăn chặn chiến tranh!". Đó chính là thông điệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt nhân dân Việt Nam gửi tới nhân dân Pháp và những người cầm quyền Pháp khi đó (2). Buổi tối ngày 2-9-1946, tại Pa-ri, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dự lễ kỷ niệm Quốc khánh lần đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa do Hội liên hiệp Việt kiều và Hội hữu nghị Pháp - Việt tổ chức. Trong buổi lễ đặc biệt đó, Người xúc động nói: "Chính là sự đoàn kết, đoàn kết hoàn toàn và không gì phá vỡ nổi của toàn thể nhân dân chúng ta đã khai sinh ra nước Cộng hòa của mình. Lòng dũng cảm và tinh thần hy sinh đã gắn bó ý chí của mọi người Việt Nam từ Bắc chí Nam thành một khối sức mạnh, bất kỳ nguồn gốc họ ở đâu, theo tôn giáo nào hay thuộc giai tầng xã hội nào". Một năm đầu tiên, vượt qua mọi khó khăn, chiến thắng mọi âm mưu và hành động phá hoại, Chính quyền cách mạng của nhân dân đứng vững và ngày càng được củng cố về mọi mặt. Đó chính là thành quả lớn nhất của cách mạng. Một năm đầu tiên của chính quyền cách mạng, "Dân tộc trên hết - Tổ quốc trên hết" đã trở thành ngọn cờ giương cao trong cuộc đấu tranh chống lại những âm mưu chia rẽ, phá hoại cũng là mẫu số chung trong tình cảm và hành động của mỗi công dân Việt Nam yêu nước. Cũng với tinh thần ấy cả dân tộc đã bình tĩnh, chủ động bước vào cuộc kháng chiến chống xâm lược với ý chí "Thà hi sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ". --------------
(1) Philippe Devillers - "Pari - Sài Gòn - Hà Nội - Tài liệu lưu trữ của cuộc chiến tranh 1944 - 1947" - NXB Thành phố Hồ Chí Minh - 1993 - tr 162.
(2) Ngoại giao Việt Nam 1945 - 2000 - Nxb CTQG, H, 2002, tr 80; 81.