Tổng diện tích khai quật của lần tìm kiếm giai đoạn 1 lên tới 300m2, các nhà ngoại cảm do Sở VH-TT&DL Bắc Giang mời cộng tác đã xác định được cả thảy 5 địa điểm được cho là có di cốt người. Đến rạng sáng 2-1-2010 một lễ đưa rước hoành tráng đã được tổ chức để di chuyển 5 bọc đất được cho là có di cốt về Bảo tàng Yên Thế. Chính sự đưa rước, cùng những lễ nghi diễn ra tại Bảo tàng Yên Thế khiến người dân quanh vùng tin là đã tìm được mộ danh nhân Hoàng Hoa Thám.
Nhưng sự thật có phải như vậy? Trao đổi với PV Báo ANTĐ, ông Trịnh Tiến Lưu - Phó Chủ tịch UBND huyện Yên Thế cho rằng, trước mắt chỉ có thể tạm xác định được đây là 5 nghĩa quân của Hoàng Hoa Thám. Để khẳng định chắc chắn việc đã tìm được cụ Hoàng Hoa Thám hay chưa không chỉ dựa vào sự giúp đỡ của các nhà ngoại cảm mà còn phải được chứng thực bằng phương pháp khoa học mà tiêu biểu là giám định ADN. Vì thế, sau hơn 20 ngày đặt tại Bảo tàng Yên Thế mà vẫn chưa có thêm thông tin gì mới, 5 bọc đất được cho là có di cốt đã được an táng tại đồn Hố Chuối - một trong những căn cứ quan trọng của cuộc khởi nghĩa Yên Thế trước đây. Ông Trịnh Tiến Lưu cũng cho biết, thời điểm này việc giám định ADN chưa thể thực hiện ngay được, bởi đây là việc hệ trọng phải tiến hành từng bước một.
Anh Nguyễn Quốc Khánh chắt ngoại của cụ Hoàng Hoa Thám - người chứng kiến toàn bộ cuộc khai quật cho rằng, trong 5 bọc đất được cho là di cốt kia, không có bọc đất nào còn xương. Toàn bộ quá trình khai quật, không tìm thấy bất kỳ một thứ đồ tùy táng nào, những thứ vũ khí như kiếm, đao - vật bất ly thân đối với những vị tướng trận cũng không có. Ngay như một chiếc cúc áo cũng không hề có để làm bằng chứng. Vì thế không thể vội vàng mà công nhận được.
Để tìm hiểu rõ hơn về đợt khai quật cùng những phương pháp tìm mộ bằng ngoại cảm, PV Báo ANTĐ đã gặp và trao đổi cùng Thiếu tướng Nguyễn Chu Phác - Chủ nhiệm Bộ môn Cận Tâm lý - Trung tâm Nghiên cứu tiềm năng con người, ông cũng là người chịu trách nhiệm chính cuộc tìm kiếm phần mộ danh nhân Hoàng Hoa Thám vừa qua tại thung Đồng Sinh.
Theo Thiếu tướng Nguyễn Chu Phác trong 19 năm hoạt động, Bộ môn Cận Tâm lý đã tìm được 30 nghìn ngôi mộ, tỷ lệ thành công là 70%, 30% còn lại là sai hoặc không tìm thấy. 30% là con số khá cao, vì thế, song song với việc sử dụng khả năng ngoại cảm còn cần tới sự hỗ trợ của các yếu tố khác. Ví như, đối với mộ có thân nhân thì kèm theo hài cốt phải có đồ tùy táng với những đặc điểm mà gia đình, người thân xác nhận đó là đồ mà người đã chết sử dụng khi còn sống. Thứ nữa, đó là kiểm tra ADN - đây là phương pháp cho kết quả đáng tin cậy nhất.
Trở lại với việc tìm mộ danh nhân Hoàng Hoa Thám, rõ ràng, trong cuộc tìm kiếm cuối năm 2009 vừa qua, dù có kết quả, nhưng cũng chưa thể khẳng định đã tìm được mộ danh nhân Hoàng Hoa Thám hay chưa. Ai cũng biết rằng, việc tìm được mộ cụ Hoàng Hoa Thám thể hiện sự tri ân đối với các bậc tiền nhân có công với đất nước, đây không chỉ là nguyện vọng của đông đảo người dân Bắc Giang mà còn là mong mỏi của nhiều thế hệ người Việt Nam. Nhưng cũng chính vì ý nghĩa to lớn đó, mà hai chữ “thận trọng” cần phải được đặt lên hàng đầu.
Được biết, vào khoảng trung tuần tháng 4, rất có thể đợt 2 của cuộc tìm kiếm phần mộ cụ Hoàng sẽ lại được khởi động. Lần này, địa điểm được tiến hành tìm kiếm là chùa làng Trũng, thôn Ngọc Châu, huyện Tân Yên - Bắc Giang.