Chủ nhà - “ôsin”: kẻ tám lạng, người nửa cân
Chủ thuê bắt làm quần quật, trả lương thấp cùng bạo hành, hay người GVGĐ thích là tự ý bỏ về khiến chủ thuê rối tung công việc, sinh hoạt là những mâu thuẫn đã trở nên thường tình trong mối quan hệ giữa chủ nhà và người giúp việc. Mở đầu cho những vụ "bạo hành" người GVGĐ bị đưa ra ánh sáng là năm 2007 với vụ em Nguyễn Thị Bình bị chủ quán phở ở Thanh Xuân - Hà Nội hành hung nhiều năm liền. Tiếp theo đó là hàng loạt những vụ việc tương tự diễn ra ở nhiều nơi bị phanh phui, gây một dư luận hết sức bức xúc về tình trạng này. Khi những kẻ dã man bị xét xử làm gương răn đe đã khiến đông đảo người GVGĐ lấy lại lòng tin.
Tuy nhiên, những mâu thuẫn trong đối xử giữa gia chủ và người GVGĐ thì vẫn không tránh khỏi, và điều này diễn ra theo những "cảm hứng rất tự do" của cả hai bên vì chẳng chịu ràng buộc bởi một yếu tố pháp lý nào cả. Chị T.T.H, 31 tuổi (Thường Tín - Hà Nội) làm giúp việc ở tập thể Giảng Võ tâm sự: "Ở làng em có một bà vừa câm vừa điếc gần sáu chục tuổi, chồng chẳng có, con cũng không, đi làm giúp việc trên phố cho nhà nọ trót đánh vỡ mất cái bình hoa đẹp, thế là đang đêm đang hôm, chủ nhà lôi xềnh xệch đuổi ra ngoài đường. Bà ta sợ quá chỉ biết ú ớ kêu la, chủ nhà mặc kệ sập cửa. Cũng may sáng hôm sau người giúp việc làm ở nhà bên cạnh biết chuyện gọi người đón về, gặp chủ nhà quá đáng thế thì có chết cũng biết ai với ai".
Người giúp việc thường bị chủ nhà lật lọng do không muốn tăng lương như đã hứa hoặc quá lạm dụng sức lao động. Chị B.T.M, ở Đông Hưng, Thái Bình than thở: "Tôi ở nhà một chị tên S. gần 2 năm. Ban đầu chị nói làm thử một tháng nếu tốt sẽ tăng lương từ 1 triệu lên 1,2 triệu đồng/tháng. Nhưng sau đó chị ấy vẫn thuê tôi mà vẫn khất lần việc này. Khi thì đổ tại giá cả bây giờ tăng cao, lương nhà nước thấp, khi thì cứ bảo "thấy đâu cao hơn thì đi, tôi trả thế là "ngon" rồi".
Trong khi đó, anh Đ.N.A, ở Cầu Giấy, Hà Nội đang "lang thang" ở mấy trung tâm giới thiệu việc làm vẫn chưa tìm được "ôsin" nào ưng ý lại ngán ngẩm: "Cứ trung bình gần 2 tháng là tôi lại phải đi... đón "ôsin" mới một lần. Bà thứ nhất thì có tuổi, chậm chạp, lại tự ái cao, hơi chút là dỗi. Người thứ hai trẻ măng nhưng lại lấc cấc và rất hay tự tiện sử dụng đồ trong nhà. Tìm mãi được bà ưng ý thì lại đòi lương cao. Được cô thứ tư trẻ người nhanh nhẹn thì chỉ sau vài lần đi chợ lại "cặp" luôn một gã rửa xe phố bên cạnh và cứ đòi đi chơi tối, gia đình dọa cho thôi việc nào ngờ cô ta nghỉ luôn. Tôi ngán cái cảnh này lắm rồi nhưng hoàn cảnh gia đình neo người không có không được, đành chịu khó tìm kiếm tiếp vậy".
“Ôsin” - không có cũng mệt mà có cũng mệt (ảnh có tính chất minh họa).
"Món canh hẹ" - hợp đồng, công việc, thời gian, tiền lương
Mục tiêu cao nhất khi xây dựng nghị định này là quản lý và bảo vệ lao động giúp việc gia đình, đưa mối quan hệ giữa chủ - người giúp việc vào hành lang pháp lý của Luật Lao động. Để đáp ứng được tiêu chí bảo vệ người lao động chắc chắn các quy định về tiền lương, điều kiện làm việc, thời gian làm việc, thời gian nghỉ ngơi, quy định về cho thôi việc, trả trợ cấp thôi việc... đúng như Bộ luật Lao động cũng sẽ được quy định. Đây cũng chính là khó khăn lớn nhất của nghị định.
Những loại hình công việc được gọi là việc gia đình trong thực tế không thể liệt kê hết, giúp theo giờ, trông người ốm theo ngày, chăm trẻ nhỏ, nấu cơm theo bữa, dọn nhà theo buổi, thậm chí có người thuê "ôsin" chỉ để tắm và trò chuyện cho bố vui... nên đưa ra định nghĩa đã là chuyện khó.
Hình thức làm việc vô cùng "phong phú", theo giờ, theo ngày, theo tuần, theo tháng... Vấn đề quy định tiền lương cho người GVGĐ cũng sẽ vướng. Hiện tại Luật Lao động quy định người lao động chỉ làm việc tối đa 8 giờ/ngày, thời gian làm thêm được tính vào làm thêm giờ và chủ sử dụng lao động phải trả lương cao cho những giờ làm thêm. Áp dụng quy định đó đối với người GVGĐ lại không thể phù hợp bởi người GVGĐ lúc nào cũng ở tư thế sẵn sàng làm việc nhà 24/24 giờ.
Ông Nguyễn Quốc Nam - Giám đốc một trung tâm giới thiệu việc làm trên phố Nguyễn Lương Bằng, Hà Nội bộc bạch: "Tôi lần đầu nghe thấy đã hoa mắt rồi. Theo tôi đây là một công việc hết sức đặc thù, phức tạp. Hợp đồng chỉ là lời nói với nhau. Chẳng ai đi thuê "ôsin" lại soạn hợp đồng cả. Công việc cũng đa dạng, thậm chí có những việc kỳ quặc. Hiện nay những quy định về quan hệ lao động đối với công nhân và các ngành còn không kiểm tra được, thì việc quản lý “ôsin” còn phức tạp gấp nhiều lần".
Trong khi người dân cảm thấy phức tạp thì các nhà hoạch định chính sách vẫn khá lạc quan, một thành viên Ban soạn thảo nghị định cho biết: "Chúng tôi cũng sẽ cố gắng hết mức để có thể cụ thể hóa nhiều điểm trong nghị định. Khi nghị định về quản lý giúp việc ra đời, quan hệ này sẽ không còn là quan hệ dân sự nữa mà trở thành quan hệ lao động. Khi ấy, như mọi quan hệ lao động khác, nó sẽ phải có cơ quan quản lý để quyền và nghĩa vụ của hai bên đều được đảm bảo. Thậm chí muốn cho người GVGĐ thôi việc cũng cần có lý do chính đáng. Đi kèm với các quy định này sẽ là các biện pháp xử lý các hành vi vi phạm".
Bản thân người GVGĐ không nghe nói hoặc không hiểu hết về nghị định, nhưng dần dần, sẽ không có chuyện một ngày nào đó, chủ hay người giúp việc đột ngột thông báo cho nhau: "Tôi cho cô nghỉ việc", hoặc "Từ hôm nay em sẽ thôi việc"... là kết thúc hợp đồng một cách đơn giản và dân dã như bấy lâu nay.
Bài và ảnh: Hoàng Dương