Giảm nhập
Ngày 3/2, tại Chỉ thị số 05, Bộ trưởng Bộ Công thương Vũ Huy Hoàng yêu cầu các đơn vị quản lý của Bộ Công thương phối hợp với các bộ ngành liên quan áp dụng các biện pháp kiểm soát nhập khẩu, kiểm soát quá trình thông quan đối với những nhóm hàng cần kiểm soát và cần hạn chế nhập khẩu (như cấp và ngừng cấp giấy phép tự động).
Ngay trong quý I, cơ quan này sẽ đề xuất với Chính phủ danh mục mặt hàng cần áp dụng hạn ngạch nhập khẩu, hạn ngạch thuế hoặc giấy phép mới được nhập khẩu để kiểm soát nhập siêu, tránh các loại hàng hóa có nguy cơ gây dịch bệnh cho cây trồng, vật nuôi và các mặt hàng gây ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Bộ này lưu ý các mặt hàng cần kiểm soát chặt chẽ ban đầu gồm có ô tô con, rượu ngoại, điện thoại di động, mỹ phẩm. Ngoài các mặt hàng trên, sẽ có những biện pháp kiểm soát chặt chẽ đối với các mặt hàng đã qua sử dụng, các sản phẩm về gia công còn thừa phải xuất khẩu trở lại. Bộ Công thương cũng sẽ nghiên cứu xây dựng phương án áp dụng thí điểm việc kiểm tra xuất xứ, chất lượng hàng hóa, nhất là đối với nông thủy sản, thực phẩm chế biến, thực phẩm chức năng, thuốc chữa bệnh cho người, thuốc bảo vệ thực vật…
Theo dự báo, việc kiểm soát nhập siêu năm 2010 sẽ khó khăn hơn năm 2009 do kinh tế thế giới phục hồi kéo theo việc phục hồi sản xuất và nhu cầu nhập khẩu gia tăng, mặt bằng giá cả cũng khó ở mức thấp như năm 2009. Bộ Công thương dự báo, kim ngạch nhập khẩu năm 2010 sẽ ở mức 70 tỷ USD, tăng 1,88% so với năm 2009. Như vậy, trong trường hợp kim ngạch xuất khẩu đạt mức dự báo 58,5 tỷ USD thì nhập siêu năm 2010 dự báo sẽ vào khoảng 11,5 tỷ USD, bằng 19,66% tổng kim ngạch xuất khẩu, dưới mức Quốc hội cho phép là 20%.
Việc hạn chế nhập siêu bằng hạn chế nhập khẩu các mặt hàng kể trên, ở chừng mực nào đó có tác dụng, song sẽ không đóng vai trò quyết định vì theo giới chuyên gia, đây đều là các mặt hàng tiêu dùng, lượng và giá trị nhập khẩu chủ yếu do cung cầu trong nước quyết định. Đơn cử như mặt hàng ô tô, tháng 12/2009 giá trị nhập khẩu đạt 410 triệu USD, trong đó, kim ngạch nhập khẩu ô tô nguyên chiếc đạt 192 triệu USD; tháng 1/2010 chỉ còn 195 triệu USD, trong đó nhập khẩu xe nguyên chiếc chỉ còn 45 triệu USD.
Tăng xuất
Biện pháp chủ yếu để giảm nhập siêu, theo ngành thương mại vẫn là tăng xuất khẩu, tận dụng triệt để các cơ hội trên thị trường. Bước sang năm 2010, đã có nhiều tín hiệu mới cho thấy, xuất khẩu thủy sản sẽ có kết quả khả quan hơn nhiều so với năm 2009. Kinh tế thế giới, nhất là các nước: Mỹ, EU, Nhật Bản, đang trên đà phục hồi là cơ hội tốt cho mặt hàng này. Ngoài ra, Hiệp định Đối tác kinh tế Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA) giúp trên 86% hàng nông sản, thủy sản của Việt Nam được hưởng ưu đãi lớn về thuế. Xuất khẩu thủy sản vào Mỹ sẽ tăng mạnh, nếu các doanh nghiệp chú ý đầu tư xây dựng hệ thống kho bãi hiện đại, xây dựng thương hiệu, đẩy mạnh tiếp thị, tập trung sản xuất những mặt hàng có chất lượng cao…
Nhóm hàng dệt may, da giày tiếp tục duy trì sức bật trong năm 2010 với mục tiêu kim ngạch đạt 15 tỷ USD. Thời điểm đầu năm nay, các doanh nghiệp đều cho biết, đơn hàng không thiếu, vì thế, vấn đề mấu chốt nhất là ở khâu đàm phán giá cả và tăng lượng hàng xuất có giá trị gia tăng cao.
Nhóm ngành nông sản được đánh giá là có lợi thế đối với Việt Nam, khi chủ yếu các mặt hàng xuất khẩu đều thuộc nhóm tiêu dùng thiết yếu. Tuy nhiên, năm 2010, dự đoán sẽ có nhiều khó khăn hơn. Đơn cử như ngành cà phê, hiện nhiều doanh nghiệp xuất khẩu cà phê bị các nhà nhập khẩu gây khó khăn như: phạt hợp đồng không lý do, giữ lại tiền của doanh nghiệp, tự ý trừ tiền mà không có chứng từ, tự thay đổi ngày chốt giá… Cuối tháng 1, CLB 20 doanh nghiệp xuất khẩu cà phê hàng đầu Việt Nam đã nhóm họp và thống nhất, không bán hàng theo phương thức trừ lùi (giao xa) mà tập trung bán hàng giao ngay để tránh rủi ro; khi chốt giá xong mới giao hàng; đề phòng những nhà nhập khẩu làm ăn không uy tín… Giá cà phê giảm còn 24.500 đồng/kg được nhận định, do các nhà buôn lớn trên thế giới đang đầu cơ, ép giá xuống thấp. Do đó, các doanh nghiệp xuất khẩu hạn chế bán lúc này, đồng thời, kiến nghị Chính phủ cho phép thu mua tạm trữ khoảng 200.000 tấn, nhằm đẩy giá lên trong thời gian tới.
Đối với xuất khẩu gạo, ngoài khó khăn về thời tiết không thuận lợi cho sản xuất lúa, năm 2010, Việt Nam sẽ có thêm nhiều đối thủ cạnh tranh mới trong khu vực, như Myanmar. Năm 2009, nước này xuất khẩu 900.000 tấn gạo và kế hoạch năm 2010 tăng lên 1,5 triệu tấn, với mức giá chỉ khoảng 320 - 330 USD/tấn, thấp hơn 100 USD/tấn so với gạo Việt Nam, trong khi chủng loại tương tự gạo Việt Nam. Để giữ ổn định nguồn nguyên liệu và hỗ trợ nông dân sản xuất lúa chất lượng cao, các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ đóng góp 1 USD/tấn gạo xuất khẩu cho quỹ đầu tư, hỗ trợ nông dân. Dự kiến, quỹ sẽ quyên góp được số tiền khoảng 6 triệu USD.