Xưa tôi ở Lò Sũ, rất gần Bờ hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội, mọi người quen gọi là Bờ Hồ, trừ khi mưa to gió lớn, mỗi buổi sáng đúng 5 giờ, tôi đều chạy ba vòng quanh hồ.
Vòng quanh 1.700 mét Bờ Hồ, có ba lớp người: ngoài cùng là lớp chạy, ở giữa là lớp đi, trong cùng là lớp thể dục, võ thuật, cầu lông và tán gẫu.
Lớp chạy chừng hai trăm người, bắt đầu bằng cụ già 75 tuổi, mặc bộ lụa trắng, thắt đai đỏ, vác đại đao gỗ dài gần hai mét, vừa chạy vừa hô. Cụ chạy theo nhịp hành khúc, hô một hai, một hai, mặt đằng đằng sát khí, y như sắp xáp mặt quân thù.
Theo sau cụ và luôn vượt qua cụ có đủ mặt các tầng lớp xã hội từ Tây đến ta. Một anh làm hậu đài sân khấu chèo, mắm môi mắm lợi chạy như đuổi lợn sổng chuồng. Một cô bán bún quần soóc áo pull, đùi đỏ như đồng, ngực rung bần bật, vừa chạy vừa hất mặt lên trời hít hít thở thở. Một nhà thơ nữ chạy trông tức tưởi như đang bị chồng đuổi đánh. Một anh “lò mổ”, ngã xe máy bị liệt một chân, kiên nhẫn kéo cái chân liệt quanh Bờ Hồ liền hai giờ không nghỉ. Một bác vẹo cột sống vừa chạy vừa múa tay, nom hân hoan như vừa trúng số độc đắc. Một anh hát rong, vẫn ngân nga ở ga Hàng Cỏ, sáng nào cũng chạy hai vòng, trước khi xỏ cái chân thật vào cái chân giả, cà nhắc cà nhắc đàn đàn hát hát Những đồi hoa sim ôi những đồi hoa sim… Chỉ độc bài hát ấy thôi mà cũng kiếm bộn tiền.
Sau anh “đời hát rong” là nghệ sĩ Tiến Đạt chạy cắm cúi; nhà báo Xuân Ba “đi là chính, chạy là phụ, liếc nhìn là trọng tâm. Nhà thơ Trần Quang Đạo chạy nửa vòng rồi quay trở lại, tính ăn gian cho đủ ba vòng. Rồi nhà văn Nguyễn Việt Hà, họa sĩ Lê Thiết Cương, tiến sĩ Trần Trọng Thưởng chạy vật vờ như mất sổ gạo, hễ thấy tốp chân dài nào chạy qua thì bừng tỉnh, ba chân bốn cẳng hoan hỉ đuổi theo. Rồi... thì đủ, từ các trưởng phó phòng, chánh phó giám đốc công ty, các quan chức cục, vụ, viện đua nhau đến Tây tiếp thị, Tây ba lô, “Tây phi chính phủ” chạy…, chạy phởn phơ trước cả ngàn cặp mắt tò mò.
Đặc sắc nhất vẫn là một cụ già bảy hai tuổi, tóc trắng như cước, nghe nói ở phố Hàng Dầu, vừa cưới một cô hai hai tuổi, sau khi cụ bà về trời vì tuổi cao sức yếu. Cụ dậy từ bốn rưỡi sáng, cắm cổ chạy từ bảy đến chín vòng, tức khoảng 12 đến 14 km, một kỷ lục dân dưỡng sinh Bờ Hồ khó ai vượt nổi. Chưa khi nào thấy vợ cụ chạy cùng nhưng không một buổi sáng nào cụ không rủ được một cô cùng chạy. Lúc thấy cụ chạy với một bà nạ dòng mập ú, ngực rung chuyển rộn ràng như múa lân. Lúc thấy cụ chạy với một me đầm nặng chừng hơn tạ, trắng phau cứ xoay qua, xoay lại, nói cười toe toét…
Đến sáu giờ thì trên một ngàn bảy trăm mét chu vi Bờ Hồ tràn ngập những người cao tuổi. Họ chia thành nhiều nhóm, trong đó có ba nhóm rất được dân dưỡng sinh Bờ Hồ nể trọng, ấy là nhóm hô, nhóm họp và nhóm hát. Nhóm hô ở Nam Bờ Hồ, bên phải nhà hàng Thủy Tạ, có khoảng một trăm cụ bà và dăm bảy cụ ông. Riêng một cụ ông đánh đàn organ thì không phải tập; sáng sáng, cụ chở đàn, loa, ắc-qui đến chờ sẵn. Khi có lệnh tập thì cụ tay vung, đầu rung, mắt nhắm chơi đi, chơi lại mỗi điệu anh Kim Đồng ơi, anh Kim Đồng ơi!…
Các cụ còn lại thay nhau hô khẩu lệnh. Các cụ này cũng không phải tập nên hô rất hăng. Một cụ nhỏ thó, đứng chắp tay sau lưng, hô to đến nỗi đứng ở Bưu điện vẫn nghe tiếng vang vang. Xem đủ biết cụ này là trưởng nhóm dưỡng sinh. Vừa hô cụ vừa lừ mắt quan sát, hễ thấy cụ bà nào nói chuyện là lập tức nhắc nhở. Nhưng cái tiếng hô khủng khiếp của cụ cũng không được bền. Tháng sau đã thấy xuất hiện một cụ khác thay thế, tiếng hô như sấm rền. Thế mà vẫn không ổn, bèn thay bằng cái cát-xét 50w tiếng vang vang xói đến tận Hàng Vôi.
Nhóm họp ở phía góc đường Tràng Thi - Bà Triệu, thay món dưỡng sinh liên tục. Lúc đầu múa kiếm, được vài hôm thấy cụ trưởng nhóm đứng trước micro nói rất ghê, rồi thay bằng múa gậy, sau đó thay bằng Thái cực quyền, bằng tám bài thể dục bình dân, sau đó nửa múa kiếm nửa chạy, rồi nửa múa gậy nửa thể dục…, thay đổi tít mù rối như canh hẹ, y chang thời giá lương tiền thủa đất nước gieo neo.
Nhưng căn bản nhóm này là họp, họp rất ghê. Tất cả các cuộc họp đều hết sức nghiêm trọng và căng thẳng. Micro có chân, loa cỡ lớn, ngồi hàng một hàng hai thẳng băng và họp. Tập nửa giờ thì họp một tiếng, có khi họp đến mặt trời đứng bóng vẫn chưa xong.
Nhóm hát ở sát ngay Tháp Bút. Nhóm này rất hay, chỉ chừng mươi lăm cụ thôi, tập cũng hăng hát cũng khỏe. Cứ xong buổi tập, mặc ai đi Đông về Tây, nhóm này tập trung lại hát cái đã.
Một cụ mắm môi mắm lợi bắt nhịp, tập từng câu một rất kiên trì, toàn những bài ca ngợi non sông gấm vóc do các cụ sáng tác. Lại còn đọc thơ nữa, đọc ở đài phường chưa đã, phải ra đây đọc mới đã. Cụ nào cũng làm thơ, thơ vần vè, thơ thất vận đủ hết, các cụ đọc say sưa, bài nào cũng được xuýt xoa khen sâu sắc.
Có cụ thơ có bốn câu, kể xuất xứ bài thơ hết bốn chục câu, dừng lại giữa chừng giải thích từ nọ từ kia, câu nọ câu kia hết hơn trăm câu nữa,…thế mà không thấy ai chán. Ai thế nào mặc lòng, các cụ nhóm này vẫn sáng sáng ra đây, tập hợp nhau lại, bá vai bá cổ đu đưa đu đưa, hát và đọc thơ ca ngợi non sông gấm vóc.
Bao quanh Bờ Hồ là hệ thống dịch vụ. Dịch vụ điểm tâm chuyên trị đậu hũ, sữa đậu nành, chủ yếu phục vụ các cụ ông mở hầu bao đãi xả láng các cụ bà. Dịch vụ cân sức khỏe, bà béo thì nhẹ đi, ông gầy thì nặng lên, cân Tàu biến hóa khôn lường. Dịch vụ nhiếp ảnh, phục vụ tận tâm các đôi nam nữ ở quê ra. Dịch vụ vệ sinh giá bao cấp một nghìn đồng một suất, bất kể anh có khai gian đi nặng ra đi nhẹ.
Bây giờ đang mùa lạnh, quân số dưỡng sinh đã giảm đi quá nửa, tuy vẫn không hết rộn ràng. Các thanh nữ quần soóc đùi trần không thấy xuất hiện. Các nhóm cụ già cũng giải tán dần. Nhóm họp giải tán đầu tiên, sau đó là nhóm hô, cuối cùng là nhóm hát.
Cụ già bảy hai tuổi, tóc trắng như cước, vẫn còn trên đường chạy, nhưng vì không còn cô nào bám theo nên trông cụ thất thểu lờ vờ.
Riêng đám chạy mưu danh, mưu sinh vẫn bền bỉ với Bờ Hồ. Bà hàng bún, ông hát rong, rồi các ông trưởng, phó phòng, chánh phó giám đốc công ty, các vị quan chức cục, vụ, viện; rồi các nhà văn, nhà báo, nhà giáo, nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú... vẫn kiên trì bám đuổi nhau như đèn cù, rần rật, rần rật, chạy mãi, chạy mãi không thôi.