* Bài viết của TS.Nguyễn Minh Phong, Viện nghiên cứu phát triển KT -XH Hà Nội.
Theo quy hoạch chi tiết khu vực Hồ Gươm và vùng phụ cận TP Hà Nội kèm theo Quyết định số 448/BXD-KTQH ngày 3/8/1996 của Bộ Xây dựng, thì đối với các công trình tại các lô đất tiếp giáp bên bờ hồ Hoàn Kiếm, chiều cao tối đa không vượt quá 16m, không tạo thành bức tường thành ngăn cách không gian hồ và các khu vực lân cận. Đối với các khu vực còn lại, chiều cao tối đa các công trình được khống chế không quá 4 tầng (16 m), không quá 6 tầng (24 m) đối với phần xây dựng lớp trong các ô phố.
Tổng Công ty Thiết bị điện Việt Nam đang có những động thái xúc tiến nghiên cứu lập và triển khai thực hiện dự án Trung tâm thương mại, khách sạn, văn phòng cho thuê, trên khu đất 10.000 m2 gần Hồ Hoàn kiếm này; Ngoài ra đã, đang và có thể sẽ còn có bao nhiêu những dự án đầy khát vọng khai thác lợi thế có một không hai này của Hồ Hoàn kiếm như vậy nữa?!...
Hồ Hoàn Kiếm là vùng đất thiêng liêng, “nơi lắng hồn núi sông ngàn năm”, nơi hội tụ tâm linh Hà Nội và cả nước, nơi mà con tim và tâm hồn của gần 90 triệu người con đất Việt, dù ở trong hay ngoài nước, đều hướng về mỗi thời khắc Giao thừa và các ngày lễ, các sự kiện lớn hàng năm.
Khu vực Hồ Hoàn Kiếm cũng là khu đất vàng với giá đất cao nhất cả nước, gấp vài chục lần những khu đất khác cách đó chỉ vài km theo đường chim bay, từ đó đã, đang và sẽ còn làm nảy sinh nhiều ý đồ kinh doanh thương mại với khu đất này. Do đó, tất cả việc đầu tư xây dựng ở khu vực nhạy cảm này, trong phạm vi ranh giới quy hoạch Hồ Hoàn Kiếm, các tổ chức nhất thiết đều phải tuân thủ theo Quy hoạch chi tiết tôn tạo khu vực Hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận năm 1996 đã được phê duyệt vẫn còn nguyên giá trị. Mọi thay đổi sẽ căn cứ vào Quy hoạch tổng thể mới về Thủ đô đang được khẩn trương xây dựng và thông qua hoặc chờ quy hoạch mới. Đồng thời, quy hoạch mới dù có thay đổi nào đi chăng nữa, cũng có những điểm không nên và không thể thay đổi đó là yêu cầu ưu tiên phải mãi giữ nguyên giá trị tâm linh thiêng liêng, vô giá của Hồ Hoàn Kiếm trong kho tàng các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể trên địa bàn Thủ đô, cũng như cả nước; và yêu cầu phải tập hợp, bảo tồn, phát huy và phát triển những giá trị văn hóa lịch sử truyền thống, cũng như bảo vệ cảnh quan của Hà Nội cổ với Hồ Hoàn Kiếm làm trung tâm… Hơn nữa, cần nhấn mạnh rằng, không được phép đánh tráo khái niệm hay lẫn lộn giữa định hướng phát triển khu vực quận Hoàn Kiếm như một trung tâm thương mại - dịch vụ khổng lồ và đa dạng, với việc biến bản thân Hồ Gươm thành một tụ điểm buôn bán thương mại.
Điều này là mấu chốt và dễ hiểu, nhưng dưới lăng kính “con buôn” thì lại dễ bị lạm dụng và diễn dịch có chủ ý cố tình như một luận cứ pháp lý mơ hồ để biện minh cho việc bật đèn xanh xây dựng các công trình thương mại dù đắt tiền, nhưng rẻ rúng về văn hóa và làm giảm giá trị văn hóa tâm linh của Hồ Hoàn Kiếm. Chính vì không xác định ranh giới này mà đã từng có những dự án và những hiện tượng “vượt rào” hoặc “sự đã rồi” đầy tai hại, như trường hợp công trình “Hàm cá mập “ và những công trình khác (như xây khách sạn nhiều sao trong công viên, hay cho thuê đất xây dựng các quán ăn gây hỗn tạp và phản cảm xung quanh Vườn thú ở Hà Nội đã bị đình chỉ) đã, đang và sẽ tiếp tục chịu tai tiếng và gây nhức nhối dư luận cả nước.
Đặc biệt, từ góc độ văn hóa và tâm linh tầm quốc gia, có thể nói, cần tìm chỗ đắc địa nhất (thậm chí phải đổi chỗ hoán đổi công năng các công sở, các trụ sở đoàn thể, tổ chức chính trị và xã hội nhà nước hay tổ chức kinh doanh khác đang đặt trong khu vực Hồ Hoàn Kiếm hiện nay) để có đất xây dựng thêm các quần thể kiến trúc văn hóa - du lịch và lịch sử, nhất là hệ thống bảo tàng và các tượng đài, công trình điêu khắc và kiến trúc văn hóa khác tổng hợp và chuyên đề về Hà Nội, cũng như cả nước đang còn rất thiếu ở khu vực Hồ Hoàn Kiếm, nhằm tô đậm và tôn nhấn thêm giá trị tâm linh to lớn, cần thiết và vô giá cho muôn đời, giúp cho người dân cả nước và khách quốc tế khi về thăm Hà Nội, đến bờ Hồ là có điều kiện thuận lợi hiểu hơn về con người và lịch sử Thăng long - Hà Nội và cả nước.
Sẽ thật đáng buồn và đáng trách nếu các công trình văn hóa cần thiết cho cộng đồng và tương lai, thì vì lý do không rõ ràng nào đó, lại bị chèn ép, xô đẩy đi xa nơi chúng cần có mặt một cáh chính đáng cả về lý và tình; còn những công trình thương mại đồ sộ, lạnh lùng và vô hồn thì tìm mọi cách trụ lại cái nơi mà sự có mặt của chúng trở nên nhàm chán và thừa thãi, thậm chí làm giảm giá trị văn hóa vốn có của nơi đó.
Bên cạnh việc xây dựng các công trình cao tầng như trung tâm thương mại, văn phòng cho thuê ở khu vực xung quanh Hồ Hoàn Kiếm, nếu không xem xét kỹ lưỡng, sẽ kéo theo nhiều hệ lụy cả về mật độ dân cư, xây dựng, hạ tầng, giao thông, không gian tĩnh...nhất là tại khu vực nội đô, làm nặng nề thêm sự quá tải của mạng lưới giao thông đô thị vốn đã quá tải của Hà Nội. Hơn nữa, trong việc xây dựng trung tâm thương mại và văn phòng cho thuê trong khu vực Hồ Hoàn Kiếm về trung hạn và dài hạn sẽ ngày càng mất ý nghĩa và giảm hiệu quả thương mại, do một mặt, xu hướng phát triển thương mại và khách hàng hình thành các trung tâm thương mại hiện đại, đòi hỏi quy mô diện tích sử dụng thực tế và hạ tầng giao thông vận tải đồng bộ logichtics tốt hơn, phù hợp với yêu cầu và phương tiện đi lại ngày càng hiện đại của người dân; mặt khác, do khu vực đất ở Hồ Hoàn Kiếm giá cực đắt đỏ, khiến đội chi phí xây dựng và kinh doanh, từ đó làm giảm sức cạnh tranh và kéo dài thời gian hoàn vốn cho các nhà đầu tư như là một quả báo rủi ro trong kinh doanh khi xâm phạm các Giá trị Tâm linh trong bối cảnh cạnh tranh thị trường ngày càng gay gắt và có độ rủi ro cao.
Hơn nữa, ngay cả theo nghĩa đen trực tiếp nhất và hẹp nhất thuần túy về kinh doanh thương mại mà nói, thì có thể thấy bất kỳ trong một gia đình hay công ty kinh doanh nào, dù là buôn bán, thì càng thành đạt và được trọng nể lại càng cần có phòng khách đẹp và lịch sự, nơi tập trung để quảng bá và phát huy hiệu quả những tinh hoa và các giá trị văn hóa và thẩm mỹ cao đẹp nhất của mình.
Nên, nếu coi quận Hoàn Kiếm là một trung tâm thương mại khổng lồ của Thủ đô, thì Hồ Hoàn Kiếm sẽ phải như một phòng khách đẹp cần thiết, đại diện cho văn hóa của chủ nhân, để thu hút khách, tỏ lòng thịnh tình với khách và nâng cao uy tín, cũng như sự tôn kính chủ nhà trong mắt khách hàng. Có thể nói, trong dòng chảy ồn ào, xô bồ, nhộn nhạo và căng thẳng của các hoạt động thương mại đa dạng trên địa bàn quận Hoàn Kiếm và cả Hà Nội, một khu vực Hồ Hoàn Kiếm tĩnh lặng, thư thái và thoát tục, với những công trình văn hóa vật thể và những câu chuyện đượm sương khói tâm linh, thực sự như hòn ngọc xanh mang lại sự hài hòa và thư giãn bất ngờ, quý giá cho du khách và người dân.
Nói cách khác, đừng để các giá trị thương mại kim tiền thuần túy có nguy cơ lấn át các giá trị tâm linh sâu sa của Hồ Hoàn Kiếm. Hãy bảo vệ tài sản chung của cả nước bằng mọi giá và biến khu vực Hồ Hoàn kiếm thành một Dấu Lặng Tâm Linh vô giá của cho mỗi cá nhân và cộng đồng những ai yêu mến và trân trọng Thăng Long - Hà Nội.
Hãy để Hà Nội – một trung tâm văn hóa lớn của cả nước - thực sự thành tấm gương mẫu mực cho cả nước về cách ứng xử có trách nhiệm và có phông văn hóa cao trong bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa và đời sống văn hóa chung cả nước. Điều này, làm được đến đâu còn tùy thuộc vào cái Tâm và Tầm của người lãnh đạo…
Bài viết đã thể hiện được lòng mong mỏi của nhân dân cả nước nói chung và những người con Hà Nội nói riêng.
Xin cảm ơn Tiến sỹ Phong,, đất nước này cần những con người như Ông!
( Nguyễn Tiến Trung )