Sáng qua (15-7), liên bộ Tài chính - Công thương - Thông tin và Truyền thông đã tổ chức họp báo công bố cơ chế điều hành giá kinh doanh xăng dầu. Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Văn Hiếu cho biết mặc dù giá dầu thô trên thế giới đã giảm 14 phiên liên tiếp, giảm từ 0,8% đến 8,6% tùy từng loại sản phẩm nhưng cho đến nay chưa có doanh nghiệp (DN) kinh doanh xăng dầu đầu mối nào đăng ký giảm giá bán lẻ xăng dầu trong nước. “Đúng là trong điều hành giá xăng dầu thời gian qua, giá xăng dầu chưa thực sự theo cơ chế thị trường” - ông Hiếu thừa nhận.
Tiếp tục thu hồi phần đã bù lỗ
Ông Hiếu khẳng định: “Nếu đến ngày 20-7, giá xăng dầu thế giới tiếp tục giảm như hiện nay, Bộ Tài chính sẽ có văn bản yêu cầu các DN hạ giá bán lẻ mặt hàng này. Bởi theo quy định, nếu giá xăng dầu thế giới liên tiếp tăng hoặc giảm 20 ngày thì mới điều chỉnh giá bán trong nước”.
Với việc giá dầu trên thế giới giảm 14 ngày qua, ông Hiếu cho biết đây là lúc nhà nước tiếp tục thu 1.000 đồng/lít, kg xăng dầu để trả cho phần ngân sách đã tạm ứng cho DN vay năm 2007, 2008. Với mức giá hiện hành là 14.200 đồng/lít xăng, 12.100 đồng/lít diesel... cộng với các khoản thuế, phí... thì các DN hiện vẫn chưa có lãi. Theo tính toán của liên bộ Tài chính và Công thương, số lỗ, lãi của các DN cụ thể: xăng: lỗ 179 đồng/lít, diesel: lãi 136 đồng/lít, dầu hỏa: lãi 750 đồng/lít. Đến nay, DN mới chỉ trích trả cho ngân sách khoảng 38% trong số hơn 4.000 tỷ đồng (số tròn) mà Bộ Tài chính tạm ứng. Nếu không thu được khoản nợ này thì việc sửa đổi Nghị định 55 về kinh doanh xăng dầu theo cơ chế thị trường sẽ rất khó khăn. Bởi DN trả hết nợ ngân sách thì nhà nước sẽ có nguồn để trích quỹ bình ổn xăng dầu.
Ông Hiếu cũng nhấn mạnh, nguyên tắc điều hành giá xăng dầu sẽ tiếp tục theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước, tức là giá có lên, có xuống theo biến động của giá thế giới. Đồng thời, thuế nhập khẩu xăng dầu vẫn được giữ như mức hiện hành như xăng, diesel: 20%, dầu hỏa 30%, madzút: 25%. Ngoài ra, việc trích quỹ bình ổn giá xăng dầu là rất cần thiết để tránh tình trạng giá xăng dầu trong nước tăng giật cục mỗi khi giá thế giới có biến động.
Nhà nước vẫn kiểm soát giá tốt
Theo ông Hiếu, Bộ Tài chính và Bộ Công thương đang sửa đổi, bổ sung Nghị định 55 để trình Chính phủ. Nguyên tắc sửa đổi: DN tự quyết định điều chỉnh giá bán lẻ xăng dầu, lên xuống là do DN, không phải đăng ký cho cơ quan quản lý như hiện nay nữa mà chỉ phải gửi quyết định điều chỉnh giá mà thôi.
Cụ thể, ông Nguyễn Tiến Thỏa, Cục trưởng Cục Quản lý giá, cho biết quan điểm của Bộ Tài chính là trong trường hợp mà giá thế giới tăng tác động làm giá vốn trong nước tăng, giảm dưới 15% thì DN tự ra quyết định điều chỉnh. Nhưng DN chỉ được điều chỉnh giá bán trong nước dưới 10%, còn lại sẽ dùng quỹ bình ổn giá để bù đắp. Còn khi giá xăng dầu thế giới tăng trên 15% thì nhà nước sẽ can thiệp công bố các biện pháp bình ổn giá như hạ thuế nhập khẩu. Đồng thời, nhà nước sẽ tiến hành hậu kiểm. Nếu giá xăng dầu cao quá so với quy định thì sẽ có chế tài xử phạt theo pháp lệnh giá.
Có phải cơ cấu định giá xăng hiện chưa công khai, minh bạch? Trả lời câu hỏi này, ông Thỏa khẳng định: Nhà nước vẫn đang kiểm soát được giá xăng dầu trong nước. Cách tính giá xăng hiện nay là lấy giá Plat Singapore (thị trường nhập khẩu chính của Việt Nam); tỷ giá đồng Việt Nam với USD để tính giá vốn nhập khẩu, các khoản phải nộp cho nhà nước, thuế nhập khẩu, phí... mà DN phải thực hiện nghĩa vụ cho nhà nước. Tất cả tiêu chí này đều rất công khai. Chỉ có một khoản là chi phí kinh doanh của các DN chưa thực sự rõ ràng, thường là DN đòi cao, khoảng 1.000 đồng/lít xăng dầu. Tuy nhiên, liên bộ hiện chỉ tính 600 đồng/lít, kg xăng dầu mà thôi.
Về việc Tổng Công ty Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) chiếm 60% nên có thể khống chế giá xăng dầu trên thị trường nội địa, ông Thỏa chắc chắn: “Với cách kiểm soát giá như hiện nay nêu ở trên, Petrolimex không thể thao túng giá được”.
Ông Ngô Trí Long, chuyên gia về giá: Nên giảm 500 đồng/lít xăng dầu
“Trong lúc này, chính sách của chúng ta đang tập trung khoan sức dân. Và việc điều hành giá xăng dầu cũng không nằm ngoài mục tiêu này. Chúng ta nên hài hòa lợi ích giữa nhà nước, DN và người tiêu dùng. Thay vì nhà nước tiếp tục thu lại 1.000 đồng mỗi lít xăng dầu do cho DN vay trước đây thì nên thu 500 đồng vào ngân sách và giảm 500 đồng/lít xăng dầu để chia sẻ khó khăn với người tiêu dùng. Chắc chắn việc giảm giá bán lẻ trong nước hiện nay sẽ nhận được sự đồng thuận rất lớn của người tiêu dùng trong nước. Bởi thực tế, các DN sử dụng nhiên liệu như ngành vận tải, sản xuất thép... cũng đang chật vật khi tỷ giá lên cao. Hơn nữa, nguy cơ tái lạm phát là rất có thể xảy ra vì cuối năm là chu kỳ tăng giá nhiều mặt hàng thiết yếu.
Còn việc sửa Nghị định 55 mà vẫn để DN tự định giá là trái nguyên tắc quản lý giá khi thị trường có DN chiếm vị trí độc quyền. Theo Luật Cạnh tranh, nếu DN nào chiếm trên 30% thị phần thì sẽ là DN độc quyền và có khả năng thao túng thị trường về giá. Tôi đề xuất: cơ quan quản lý giá nên cân nhắc việc này. Khi xăng dầu vẫn còn DN độc quyền thì nhà nước cần phải định giá bán xăng dầu để hài hòa lợi ích của các bên. Giá vẫn phải theo cơ chế thị trường, tức là có lên, có xuống theo giá thế giới nhưng vẫn đảm bảo lợi nhuận kinh doanh của DN”.