Hội nghị Quan chức Quốc phòng cao cấp các nước ASEAN (cấp Thứ trưởng) diễn ra tại Hà Nội từ ngày 27-29/4/2010. Một trong những nội dung quan trọng được thảo luận tại hội nghị là cơ cấu, thành phần cũng như thể thức và thủ tục của Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN mở rộng (ADMM+). Nhân dịp này, phóng viên VOVNews đã phỏng vấn Thứ trưởng Bộ quốc phòng, Trung tướng Nguyễn Chí Vịnh về những nội dung liên quan.
PV: Thưa Thứ trưởng, diễn ra trước thềm Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN lần thứ 4, Hội nghị cấp Thứ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN sẽ tập trung vào những chủ đề nào?
Thứ trưởng Nguyễn Chí Vịnh: Chủ đề xuyên suốt của các Hội nghị cấp Thứ trưởng và Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN lần thứ 4 tại Hà Nội là: “Tăng cường hợp tác quốc phòng ASEAN vì một khu vực ổn định và phát triển”. Hội nghị Quan chức Quốc phòng cao cấp các nước ASEAN (ADSOM - cấp Thứ trưởng) được tổ chức từ ngày 27-29/4/2010 tại Hà Nội có nhiệm vụ hoàn tất công tác chuẩn bị cho Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN lần thứ 4 (gọi tắt là ADMM-4).
Với ý nghĩa quan trọng như vậy, trước Hội nghị cấp Thứ trưởng đã có nhiều hội nghị khác đã được tiến hành như: Hội nghị Nhóm công tác Quan chức quốc phòng cao cấp các nước ASEAN, Hội nghị các cơ quan nghiên cứu quốc phòng và an ninh ASEAN, các hội nghị tham vấn song phương, đa phương...
Trong Hội nghị cấp Thứ trưởng Quốc phòng lần này, với tinh thần của Hội nghị cấp cao ASEAN 16 diễn ra ngày 08-09/4 vừa qua là "Hướng tới Cộng đồng ASEAN, từ tầm nhìn đến hành động", các Thứ trưởng Quốc phòng ASEAN sẽ tập trung xem xét các sáng kiến nhằm nâng cao hiệu quả hợp tác quốc phòng của ASEAN trên các lĩnh vực như sử dụng các nguồn lực quân sự trong cứu trợ nhân đạo và giảm nhẹ thiên tai, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa lực lượng vũ trang với các tổ chức dân sự, đối thoại về công nghiệp quốc phòng giữa các nước ASEAN...
Đặc biệt, Hội nghị sẽ xem xét các thủ tục quan trọng chuẩn bị cho Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN với các đối tác ngoài khu vực mà gọi tắt là ADMM+. Hai tài liệu sẽ được xem xét lần cuối trước khi báo cáo Hội nghị cấp Bộ trưởng là “Tài liệu về cơ cấu và thành phần”; “Tài liệu về thể thức và thủ tục” để kết nạp các thành viên của Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN+. Các Thứ trưởng Quốc phòng ASEAN sẽ chuẩn bị các nội dung, lĩnh vực và hình thức hợp tác quốc phòng cụ thể trong khuôn khổ Hội nghị cấp Bộ trưởng +. Ngoài ra, Hội nghị cấp Thứ trưởng sẽ thống nhất về chương trình nghị sự, chương trình hoạt động và dự thảo tuyên bố chung của Hội nghị cấp Bộ trưởng.
Tóm lại, Hội nghị cấp Thứ trưởng là Hội nghị chuẩn bị các nội dung, thể thức, thủ tục, chương trình hoạt động của Hội nghị cấp Bộ trưởng sẽ diễn ra vào đầu tháng 5 tới.
PV: Trong những nội dung trên, đâu là nội dung hợp tác mới, mang dấu ấn của Việt Nam trên cương vị Chủ tịch ASEAN, thưa Thứ trưởng?
Thứ trưởng Nguyễn Chí Vịnh: Thứ nhất, tạo bước đột phá, chuyển quá trình hợp tác quốc phòng giữa các nước ASEAN từ tham vấn, tìm kiếm sự đồng thuận đến triển khai thực hiện cụ thể theo chiều sâu trên tinh thần "Hướng tới Cộng đồng ASEAN, từ tầm nhìn đến hành động".
Thứ hai, thúc đẩy nâng cao hiệu quả hợp tác quốc phòng giữa các nước ASEAN, đem lại các kết quả thực tế trong củng cố an ninh quốc phòng của từng nước, đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định trong khu vực.
Thứ ba, phấn đấu hiện thực hóa ý tưởng tổ chức Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN+, trong năm Việt Nam làm Chủ tịch ASEAN.
PV: Tại Hội nghị cấp cao ASEAN 16 vừa qua, lãnh đạo các nước ASEAN đã nhất trí để Việt Nam tổ chức Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN+, ông có thể nói rõ hơn về cơ chế này?
Thứ trưởng Nguyễn Chí Vịnh: Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN 16 vừa qua, lãnh đạo các nước ASEAN đã nhất trí tổ chức Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+) với các nước đối tác theo công thức ASEAN + 8 trong giai đoạn đầu và giao các Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN sớm bàn việc triển khai cụ thể.
Trong quá trình vận động, ta đã tiến hành hàng loạt các cuộc tham vấn với các nước ASEAN và các nước đối tác nhằm tìm ra tiếng nói chung về tất cả những vấn đề liên quan đến Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN+. Chúng ta đã làm tốt công tác điều phối, đưa ra được các giải pháp hợp lý để dung hòa những quan điểm khác biệt trong nội bộ Hiệp hội và giữa ASEAN với các nước đối tác. Đây là cố gắng không mệt mỏi, thể hiện sự nghiêm túc của chúng ta trong việc tăng cường hợp tác quốc phòng ASEAN đồng thời và cũng thể hiện được vai trò và uy tín của Việt Nam trên cương vị Chủ tịch ASEAN.
Mục đích của ADMM+ là trao đổi các nguồn lực quốc phòng của các nước ASEAN với các nước đối tác, đồng thời tìm kiếm các cơ chế hợp tác cả trên bình diện chiến lược cũng như cấp hành động nhằm làm cho các hoạt động hợp tác đạt hiệu quả cao. Một mặt các nước ASEAN thu hút các nguồn lực, kinh nghiệm từ các nước đối tác để giải quyết các vấn đề an ninh trong nội khối ASEAN, nhất là đối với các vấn đề an ninh phi truyền thống như đối phó với khủng bố, cướp biển, thảm họa thiên nhiên... Mặt khác, các nước ASEAN cũng sẵn sàng chia sẻ các nguồn lực, kinh nghiệm, thế mạnh của mình với các nước đối tác, tăng cường sự hiện diện, vai trò quốc phòng của Hiệp hội trong khu vực và trên thế giới.
Việc đề xuất + 8 (với các nước Ấn Độ, Hàn Quốc, Mỹ, Nga, Nhật Bản, New Zealand, Australia và Trung Quốc) dựa trên cơ sở tài liệu "Nguyên tắc kết nạp thành viên của ADMM+" đã được thông qua tại Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN lần thứ 3 tại Thái Lan với 3 tiêu chí: nước tham gia phải là Bên Đối tác đối thoại đầy đủ của ASEAN; phải có ảnh hưởng và có quan hệ quan trọng với các thể chế quốc phòng ASEAN; có khả năng cộng tác với ADMM để tăng cường an ninh khu vực một cách thực chất.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh thêm rằng, Hội nghị cấp Bộ trưởng + hoạt động theo cơ chế mở. Như vậy, trong tương lai có thể có nhiều nước đối tác khác của ASEAN sẽ tham gia cơ chế hợp tác này nếu họ đạt được các tiêu chuẩn do ASEAN quy định, phải tự nguyện và được các thành viên ASEAN chấp nhận theo nguyên tắc đồng thuận.
Trên cơ sở sự thống nhất của Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 16 vừa qua thì việc có + hay không sẽ phụ thuộc vào sự đồng thuận của 10 Bộ trưởng Quốc phòng trong Hội nghị ADMM vào tháng 5 tới và hoàn thiện các thủ tục mang tính chất kỹ thuật để triển khai diễn đàn này. Hội nghị cấp Thứ trưởng là nhằm chuẩn bị thật tốt các nội dung cho các Bộ trưởng và tôi hy vọng rằng Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN+ đầu tiên sẽ được tổ chức tại Hà Nội.
PV: Việc tăng cường hợp tác quốc phòng - an ninh giữa các nước ASEAN có vai trò như thế nào trong việc gìn giữ môi trường hòa bình, ổn định ở khu vực Đông Nam Á nói riêng và thế giới nói chung, thưa ông?
Thứ trưởng Nguyễn Chí Vịnh: Hợp tác quốc phòng - an ninh giữa các nước ASEAN có vai trò rất quan trọng trong việc gìn giữ môi trường hòa bình, ổn định ở khu vực Đông Nam Á nói riêng và thế giới nói chung. Trong Sách trắng Quốc phòng 2009 của ta có nhấn mạnh "Việt Nam thực hiện chính sách quốc phòng mang tính chất hòa bình, tự vệ, thể hiện ở chủ trương không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực trong các quan hệ quốc tế...", việc chúng ta tham gia tích cực vào các hoạt động hợp tác quốc phòng ASEAN vừa qua và sắp tới đây thể hiện rõ nhất chính sách nhất quán này.
Trước hết, Đông Nam Á là khu vực phát triển năng động, an ninh khu vực tương đối ổn định nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ và thách thức lớn. Các nguy cơ và thách thức này không chỉ bó hẹp trong phạm vi một nước mà mang tính khu vực và quốc tế sâu sắc. Không một nước ASEAN riêng rẽ nào có thể độc lập giải quyết các vấn đề an ninh như vậy. Do đó, hợp tác quốc phòng - an ninh là phương cách hữu hiệu để vượt qua các thách thức có tầm khu vực và thế giới. Đây là nhân tố quan trọng để bảo đảm cho Đông Nam Á luôn là khu vực hòa bình và ổn định.
Thứ hai, quốc phòng và an ninh là những lĩnh vực rất nhạy cảm. Các vấn đề liên quan đến quốc phòng, an ninh giữa các nước thường rất khó giải quyết nên việc hợp tác quốc phòng - an ninh sẽ tạo nên sự hiểu biết, tin cậy lẫn nhau làm cơ sở để các bên giải quyết các bất đồng trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, chiếu cố đến lợi ích của nhau để phấn đấu cho lợi ích chung của các bên là hòa bình, ổn định và cùng phát triển trong khu vực.
Thứ ba, hợp tác quốc phòng và an ninh là tìm ra những cơ chế hợp lý, những biện pháp hợp tác hiệu quả để giải quyết các bất đồng. Chính việc hợp tác này tạo ra cơ chế giải quyết ổn thỏa các vụ việc không để cho vụ việc nhở trở thành lớn, vụ việc lớn trở thành xung đột và chiến tranh. Vì vậy, hợp tác quốc phòng và an ninh trực tiếp giải quyết các vấn đề quốc phòng - an ninh của khu vực, là điều kiện cần thiết để duy trì ổn định ở mối nước thành viên ASEAN cũng như hòa bình và ổn định trong khu vực.
Thứ tư, hợp tác quốc phòng và an ninh sẽ làm tăng khả năng của các lực lượng quốc phòng - an ninh của các nước thành viên ASEAN trong việc bảo đảm quốc phòng của đất nước cũng như phối hợp với các nước khác để bảo vệ hòa bình và ổn định khu vực nói riêng và góp phần bảo vệ hòa bình thế giới nói chung. Với các hình thức phong phú như chia sẻ thông tin, diễn tập chung, hợp tác về đào tạo, huấn luyện, tuần tra chung trên biển và trên đất liền, giúp đỡ nhau trong việc nâng cao năng lực quản lý biên giới, hợp tác về công nghiệp quốc phòng... năng lực của các lực lượng quốc phòng và thực thi pháp luật của các nước thành viên ASEAN sẽ được tăng cường. Đây là cơ sở để tăng cường sự ổn định của từng nước ASEAN cũng như của cả khu vực.
Thứ năm, hợp tác quốc phòng - an ninh ASEAN còn có nghĩa là hợp tác giữa ASEAN với các nước đối tác khác. Đây là điều kiện quan trọng làm tăng khả năng của ASEAN trong việc đối phó với các vấn đề an ninh khu vực. Sự hợp tác này cũng làm cho quyền lợi của các nước đối tác của ASEAN tại khu vực được đảm bảo, trách nhiệm của họ trong việc bảo vệ hòa bình và ổn định tăng lên. Đây là nhân tố tích cực bảo đảm an ninh cho khu vực nói riêng và góp phần bảo đảm an ninh của thế giới nói chung.
Cuối cùng, điều mà tôi muốn nhấn mạnh là hòa bình và ổn định trong khu vực đang đặt ra những yêu cầu lớn đối với việc tăng cường hợp tác quốc phòng - an ninh. Trong thời gian qua nhiều vấn đề an ninh truyền thống cũng như các vấn đề an ninh phi truyền thống đang nổi lên và trở thành mối quan tâm chung của các nước cả trong và ngoài khu vực. Đó là tình hình tranh chấp chủ quyền trên biển cũng như trên đất liền có chiều hướng gia tăng, các vấn đề an ninh phi truyền thống như khủng bố, cướp biển, thảm họa thiên nhiên như lụt bão, động đất, sóng thần... luôn đe dọa an ninh và ổn định của các thành viên ASEAN cũng như của toàn khu vực.
Những vấn đề an ninh nêu trên có nhiều nguyên nhân hết sức phức tạp nhưng tính chất liên quốc gia rất rõ nét, không chỉ ảnh hưởng đến các nước có liên quan trực tiếp mà đến tất cả các nước khu vực cũng như nhiều nước ngoài khu vực có liên quan. Những vấn đề an ninh này không phải là những vấn đề mới nhưng những diễn biến phức tạp của chúng trong những năm gần đây cho thấy một số vấn đề đã và đang trở thành nguy cơ hiện hữu đe dọa sự ổn định của khu vực. Thực hiện vai trò chủ đạo trong các vấn đề an ninh khu vực, ASEAN cần phải tăng cường hợp tác quốc phòng - an ninh trong Hiệp hội cũng như giữa ASEAN với các nước đối tác.
Tôi tin tưởng rằng, với trách nhiệm và uy tín của mình, trong năm Chủ tịch ASEAN, Việt Nam sẽ thúc đẩy quá trình hợp tác quốc phòng - an ninh có hiệu quả trong nội bộ Hiệp hội cũng như với các nước đối tác vì hòa bình và ổn định ở Đông Nam Á, góp phần bảo vệ hòa bình thế giới. Về phần mình, Đảng, Nhà nước, Quân đội và nhân dân Việt Nam sẽ làm hết sức để phát triển quan hệ hợp tác quốc phòng với các nước ASEAN và giữa ASEAN với các quốc gia đối tác vì những mục tiêu cao cả nêu trên./.
PV: Xin cảm ơn Thứ trưởng.
Hương Giang (thực hiện)