Điều chỉnh theo giá xăng dầu thành phẩm, không phải theo giá dầu thô
Theo Bộ Tài chính, mặt hàng xăng được thực hiện theo cơ chế giá thị trường từ năm 2007, còn các mặt hàng dầu thực hiện từ tháng 9/2008.
Việc điều hành giá xăng dầu hiện nay là các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối đăng ký giá bán lẻ xăng dầu với Liên Bộ Tài chính - Công thương trước khi điều chỉnh giá bán. Về chính sách thuế, Bộ Tài chính đã ban hành công văn số 4927/BTC-CST ngày 3/4/2009 về các mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi mặt hàng xăng, dầu tương ứng với giá mặt hàng xăng, dầu trên thị trường thế giới (barem thuế) để đảm bảo điều hành thu NSNN và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối chủ động trong kinh doanh.
“Trong quá trình thực hiện cơ chế điều hành giá như trên, giá bán xăng, dầu trong nước được điều hành linh hoạt theo tín hiệu của giá xăng, dầu thành phẩm, chứ không phải là giá dầu thô, trên thị trường thế giới: có lên, có xuống kết hợp với việc xử lý đồng bộ các biện pháp tài chính (thuế nhập khẩu, phí …); thực hiện chủ trương chia sẻ trách nhiệm, quyền lợi giữa người tiêu dùng, doanh nghiệp và Nhà nước để bình ổn giá trong nước, tránh những đột biến xảy ra, ảnh hưởng bất lợi cho nền kinh tế.”-Bộ nhấn mạnh.
Hồi quý 1/2009, do giá xăng, dầu thị trường thế giới tiếp tục giảm, Liên Bộ Tài chính-Công thương đã chấp thuận để các doanh nghiệp 2 lần giảm giá bản lẻ diesel mỗi lần 500 đồng/lít; 2 lần giảm giá bản dầu hỏa (giảm 500 đồng/lần). Sau đó, giá xăng, dầu thị trường thế giới đã biến động tăng trở lại và lẽ ra phải tăng giá bán lẻ trong nước cho phù hợp nhưng trong bối cảnh Chính phủ đang áp dụng các giải pháp chống suy giảm kinh tế nên Bộ đã lựa chọn giải pháp không tăng giá bán mà thực hiện giảm thuế suất thuế nhập khẩu mặt hàng xăng dầu để giữ bình ổn giá trong nước.
Tuy nhiên, sau đó giá xăng dầu trên thị trường thế giới tiếp tục tăng, căn cứ đăng ký giá của doanh nghiệp và diễn biến giá xăng, dầu trên thị trường thế giới, Liên Bộ Tài chính - Công Thương đã chấp thuận cho doanh nghiệp điều chỉnh giá tăng có mức độ nhất định. Từ tháng 4/2009 đến nay đã thực hiện 5 lần tăng giá xăng RON 92 từ 11.000 đồng/lít lên 14.200 đồng/lít, 4 lần tăng giá dầu hỏa (từ 11.000 đồng/lít lên 13.650 đồng/lít); 3 lần tăng giá dầu mazút (từ 8.500 đồng/kg lên 10.500 đồng/kg) và diedel (từ 10.000 đồng/lít lên 12.100 đồng/lít). Mức giá xăng, dầu điều chỉnh gần đây nhất là vào ngày1/7 vừa qua.
Theo Bộ tài chính, dù giá xăng dầu được điều chỉnh tăng lên nhưng hiện nay còn thấp hơn giá của một số nước trong khu vực. Chẳng hạn, giá xăng của Việt Nam gần xấp xỉ với Trung Quốc (14.200 đồng/ít so với 14.515 đồng/lít), nhưng thấp hơn của một số nước trong khu vực từ hơn 700 đồng/lít đến 6.473 đồng/lít tùy theo mỗi nước (Singapore có giá tới 20.672,5 đồng/lít), Thái Lan (14.906,8 đồng/lít), Lào (16.686 đồng/lít), Campuchia (15.376 đồng/lít). Đối với diesel, giá trong nước thấp hơn Singapore, Thái Lan, Lào từ hơn 500 đồng/lít đến 6.214 đồng/lít.
Giá xăng dầu trong nước đang thấp hơn nhiều nước trong khu vực. Ảnh minh họa
Tăng giá vượt 500 đồng/lít/lần là giải pháp tình thế và cần thiết
Trước thắc mắc tại sao mức điều chỉnh giá xăng dầu trong thời gian gần đây lại điều chỉnh tăng vượt quá 500đ/lít, kg cho mỗi lần điều chỉnh, không đúng như hướng dẫn của Thông tư 56/2009/TT-BTC ngày 23/3/2009 của Bộ Tài chính về việc hướng dẫn cơ chế hình thành, sử dụng, quyết toán Quỹ bình ổn giá xăng dầu, Bộ giải thích: Thông tư trên cho phép doanh nghiệp điều chỉnh giá không quá 500 đồng/lít,kg là trong điều kiện giá thị trường thế giới diễn biến bình thường, không có biến động lớn và trong điều kiện điều hành giá gắn liền với hoạt động của Quỹ Bình ổn giá. Có nghĩa là khi Quỹ Bình ổn giá đã có nguồn lực (số dư lớn), giá thị trường thế giới biến động tăng làm cho giá vốn bán lẻ trong nước tăng vượt quá 500 đồng/lít, kg so với giá bán lẻ hiện hành, doanh nghiệp được điều chỉnh giá tăng 500 đồng/lít, kg phần tăng vượt trên 500 đồng/lít, kg được trích Quỹ Bình ổn giá để bù đắp.
Trước thời điểm Liên Bộ Tài chính - Công thương chấp thuận để các doanh nghiệp đầu mối điều chỉnh giá 1.000 đồng/lít, các doanh nghiệp đã 3 lần đề nghị được tăng giá, nhưng xét thấy tại thời điểm đó chưa thích hợp cho việc điều chỉnh giá, nên Liên Bộ Tài chính - Công thương tạm thời chưa chấp thuận tăng giá mà sử dụng các công cụ tài chính khác để bình ổn giá như: giảm thuế nhập khẩu, tạm dừng trích Quỹ Bình ổn giá, kéo dài thời gian hoàn trả Ngân sách Nhà nước 1.000 đồng/lít đối với mặt hàng xăng. Tuy nhiên, giá xăng dầu thị trường thế giới tiếp tục biến động mạnh, vượt quá sức chịu đựng của doanh nghiệp, sau khi đã thực hiện hàng loạt các công cụ tài chính, Liên Bộ Tài chính - Công Thương thấy rằng cần phải có sự điều hành giá linh hoạt, phù hợp với giá xăng dầu thành phẩm trên thị trường thế giới. Theo Bộ, đây là giải pháp mang tính tình thế và cần thiết. Cách điều hành như trên là phù hợp với Khoản 1, Điều 26 Nghị định số 55/2007/NĐ-CP.
Còn về việc, giá dầu thô trước đây là 147 USD/thùng thì giá xăng là 19.000 đồng/lít thì nay giá dầu thô chưa bằng 1/2 của mức giá 147 USD/thùng mà giá xăng hiện nay là 14.200 đồng/lít, Bộ Tài chính cho biết, cách so sánh này chưa thật phù hợp, vì mức giá dầu thô Mỹ 147 USD/thùng là giá của thời điểm (mức giá đóng cửa của ngày 14/7/2008), chứ chưa phải là mức giá của bình quân giá thế giới (tính bình quân tối thiểu 20 ngày dự trữ lưu thông trong nước) để làm căn cứ xác định giá bán trong nước; mặt khác, khi tính giá xăng, dầu trong nước là tính trên cơ sở bình quân giá thị trường thế giới của từng chủng loại xăng, dầu thành phẩm mà không phải là căn cứ vào giá dầu thô. Sự thay đổi của giá xăng dầu thành phẩm cũng không phải luôn luôn tỷ lệ thuận với thay đổi của giá dầu thô.
Bên cạnh đó, việc điều hành giá xăng, dầu trong nước, cơ cấu tính giá xăng, dầu trong nước không chỉ phụ thuộc vào diễn biến của giá xăng dầu thị trường thế giới, mà còn phụ thuộc vào tỷ giá ngoại tệ giữa VND và USD, chính sách điều tiết của Nhà nước phù hợp với đường lối phát triển kinh tế xã hội trong từng thời kỳ,…Giá trong nước không nên để thấp hơn nhiều so với các nước láng giềng nhằm hạn chế việc buôn lậu và gian lận thương mại,…
Đó là chưa kể, với mức giá bán xăng trong nước 19.000 đồng/lít thời điểm năm 2008 là cũng chưa tính toán đủ theo mặt bằng giá xăng trên thị trường thế giới vì Nhà nước còn thực hiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong kinh doanh xăng dầu như: tạm ứng từ NSNN tương ứng với số lỗ kinh doanh mặt hàng xăng để cho các doanh nghiệp có vốn hoạt động; bù lỗ mặt hàng dầu. Nếu tính toán đầy đủ các yếu tố chi phí theo thị trường và Nhà nước không hỗ trợ, giá bán lẻ mặt hàng xăng, dầu trong nước sẽ còn phải cao hơn. Từ năm 2009, Chính phủ thực hiện điều hành giá mặt hàng xăng, dầu theo nguyên tắc thị trường, Nhà nước không còn bù lỗ, hỗ trợ đối với kinh doanh các mặt hàng xăng, dầu như trước đây.
Được biết, Thủ tướng Chính phủ đang chỉ đạo Bộ Công thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và các Bộ, ngành có liên quan khẩn trương trình Chính phủ để sửa đổi, bổ sung Nghị định số 55/2007/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu. Bộ Tài chính sẽ đề xuất sửa đổi cơ chế điều hành giá xăng dầu trên các nguyên tắc cơ bản, trong đó có việc thực hiện cơ chế thị trường đối với mặt hàng xăng dầu, Nhà nước không bao cấp như trước đây; rà soát mức thuế suất thuế nhập khẩu xăng dầu (barem về thuế) và mức trích Quỹ Bình ổn giá xăng dầu để các doanh nghiệp làm căn cứ chủ động xác định giá bán lẻ và đảm bảo nguyên tắc hạch toán trong hoạt động kinh doanh của mình…
Hương Thủy