Chúng tôi làm ngược
Vài năm trước chẳng ai biết ICDREC là ai, nhưng sau vụ công bố thiết kế thành công chip SigmaK3 rồi tiếp theo là chip VN8-01 chuyển giao cho Tổng Công ty Bảo đảm An toàn Hàng Hải II, rồi gần đây nhất là giải Nhì duy nhất của cuộc thi Nhân tài Đất Việt, có vẻ ICDREC nổi tiếng rồi nhỉ?
(Cười sảng khoái). Đợt trước, đang ngồi cà phê thấy ti vi đang chiếu một game show với một câu hỏi "Con chip đầu tiên Việt Nam do đơn vị nào thiết kế". Trong số 4 cái tên được đưa ra có tên ICDREC. Lúc đấy bất ngờ lắm. Hạnh phúc nữa.
Tôi thấy giới khoa học đánh giá cao mấy con chip của các anh, nhưng tôi cũng nghe phong phanh mọi người bảo, do chưa biết làm nên con chip của ICDREC to hơn các con chip khác trên thế giới?
(Cười rồi thoáng trầm ngâm). Đúng là có chuyện con chip của chúng tôi làm ra to hơn so với các con chip thông thường. Con chip SigmaK3 là sản phẩm của một đề tài khoa học.
Hồi ấy, tôi bay từ TP.HCM ra Hà Nội để trình bày trước ban chủ nhiệm đề tài, tôi nhớ có tới mười mấy người. Suốt mấy tiếng đồng hồ, các nhà khoa học cứ hỏi hoài, vòng vòng thế này, thế kia, tôi không tài nào hiểu được thực chất là mọi người muốn cái gì.
Phải mất tới hơn 2 tiếng đồng hồ tôi mới "ngộ" ra. Hóa ra là các nhà khoa học không tin tôi, sợ tôi làm giả ăn thật, sợ tôi mua con chip của Trung Quốc về tẩy xóa đi rồi biến thành của riêng... Cuối cùng các nhà khoa học yêu cầu sản phẩm làm ra phải có gắn tên ICDREC.
Rồi anh tính thế nào?
Thì phải làm chứ sao. Các chị biết đấy, chip thì bé tí xíu đúng không. Con chip chỉ có 9mm2 và chứa hàng triệu tranter (1 tranter có kích thước là 250 nano). Nhưng để in chữ vào chip, chúng tôi phải cắt khúc chip ra, nâng kích thước của chip lên dành một khoảng diện tích vô nghĩa để nhét chữ vào. Khi bọn tôi thiết kế xong, mang qua Mỹ sản xuất. Dân Mỹ thấy thế thì tá hỏa lên hỏi: "Tại sao chúng mày lại thừa tiền làm những việc vô nghĩa như thế" (Cười).
Đấy là chưa kể đến việc chúng tôi còn phải thay cả vỏ của chip nữa. Thông thường vỏ chip có màu đen, đặc. Nay chúng tôi phải làm vỏ trong suốt bằng kính. Như thế thì nhìn mới thấy được. Mà nói là nhìn thôi chứ con chip nhỏ thế, nhét chữ vào phải dùng kính hiển vi khuếch đại 10.000 lần mới nhìn thấy được.
Kể cũng buồn cười phải không. Nhưng phải làm vậy thôi, nếu không người ta lại nghĩ mình làm giả. Vì khoa học Việt Nam làm giả cũng nhiều rồi.
Thế làm to hơn thì giá có bị "to" hơn so với sản phẩm ngoại không?
Không, sản phẩm của đề tài khoa học thì phải làm vậy thôi, chứ chip thương mại mà làm thế thì chết. Không ai bỏ tiền ra để làm thêm 1/4 diện tích vô nghĩa cả.
Phải biết mình biết ta
Ở Việt Nam không thiếu trường hợp, sản phẩm làm ra được công chúng tung hô, tán thưởng, nhưng chỉ vài ngày sau lại bị xếp vào xó. Liệu những con chip của ICDREC có đi vào vết xe đổ đó?
Cuộc sống luôn dạy chúng ta biết không bao giờ được phép ngủ quên trên chiến thắng. Việc thiết kế thành công chip là một chiến thắng bước đầu của chúng tôi. Nhưng nếu dừng lại là đồng nghĩa với việc thua cuộc. Phải tính đến tương lai.
Tôi nghĩ là phải phân loại thị trường. Làm chip cho máy tính thì khó có thể cạnh tranh được với Intel rồi. Mình chỉ nên chọn những khe hẹp thôi, ví dụ như là làm chip cho máy tính đặc thù, chip giám sát và điều hành giao thông (mắt sáng lên).
Hiện, người ta đang nói nhiều tới RFID (Radio Frequency Identification). Công nghệ này hiện đại hơn công nghệ mã vạch. Nó giúp truy nguyên nguồn gốc sản phẩm.
Ví dụ, RFID có thể chứa đầy đủ các thông tin về một túi hoa quả bày bán trong siêu thị như được trồng ở đâu, thu hoạch khi nào, quá trình vận chuyển đến siêu thị qua con đường nào... RFID trong thời gian tới sẽ phục vụ cho hàng xuất khẩu.
(Trầm ngâm). Hoặc là làm chip để gắn vào CMTND. Con chip này sẽ lưu lại số nhóm máu, tiểu sử bản thân, bệnh tật... Nói thật, chúng ta có 80 triệu dân. Chỉ cần ngần này người làm CMTND gắn chip thì chúng tôi có thể chuyển qua khâu sản xuất được rồi. Tôi nói như thế để các chị thấy tiềm năng là rất lớn, vấn đề là chúng ta phải biết tận dụng cơ hội thế nào, rồi Nhà nước hỗ trợ ra sao... Phía lãnh đạo cấp trên cũng hứa với tôi là sẽ quyết liệt làm...
Nhưng để làm được điều ấy trong điều kiện ở Việt Nam cũng không dễ?
Không hề dễ một chút nào. Tôi nghĩ có thể là làm điểm, rồi từ đó làm to ra... Nhưng tôi nghĩ là phải kiên trì. Không có cái gì là dễ dàng cả (Cười). Cứ phải lạc quan, phải hát bài ca hi vọng thôi.
Nguy cơ lúc nào cũng treo lơ lửng
Tôi nghe nói, cách đây 2 năm ICDREC chỉ là một cái "xác không hồn", đang là giảng viên của Đại học Quốc gia TP.HCM, hà cớ gì anh lại nhảy qua ICDREC. Chắc hẳn lúc đó anh nghĩ làm chip là việc dễ làm ở Việt Nam?
Trước tôi có thời gian dài sang Nhật học về chip. Năm 2001, tôi về nước, thích làm chip lắm, nhưng chẳng ai cho làm. Tôi về dạy ở khoa Điện - Điện tử, Đại học Quốc gia TP.HCM nhưng vẫn cứ "đau đáu" với việc làm về chip. ICDREC thành lập năm 2005 mới đầu có 10 người.
Năm 2007 lúc tôi được phân về thì mọi người đi hết chỉ còn có 2 người. Lúc đó, tôi được phân về làm phó, sếp của tôi lúc đấy là người rất biết "quyết", nhưng ngặt nỗi anh lại không phải là dân làm về chip.
Tôi bàn với sếp "Anh hãy tin tưởng em tuyệt đối, em làm gì thì anh phải bảo vệ em đến cùng. Nếu trong 1 năm mà em có "triệu chứng gì" em sẽ chịu hết". Vậy là tôi được ủng hộ.
Được ủng hộ, nhưng chắc hẳn thành công cũng không phải là con đường rải toàn hoa hồng?
Đúng. Lúc tôi mới về, tiền không có, nhân viên thì bỏ đi gần hết. Về tới nơi tôi xin một đề tài ươm tạo công nghệ với số tiền là 900 triệu đồng trong đó 450 triệu đồng dành để làm chip, số còn lại là để trả lương.
Thời điểm đấy, các công ty đổ vào Việt Nam làm chip. Nhưng họ không thể tìm được người. Thế là mình lăn xả đi tìm người giúp họ. Vậy là họ "ok" với mình, họ quay lại giúp mình như tổ chức các khóa tập huấn, cho sử dụng phần mềm miễn phí, đào tạo giúp mình... Cứ như thế, chúng tôi làm được chip. Hiện, ICDREC có 70 người, lương TS là 1.000USD/người, kỹ sư là 5 triệu đồng/ người.
Vậy thì anh yên tâm quá rồi còn gì?
(Trầm ngâm). Không đâu, nguy cơ lúc nào cũng treo lơ lửng.
Anh lo xa quá chăng?
Trước lúc gặp các chị tôi có hỏi một cậu nhân viên của tôi là lương ngần ấy có đủ giữ chân anh em không. Cậu ấy nói rằng hiện giờ thì không sao, nhưng nếu sang năm mà không có sự điều chỉnh thì nhiều người sẽ đi.
Anh lo sẽ mất người ư?
Nói thật, hiện nay các công ty nước ngoài họ nể mình, họ không lấy người của mình. Nhưng nếu mình làm không tốt, trả lương anh em không cao thì cũng không thể giữ người được. Lúc tôi mới về tôi có nói với anh em rằng coi như chúng ta hi sinh mất 5 năm.
Trong 5 năm ấy để xem chúng ta làm được cái gì cho đất nước. Nếu sau 5 năm mà không thể khá lên được thì tôi cũng không giữ, lúc ấy các em có đi cũng không muộn. Mà không phải các em ra đi, nếu không làm được việc, tôi sẽ là người ra đi đầu tiên.
Mình làm không được thì tốt nhất là đi để cho ai có tài hơn về làm. Giờ có vẻ khả quan rồi, nhưng mà lúc nào cũng như ngồi trên đống lửa.
Xin cảm ơn anh về cuộc trò chuyện này.
Lê Hạnh - Lan Hoa (Thực hiện)