Dường như rất hiếm, nếu không nói là không có một người nghiên cứu khoa học nào lại có đủ kiên trì để theo đuổi một công trình khoa học ngót nửa thế kỷ như kỹ sư Chu Văn Tiệp. Có lẽ, cái nghiệp trồng ngô đã “cám dỗ” cuộc đời ông, nên gần như cả một đời, hai vợ chồng ông đã lao tâm khổ tứ, long đong lận đận, kiên trì nghiên cứu, thử nghiệm, lăn lộn trên khắp các ruộng ngô tại nhiều địa phương trong cả nước, như những người nông dân thực thụ, và cuối cùng đã phát minh ra một phương pháp trồng ngô đặc biệt mang lại năng suất cao, có tên gọi là “Phương pháp trồng ngô mật độ cao (MĐC)”.
Công trình này lần đầu tiên đã được công bố tại Việt Nam vào năm 2002, với cơ sở dựa trên 2 công nghệ mới: “Gieo hạt kết hợp với chỉnh tán cây con” và “đặt bầu kết hợp chỉnh tán”, đã cho phép trồng mọi giống ngô ở MĐC với từ 8-10 cây/m2, cho năng suất đột biến 40-50% so với ngô quy phạm 4,5-5,5 cây/m2. Công trình này đã được cấp bằng độc quyền sáng chế cho hai tác giả Chu Văn Tiệp và Trịnh Thị Thanh. Năm 2004, 2 tác giả đã đăng ký và nhận giải thưởng sáng tạo Khoa học và công nghệ Việt Nam.
Trao đổi với chúng tôi, ông Tiệp cho biết: Điểm mấu chốt trong việc trồng ngô MĐC là cây phải có không gian để quang hợp, mật độ phải đủ cho quang hợp, đảm bảo cho cây phát triển bình thường. Với cách nhìn khoa học, tác giả công trình “Phương pháp trồng ngô MĐC” đã phát minh ra “mặt phẳng tán lá tương lai” ở mỗi cá thể và “định luật di truyền mặt phẳng tán lá tương lai trong giai đoạn phôi của loài ngô”. 2 phát minh này đã giải quyết được bài toán khẩu phần quang hợp của cây ngô khi mật độ tăng.
Được biết khi tiến hành nghiên cứu và thực nghiệm, kỹ sư Chu Văn Tiệp và vợ ông là bà Trịnh Thị Thanh đã phát hiện ra 3 nhược điểm lớn kìm chế sự tăng mật độ, dẫn tới sự kìm chế năng suất trồng ngô từ xưa tới nay, đồng thời chỉ ra 3 nguyên tắc cho việc ra đời phương pháp trồng ngô mới. Thứ nhất, công nghệ trồng ngô mới phải thể hiện được tính nhất quán giữa chiều rộng lá ngô đi đôi với hàng ngô, theo định hướng: mở rộng hàng ngô lên 0,8-1,0m, cho phù hợp với chiều rộng tán lá rất lớn của các giống ngô. Thứ 2, khoảng cách giữa các cá thể ngô trên cùng hàng phải thu hẹp xuống rất gần (12-15cm) cho phù hợp với chiều nghiêng tán lá của mọi giống ngô có số đo rất hẹp là 8,0-1,2 cm. Thứ 3, “mặt phẳng tán lá tương lai” của các cá thể trên cùng hàng ngô phải được điều khiển, sao cho “song song với nhau” và “vuông góc với hàng ngô”, bằng các giải pháp kỹ thuật mới được tiến hành khi gieo trồng. Tác giả phương pháp trồng ngô MĐC đã phát hiện ra một điều bất biến (có tính quy luật) là: Chỉ trong một thời kỳ ngắn, gần như 100% cá thể ngô trong quần thể của mọi giống ngô có tán lá dẹt một cách điển hình, tán lá của chúng dường như được sắp xếp theo 1 mặt phẳng. “Mặt phẳng tán lá” này chỉ xuất hiện và tồn tại trong giai đoạn từ khi cây ngô có 10-12 lá, đến lúc bắp ngô lao ra khỏi nách lá. Từ phát hiện trên, kỹ sư Tiệp và vợ ông đã đưa ra 4 phương pháp trồng ngô mới gồm: Trồng ngô ở mật độ 8-10 cây/m2, theo phương pháp hàng cách hàng 80-100cm; cây cách cây 12-15cm, “tán lá song song” với nhau và “vuông góc với hàng ngô”. Sáng chế kỹ thuật kèm theo là “gieo hạt, khi ngô mọc thì chỉnh tán sao cho các cá thể ngô có tán song song và vuông góc với hàng ngô trong tương lai. Trồng ngô bằng ngô bầu. Khi đặt bầu thì kết hợp với việc “chỉnh tán lá tương lai” của mọi cá thể. Gieo mạ ngô, nhổ mạ rồi cấy ngô. Khi cấy, kết hợp chỉnh “tán lá tương lai” của mọi cá thể trên hàng ngô. Ưu điểm của phương pháp này là quần thể ngô lùn, chống đổ tốt hơn. Trồng ngô MĐC bằng định vị phôi. Khi tra hạt thì thực hiện thao tác định vị phôi, sau này, khi cây ngô 10-12 lá thì lá cây đều song song và vuông góc với hàng ngô.
Thực tiễn đã khẳng định, đây là một cụm công trình khoa học hoàn chỉnh, với công nghệ và thao tác mới, tạo ra năng suất cao cho cây ngô. Nếu được nhân rộng, công trình “Phương pháp trồng ngô MĐC” có thể sẽ tạo ra một cuộc “cách mạng xanh” mới cho việc trồng cây ngô, một trong những cây lương thực chính ở Việt Nam và nhiều nước trên thế giới.
Trên thực tế, qua quá trình sản xuất thử ở nhiều địa phương trong cả nước như: Hải Dương (2004), Sơn La (2005), Thanh Hóa (2005, 2006, 2007, 2009), Hòa Bình (2006)... Đến nay đều cho kết quả rất thuyết phục. Cạnh đó Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam đã đứng ra tổ chức 3 cuộc thí nghiệm chính quy để tái kiểm tra công trình ngô MĐC tại 3 địa điểm: Vĩnh Phúc, Thanh Hóa, Hưng Yên trong vụ đông 2008 cũng cho kết quả khả quan. Mới đây nhất (vụ đồng 2009), kỹ sư Tiệp đã một lần nữa lặn lội về thôn Tra, xã Thiệu Phú, huyện Thiệu Hóa, Thanh Hóa để trình diễn trồng ngô MĐC trên diện tích 2 ha. Kết quả đều cho số liệu nhất quán với các công bố của tác giả trước đó. (Trình diễn tại Thiệu Phú, ngày 18/01/2010, ngô trồng theo phương pháp cũ đạt 33kg/50m2, trồng theo phương pháp MĐC đã đạt được tới 47kg/50m2).
Trao đổi với chúng tôi, kỹ sư Chu Văn Tiệp tâm sự: “Khoa học chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó đi vào phục vụ đời sống, đi vào sản xuất. Chúng tôi mong muốn công trình “phương pháp trồng ngô MĐC” sớm được đưa vào sản xuất đại trà, tăng thu nhập cho người nông dân, làm giàu cho đất nước.”