Cháy mới ra được ai sai quy phạm
Chào ông, chắc ông cũng đang theo dõi về vụ cháy nhà chung cư 18 tầng đấy chứ!
Có. Là một KTS tôi rất buồn và chia sẻ những mất mát. Nhưng cũng là cái giá để ý thức người dân tăng lên cùng với cộng đồng sống trong đấy để lo lắng cho tai họa có thể xảy ra. Sẽ cần có sự thay đổi từ nhiều phía. Đó là một đòn đau cảnh tỉnh cho giới kiến trúc sư.
Theo ông cái giá để làm đòn cảnh tỉnh có quá đắt không khi có hai người thiệt mạng?
Đắt. Nhưng đắt để tỉnh táo, phát triển hơn thay vì phải mất con số lớn hơn. Không chỉ có giới kiến trúc mà là để cơ quan PCCC thấy trách nhiệm hơn. Họ là người gác cửa và là người chịu trách nhiệm lớn.
Cơ sở nào ông cho rằng trách nhiệm dồn về Công an PCCC?
Một bài kiểm tra tốt thế nào chăng nữa vẫn là đánh giá của người chấm. Nếu không qua được thì phải thi lại. Nếu chấm thi đạt mà thực tế không đạt thì chấm thi có vấn đề.
Ở đây quy trình ra đời một thiết kế xây dựng chung cư phải có sự thẩm định của cơ quan PCCC. Đây là cơ quan cấp giấy phép quyết định nhà chung cư có thể ra đời hay không. Khi thi xong anh cũng phải xác nhận vào văn bản.
Ngoài ra phải xem chủ đầu tư là đối tượng thế nào... Người ta nói một câu rằng: Cháy nhà ra mặt chuột. Cháy này mới ra được ai sai quy phạm.
Liệu việc đó có quá sức, hay oan cho công an PCCC khi mà theo tôi được biết lực lượng này của chúng ta thua Nhật Bản đến 23 lần?
Đừng so sánh như thế. Nếu thế đã chẳng có việc cho nhà báo làm! Tôi thấy có khánh thành nhiều văn phòng, tòa nhà nhưng lâu lắm chưa thấy khánh thành hay thêm trụ sở phòng chữa cháy mới. Có vẻ như các vị có trách nhiệm cho ra đời hàng trăm khu đô thị, thậm chí cả một thành phố mới không nghĩ rằng: Không chỉ tòa nhà, khu phố mà cả thành phố có thể cháy...
Thực tế trong lịch sử lửa đã từng thiêu rụi cả thành phố: London, Lisbon, Moscow, Tokyo... Hà Nội đầu thế kỷ XX có tới 11 vụ cháy lớn trên một dãy phố, có trận cháy cả làng 300 nóc nhà hay cháy một nửa khu 36 phố phường...
Người mua chung cư bị động và có lỗi
Nhưng nhiều thông tin đang dồn vào các nhà đầu tư, họ cho rằng nhà thầu lấy chuẩn không tốt nên chưa đáp ứng được PCCC?
Khi đặt bút thiết kế nhà cao tầng, bọn mình đã hình dung đến vấn đề này. Đúng là có những vật liệu hoàn toàn khác nhau và cũng chênh lệch giá cả rất nhiều. Xác suất cháy của tòa nhà có thể là vài trăm năm chỉ 1 lần nhưng giá cả vật liệu lại đắt hàng chục lần so với vật liệu bình thường. Ví dụ vật liệu phải là kim loại, chịu được lửa cháy trong vòng bao nhiêu phút, không biến dạng, không rò rỉ khe, truyền nhiệt...
Liệu có phải giá quá đắt nên các nhà thầu đã dùng vật liệu rẻ hơn để thay thế?
Đấy cũng là một hạn chế. Khi xã hội đã phát triển, thì nhà cửa cũng trở thành một thứ hàng hóa.
Nhưng thực tế cho thấy, giá nhà chung cư Việt Nam vẫn đang rất đắt so với thu nhập chính của người dân. Như vậy là chưa có sự cân bằng giữa giá cả và chất lượng?
Có hai mặt. Thứ nhất, chất lượng, sự an toàn của người tiêu dùng chưa xứng đáng với số tiền người tiêu dùng bỏ ra. Với nhà kinh doanh, người ta tìm cách hạ chi phí, tăng thu giảm chi có lợi nhuận cao nhất để đối đầu với các rủi ro khác như ế ẩm, lãi suất ngân hàng... Khi hạ giá thành xuống thì phải hạ các chi phí đắt tiền đi.
Mặt thứ hai là do người tiêu dùng Việt Nam. Họ không đòi hỏi đúng với giá trị. Thực tế cũng đang tồn tại: Một mình không thể đòi hỏi chủ thể kia trong khi đang có nhiều chủ thể khác đã thỏa hiệp. Họ cần phải đồng thuận để có chung một quy ước sống, chung một tiếng nói đòi hỏi quyền được sống an toàn trong chung cư. Người sử dụng chung cư đang ở thế bị động và lỗi tại họ rất nhiều!
Ông có tiên đoán, sau sự kiện này nhà chung cư sẽ giảm giá?
Điều dĩ nhiên thôi. Người dân lo lắng và sẽ ồ lên, đòi hỏi nhiều hơn. Nhưng sẽ vẫn lúng túng vì không có chế tài nào để đòi hỏi người cung cấp dịch vụ an toàn cho họ.
Đồ án nhà cao tầng… copy
Những người có kinh nghiệm trong giới KTS cho rằng, tình trạng sinh viên được đào tạo thời nay kém chất lượng, nhất là thiết kế nhà cao tầng. Ông có nhận thấy điều đó?
Hồi tôi học mới chỉ đến nhà không quá 6 tầng. Nhưng đã qua chục năm nay, còn nhà chung cư cao tầng hơn phát triển khoảng chục năm trở lại đây. Tôi không thể biết giáo trình thay đổi thế nào. Nếu nói giáo trình bất cập thì là chủ quan.
Nhưng thực tế lớp KTS trẻ vẽ chung cư hiện không có sự tiến bộ, phát triển và tư duy sáng tạo gì nhiều. Hầu hết các đồ án nhà cao tầng Việt Nam đều là cách này cách khác copy từ Đài Loan, Hồng Kông, Thái Lan qua các tạp chí... Còn nó có phù hợp với điều kiện Việt Nam không thì... Dễ tìm thấy các bắt chước vụng về trong hầu hết các đồ án. Chưa có sự nghiên cứu khí hậu, điều kiện dân cư, ý thức người dân của nước mình.
Phải chăng đó là một cách "đi tắt, đón đầu", thưa ông?
Đúng. Nhưng có nhiều chỗ bắt chước mà không hiểu tại sao lại như thế. Lắm khi tôi phát cáu vì đọc những bản thiết kế này: Đã thiết kế ra thì phải giải thích được vì sao lại thế chứ! Ví dụ, cái khe để thông gió, giảm áp lực bề mặt nhưng khi cháy thì lại là nơi ngắn nhất từ xe cứu hỏa đến căn hộ. Nhưng nhiều KTS không hiểu công năng của nó lại cho đổ sàn để tăng diện tích.
Nói như ông việc thiết kế nhà chung cư của Việt Nam vẫn đang còn lộn xộn?
Không phải là lộn xộn mà là đối tượng quá mới mẻ. Nếu lộn xộn thì nghĩa sẽ khác, lúc đó sẽ rất nguy hiểm. Vì chung cư hội tụ nhiều tiêu chuẩn.
Ngoài thiết kế cần có quy chuẩn, theo ông, hiện có cần phải ra quy định cho người dân chung cư phải đảm bảo các yếu tố gì không?
Có thể thời gian tới người ở chung cư cần được huấn luyện và phải được chứng nhận như giấy phép lái xe chăng? Sống ở chung cư có nhiều nguy cơ hơn với khung cảnh sống thông thường, giống như đang đi đường làng nay ra đường cao tốc... Nguy cơ cháy ở các đô thi hiện đại là rất tiềm tàng. Cháy ở chung cư nhiều nhất bởi bản chất của nó là mật độ dày đặc người trong một không gian và quá nhiều thành phần.
Tôi không mua chung cư
Ông có nhà chung cư?
Không. Tôi đã từng thiết kế các khu đô thị, đã từng tham gia thiết kế quy hoạch, vẽ một số nhà cao tầng và tham gia phản biện các đồ án chung cư của chủ đầu tư nên cũng thấy có những bất cập.
Liệu có phải thế nên ông không mua chung cư?
Chung cư chỉ là sự lựa chọn cuối cùng. Nếu ở, mình sẽ tìm mọi cách để thỏa mãn điều kiện sống tốt hơn, cho dù người ta nói đó là cao cấp hay thấp cấp.
Nếu có sự thay đổi sau sự kiện này, điều kiện nhà chung cư tốt hơn, ông có nghĩ sẽ mua nhà chung cư không?
Vẫn là không. Bạn thấy đấy, tôi đang có nhà mặt phố. Tôi thấy để sống hòa hợp với hàng xóm ở đây đã khó, huống hồ chung cư có nhiều mối quan hệ. Tôi vẫn cho rằng, chung cư là nơi tập trung nhiều "bệnh tật". Tôi truyền ý thức đó cho con cái. Hy vọng chúng không làm tôi thất vọng.
Ông có nghĩ mình quá lạc hậu hay không, khi mà mọi người đổ xô đi ở nhà cao tầng và chung cư mọc lên như nấm?
Có thể tôi lạc hậu và già cỗi nhưng có lý với hoàn cảnh của riêng tôi. Cũng có thể tôi đã sống quá lâu với Hà Nội xưa.
Xin cảm ơn ông!
Thu Hiền (thực hiện)