Gruzia là thành viên cuối cùng gia nhập CIS tháng 12/1993 và chính Gruzia cũng là quốc gia đầu tiên rời tổ chức này sau cuộc chiến chóng vánh 5 ngày với Moscow vì vùng li khai Nam Ossetia tháng 8/2008.
Hiện Cộng đồng các quốc gia độc lập (không tính Gruzia) bao gồm: Nga, Belarus, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Azerbaijan, Armenia, Moldova, Tajikistan và Uzbekistan. Ukraine là một trong các quốc gia sáng lập nhưng về mặt kĩ thuật chưa phải là thành viên chính thức. Turkmenistan hiện giữ vai trò cộng tác.
CIS là các quốc gia thành viên cũ của Liên bang cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết đã lần lượt tách ra để trở thành các nước độc lập sau khi toàn bộ hệ thống xã hội chủ nghĩa châu Âu sụp đổ vào năm 1990.
Cuộc chiến 5 ngày – căn nguyên của mọi vấn đề?
Nga và Gruzia đã có cuộc chiến kéo dài 5 ngày hồi tháng 8 năm ngoái. Cuộc chiến bắt đầu khi quân đội Gruzia tiến đánh Nam Ossetia nhằm giành lại quyền kiểm soát khu vực li khai gần biên giới Nga này. Đáp lại, Moscow đã điều quan tới đẩy lùi lực lượng Gruzia.
Nga công nhận độc lập cho Nam Ossetia và Abkhazia hai tuần sau khi xung đột kết thúc. Tuy nhiên, cho tới nay vẫn chưa có thêm quốc gia nào công nhận độc lập cho hai vùng li khai của Gruzia này ngoại trừ Nicaragua.
Ngày 18/8/2008, Gruzia tuyên bố rút khỏi CIS. Ủy ban điều hành của CIS cũng đã nhận được đơn của Gruzia xin rút tên khỏi tổ chức.
Cùng ngày, Bộ Ngoại giao Gruzia tuyên bố, quyết định rút khỏi CIS là do “Nga đã xâm chiếm lãnh thổ của Gruzia, và công nhận độc lập cho hai đế chế “hậu thuẫn” của Nga trên lãnh thổ chiếm đóng”.
Nhiều nhà phân tích nhận định, quyết định rút khỏi CIS của Tbilisi liên quan trực tiếp tới vấn đề chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ.
Năm 1993, cựu Tổng thống Gruzia Eduard Shevardnadze quyết định gia nhập liên minh này nhằm giải quyết vấn đề lãnh thổ khi Abkhazia tuyên bố độc lập một năm trước đó.
Một chuyên gia về Kavkaz người Gruzia cho rằng, khi cuộc chiến tranh với Nga bùng nổ tháng 8 năm ngoái thì cuối cùng Gruzia nhận ra rằng, ở lại CIS không còn ý nghĩa gì khi mà tổ chức này không thể giải quyết vấn đề liên quan tới lãnh thổ.
Gruzia được gì khi rời CIS?
Theo giới truyền thông Gruzia, sau khi rút khỏi CIS, Gruzia chắc chắn sẽ tập trung nhiều hơn vào việc phát triển các mối quan hệ với Mỹ, NATO và Liên minh châu Âu (EU) nhằm tìm kiếm nhiều sự hỗ trợ hơn từ phương Tây cho các chính sách đối nội và đối ngoại của mình.
Bộ trưởng Bộ Tái Thống nhất Nhà nước của Gruzia, ông Temuri Iakobashvili cho rằng, quyết định trên là lựa chọn chiến lược bởi nó có thể “mở đường” cho Tbilisi gia nhập NATO và EU.
Peter Chkheidze, chuyên gia Gruzia về các mối quan hệ quốc tế, nhận định: quyết định trên có thể gây tổn hại tới mối quan hệ văn hóa, kinh tế và chính trị với các quốc gia thành viên còn lại của CIS.
Còn theo Leonid Slutsky, Phó chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Duma Quốc gia Nga cho rằng, việc Gruzia rút khỏi CIS là bước đi thiếu thận trọng.
“Quyết định rút khỏi CIS không những chẳng mang lại cho Gruzia bất kỳ điều gì mà còn gây ra ảnh hưởng chính trị không cần thiết và cũng ảnh hưởng tới công dân của họ”, Itar-Tass dẫn lời ông Leonid Slutsky.
Về viễn cảnh kinh tế, việc Gruzia rút khỏi CIS sẽ không ảnh hưởng nhiều tới nền kinh tế trong nước.
Cùng với các thành viên của CIS, Gruzia đã kí kết một loạt thỏa thuận song phương về hợp tác kinh tế trước khi Tbilisi rút ra khỏi CIS.
Hơn nữa, Gruzia vẫn được phép tìm kiếm hợp tác kinh tế trên nền tảng của GUAM (gồm Gruzia, Ukraine, Azerbaijan và Moldova). Ukraine và Azerbaijan, cả hai đều thành viên CIS, là đối tác thương mại lớn thứ 2 và thứ 3 của Gruzia.
Tuy nhiên, vài chuyên gia nhận định, Ukraine còn phụ thuộc vào Nga bởi năng lượng của Nga và căn cứ hải quân Sevastopol – một căn cứ của Nga đóng tại bờ biển Đen trên vịnh Crimea của Ukraine. Xuất khẩu dầu thô của Azerbaijan cũng chao đảo bởi cuộc chiến giữa Moscow – Tbilisi tháng 8 năm ngoái.
Xét tới lập trường cứng rắn của Moscow về việc duy trì “lợi ích hơn hẳn” tại khu vực Kavkaz đầy bất ổn này, các thành viên khác có thể sẽ đưa ra thái độ thận trọng hướng tới thúc đẩy hợp tác kinh tế với Gruzia.
Bộ Ngoại giao Nga tin rằng, việc Gruzia rút khỏi CIS sẽ có ảnh hưởng tiêu cực tới cuộc sống của người dân Gruzia bởi Tbilisi phải xem xét lại các thỏa thuận mới về vấn đề đi lại, trao đổi lao động và giáo dục với các thành viên khác của CIS.
CIS có bất ổn khi vắng bóng Gruzia?
Giới truyền thông và nhiều chuyên gia vẫn còn bất đồng về những ảnh hưởng khi Gruzia rời khỏi CIS.
Giới truyền thông Nga cho rằng, sự phát triển của CIS sẽ phải đối mặt với nhiều bất ổn sau khi Gruzia rút khỏi tổ chức này. Trong số các vấn đề đó có cả Ukraine, một trong 3 thành viên sáng lập CIS. Căng thẳng vẫn tiếp tục dâng cao giữa Nga và Ukraine và mối quan hệ lạnh nhạt này đã đã bao trùm bóng đen lên triển vọng phát triển của CIS.
Trong khi đó, các thành viên của CIS, trong đó có Nga đã tự chuẩn bị cho việc Gruzia rút khỏi tổ chức này. Vì thế, các quan sát viên Nga cho rằng, việc Gruzia rút khỏi CIS sẽ không ảnh hưởng tới CIS nhiều.
Konstantin Zatulin, người đứng đầu Ủy ban Cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS) của Duma quốc gia Nga (Hạ viện) cho rằng, CIS sẽ làm việc hiệu quả hơn mà không cần Gruzia. Mối quan ngại rằng, các thành viên khác sẽ "theo chân" Gruzia chỉ là một phản ứng mạnh nhất thời.