Né lệnh cấm bằng giấy ủy quyền
Không phải đến bây giờ mà nhiều năm qua, việc mua bán suất TĐC đã diễn ra theo hình thức "giao dịch ngầm". Tại chung cư B27, P.An Phú, Q.2 - chung cư phục vụ TĐC cho dự án Thủ Thiêm, một chủ căn hộ ở tầng 4 cho biết, số hộ bị giải tỏa về TĐC ở đây rất ít, chỉ khoảng 20%, còn lại đều sang nhượng. Do Nhà nước cấm mua bán, chuyển nhượng suất TĐC nên người mua phải "né” bằng cách ký hợp đồng nhận ủy quyền của người có suất TĐC. "Mua kiểu này cũng hồi hộp, nhưng được cái giá cả chấp nhận được".
Khi chung cư TĐC 14A Lạc Long Quân, Q.11 đưa vào sử dụng, Đoàn kiểm tra của Sở Xây dựng cũng đã hết sức bất ngờ khi Q.11 cho biết, chung cư này có đến 70% chủ hộ không phải là đối tượng TĐC. Tương tự, chung cư Cây Mai, Q.11 tình hình mua bán, chuyển nhượng suất TĐC cũng sôi động không kém, đều bằng hợp đồng ủy quyền giữa người bán và mua.
Chung cư TĐC Bùi Minh Trực 2, Q.8, TP.HCM
Việc sang nhượng bằng hình thức ủy quyền đã phát sinh không ít hệ lụy. Năm 2007, anh Nguyễn Quang Huy (tạm trú ở KP.4, P.16, Q.Gò Vấp) đã tìm mua một suất TĐC ở Q.2 để ở với tâm trạng: "Bây giờ, với vài trăm triệu đồng, không thể kiếm được một căn hộ chung cư rộng rãi để ở, trong khi với số tiền này, có thể mua được suất TĐC để sở hữu một căn hộ trên 60m2 gần trung tâm thành phố. Muốn có chỗ ở tốt, vừa túi tiền, phải liều thôi". Anh cho biết, đã làm hợp đồng ủy quyền đầy đủ, còn làm thêm hợp đồng mua bán nhà bằng giấy tay với chủ suất TĐC cho chắc ăn. Tính là vậy nhưng nào có chắc! Năm 2009, thấy giá nhà tại khu TĐC tăng gấp rưỡi, chủ suất TĐC tuyên bố không làm hợp đồng bán nhà cho anh nữa. Mất nửa năm trời cự cãi, cuối cùng anh đành chấp nhận lấy lại vốn, chịu lỗ một khoản tiền đáng kể do trượt giá và đóng lãi suất ngân hàng cho số tiền anh đã vay để mua suất TĐC.
Luật sư Nguyễn Thành Công Đoàn Luật sư TP.HCM - cho biết, Công ty Luật TNHH Đông Phương Luật, nơi ông đang làm việc, từng thụ lý một số vụ kiện liên quan đến việc mua bán suất TĐC dưới dạng hợp đồng ủy quyền. Có trường hợp bên bán (bên ủy quyền) chết đột ngột, suất TĐC nghiễm nhiên trở thành tài sản của những thành viên còn lại trong gia đình và các thành viên này không đồng ý thực hiện nghĩa vụ đối với hợp đồng ủy quyền mà người đã chết ký. Do biết việc ủy quyền có thể bị hủy, nên để chắc ăn, nhiều người tiến hành lập giấy mua bán tay. Tuy nhiên, khi có tranh chấp thì trường hợp này được pháp luật xác định là vô hiệu; các bên phải trả lại những gì đã nhận của nhau. Khi đó, chỉ có người mua chịu thiệt.
Dân vẫn bán, cò vẫn rao
Có nhiều nguyên nhân để lý giải việc người dân chưa mặn mòi với nhà TĐC, nhưng dễ thấy nhất là những hộ bị giải tỏa thường không muốn thay đổi nơi làm ăn nên đành chuyển nhượng suất TĐC. Ngoài ra, người dân còn ngán ngẩm vì hầu hết các khu TĐC có cơ sở hạ tầng quá kém, những tiện ích xã hội như trường học, chợ, bệnh viện cũng không được đầu tư đồng bộ.
Ông T. - người mới nhận căn hộ ở khu TĐC Tân Mỹ (Q.7) nói thẳng: "Nhà nước cấm tôi vẫn bán, vì nhà có 19 nhân khẩu, không thể "nhét" vào 36m2. Tôi ra ngoại thành mua đất cất nhà rộng hơn". Chị L. một người nhận suất TĐC khác nói: "Đây là "căn nhà mơ ước", nhưng chồng tôi làm nghề lặn mò sắt vụn, tôi phụ bán hủ tiếu, thu nhập gần hai triệu đồng/tháng nuôi bốn con, không đủ tiền đóng phí giữ xe, tiền rác, tiền chiếu sáng công cộng... nên đành bán lại để mua nhà khác".
Chung cư Tân Mỹ ở vị trí đắc địa nhưng dân vẫn bán
Trước tình hình mua bán "rầm rộ" ở khu TĐC Tân Mỹ, trong cuộc họp ngày 12/3/2010, Chủ tịch UBND TP Lê Hoàng Quân đã chỉ đạo: "Công an kết hợp với thanh tra điều tra ngay việc căn hộ TĐC ở chung cư Tân Mỹ sang nhượng trái phép, nếu phát hiện có cán bộ nhà nước tiếp tay cho sang nhượng thì xử lý nghiêm. UBND TP sẽ có công văn gửi Hiệp hội Bất động sản TP, cấm các công ty (CT) địa ốc kinh doanh suất TĐC. CT nào vi phạm sẽ xử lý thích đáng".
Q.8 là địa phương mới dời 300 hộ dân ở rạch Ụ Cây sang khu TĐC Tân Mỹ cũng đang nhức đầu với tình trạng trên. Ông Nguyễn Hồ Hải - Phó chủ tịch UBND Q.8 thừa nhận: "Có tình trạng "cò” đến dụ người dân bán nhà TĐC. UBND quận đã dán khuyến cáo "người dân không nên nghe lời dụ dỗ của "cò” bán nhà TĐC" và thông báo "ai bán nhà TĐC sẽ bị phạt tiền". Quận đã chỉ đạo công an điều tra. Các căn hộ này chưa có giấy chủ quyền, nên vẫn thuộc sở hữu nhà nước".
Mặc cho UBND Q.8 khuyến cáo, ngày 17/3, chúng tôi đến chung cư Tân Mỹ vẫn thấy từ chị hàng nước đến anh xe ôm đều làm "cò”. Chị Loan - người tự nhận là môi giới của CT địa ốc Đất Việt (không cho danh thiếp) mời: "Anh muốn mua mấy căn cũng có, mua liền đi, vài ngày nữa sẽ lên giá”. Theo chị Loan, căn ở tầng ba có diện tích 36m2, giá 700 triệu đồng nhưng giá bán cho người TĐC chỉ là 450 triệu đồng. Trên Internet, các trang mua bán cũng rao bán ì xèo căn hộ TĐC ở Tân Mỹ với giá cả tương tự.
Để siết lại tình trạng mua bán suất TĐC, từ nhiều năm trước, UBND TP.HCM đã bàn việc đưa ra quy định sau ba năm TĐC người dân mới có quyền chuyển nhượng căn hộ chung cư và phải đóng thêm phí chênh lệch, nhưng quy định này không thể ban hành vì một số nội dung trái với luật định. Năm 2009, UBND TP lại tiếp tục đề nghị Sở Xây dựng nghiên cứu xây dựng quy định về mua bán suất TĐC. Từ tháng 6/2009 đến nay, Sở Xây dựng đã lần lượt trình đến 84 dự thảo về chỉ thị chấn chỉnh việc mua bán suất TĐC, nhưng đều chưa được UBND TP chấp thuận.
Nhu cầu mua bán suất hoặc căn hộ TĐC là có thật, không thể cấm. Vì vậy, UBND TP cần sớm ban hành "quy chế mua bán suất và căn hộ TĐC" để vừa đánh thuế đúng vào những người đầu cơ căn hộ TĐC, vừa giúp người TĐC được quyền từ chối nơi ở mới nếu không phù hợp với hoàn cảnh gia đình.
Nhóm phóng viên KTXH