Một nhà máy điện dùng than.
Tại hội thảo “Nguyên nhân, hiện trạng và giải pháp để đưa các nhà máy nhiệt điện dùng than trong nước vào vận hành” do Bộ Công Thương vừa tổ chức tại Hà Nội, các vấn đề trên được đưa ra “mổ xẻ” với sự tham vấn của đại diện nhiều ban, ngành liên quan.
1001 nguyên nhân ghìm tiến độ dự án
Nguyên nhân đầu tiên xuất hiện ngay từ khi bắt đầu thực hiện dự án, đó là bị vướng bởi khâu giải phóng mặt bằng.
Đau đầu nhất là giải phóng mặt bằng. Phải mất nhiều thời gian để làm việc này, có thể từ 1-2 năm, trong khi đó giá cả có thể thay đổi và việc giải phóng mặt bằng sẽ khó, ông Nguyễn Phú Gia, phó Ban đầu tư các dự án điện, thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) nói.
Ông Nguyễn Đức Thảo, Trưởng ban điện của Tập đoàn Công nghiệp than và khoáng sản Việt Nam (TKV) cho biết, kể từ khi TKV tham gia vào các dự án nhiệt điện đến nay (11 năm) vấn đề nổi cộm nhất là chậm tiến độ chuẩn bị đầu tư. Khi lập quy hoạch thì mất từ 1-2 năm và giai đoạn này có những vấn đề ngoài tầm kiểm soát của chủ đầu tư.
“Hiện nay các chủ đầu tư đang phải mất quá nhiều thời gian vào các khâu hoàn thiện thủ tục phê duyệt dự án (thường mất từ 6 tháng đến 1 năm), phát hành hồ sơ mời thầu, giải phóng mặt bằng (1-2 năm)”, ông Thảo nói.
Trong khi đó ông Hoàng Tiến Dũng, Phó Viện trưởng Viện năng lượng khẳng định, đa số dự án chậm tiến độ, nguyên nhân là do sự chồng chéo giữa các quy hoạch (giáo dục, giao thông, nhiệt điện…), không có cơ quan quy hoạch tổng thể để điều phối hoặc có nhưng điều phối không tốt, khiến việc quy hoạch các dự án nhiệt điện bị chậm. Ví dụ, lãnh đạo của UBND tỉnh khóa này đã cho phép vị trí đó được xây nhà máy nhưng lãnh đạo khóa sau lại cấm… Đây chính là nguyên nhân thứ hai.
Chủ tịch Hội khoa học kỹ thuật nhiệt Việt Nam Trương Duy Nghĩa đánh giá, công tác quy hoạch điện hiện nay chưa giúp được nhiều cho việc triển khai các dự án.
Nguyên liệu đầu vào là Than có chất lượng kém (kích cỡ hạt không đều, khó cháy…) và nguồn cung không ổn định chính là nguyên nhân thứ ba khiến dự án nhiệt điện chậm tiến độ hoàn thiện.
Theo đại diện Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, nguồn than hiện nay có vướng mắc về chủng loại cũng như chất lượng. Mỗi dự án nhiệt điện dùng một loại than vì chất lượng than cung cấp không đồng nhất, các chỉ tiêu kỹ thuật khác cũng thấp hơn tiêu chuẩn quốc tế, điều này khiến chi phí vận hành cao hơn, tư vấn, thiết kế khó khăn ngay từ đầu dẫn đến chậm tiến độ hoàn thành dự án.
Cũng nói về hạn chế của nguyên liệu đầu vào, ông Nguyễn Việt Dũng, Trưởng Trung tâm tư vấn nhiệt điện, Công ty cổ phần tư vấn xây dựng điện 2 khẳng định, than antraxit của Việt Nam dùng cho các nhà máy điện là than xấu nên ảnh hưởng đến chi phí đầu tư và vận hành.
Bên cạnh đó, việc sử dụng nguồn than cũng còn nhiều bất cập như: dự án nhiệt điện ở miền nam dùng than của miền bắc và dự án ở miền bắc lại dùng than nhập khẩu.
Nguyên nhân thứ ba là chất lượng nhà thầu chưa tốt. Có nhiều nhà thầu đến từ Trung Quốc và tỏ ra lúng túng trong nhiều tình huống khi bắt tay vào làm việc. Ví dụ, nhà thầu nghĩ là hợp đồng ký kết rồi thì cứ thế làm, không phải trình duyệt chủ đầu tư theo giai đoạn nên khi chủ đầu tư quy định là phải báo cáo tiến độ thi công theo giai đoạn thì họ tỏ ra lúng túng. Bên cạnh đó, các nhà thầu này thường không có lịch làm việc cho từng tuần, từng tháng trong giai đoạn nhận thầu nên cũng khó cho họ khi chủ đầu tư yêu cầu phải có.
Ông Nguyễn Đức Thảo nhận xét, năng lực và trình độ quản lý của nhà thầu nhìn chung còn kém. Trong quá trình thực hiện, nhiều khi nhà thầu sửa đổi thiết kế rất chậm hoặc người thiết kế có trình độ thấp.
“Nhà thầu chưa hiểu về luật pháp của Việt Nam cũng làm giảm tiến độ thi công của dự án (ví dụ: nhà thầu khi kê khai với hải quan Việt Nam và viết sai từ nào đó nên bị họ giữ lại…)”, ông Thảo nhấn mạnh thêm.
Ngoài các nguyên nhân trên, còn rất nhiều nguyên nhân khác làm ảnh hưởng đến tiến độ hoàn thành các dự án nhiệt điện dùng than như: khí hậu, thời tiết, giá điện, việc lựa chọn chủ đầu tư hay nhà thầu…
Chưa có giải pháp tối ưu
Có nhiều giải pháp được đưa ra nhằm đẩy nhanh tiến độ các dự án nhiệt điện chạy bằng than của Việt Nam trong thời gian tới, nhưng xem ra vẫn khó có thể thực hiện đồng bộ các giải pháp này.
Theo ông Lê Văn Thanh, Phó Giám đốc Công ty Nhiệt điện Uông Bí, chúng ta nên chọn nhà thầu có năng lực và kinh nghiệm đầu tư ở Việt Nam, bởi những nhà thầu mạnh nhưng mới vào thị trường Việt Nam cũng vẫn gặp khó khăn.
Ông Nguyễn Phú Gia cho rằng, trong quá trình triển khai đầu tư, Nhà nước nên cho phép chủ đầu tư triển khai song song, đồng thời nhiều công việc, giai đoạn, bước đầu tư cùng một lúc. Ngoài ra, chủ đầu tư phải yêu cầu nhà thầu có kế hoạch chi tiết từng ngày, từng tuần đối với dự án của nhà thầu, Như vậy, chủ đầu tư mới nắm bắt được tình hình thi công mỗi ngày và giám sát tiến độ công trình.
Bên cạnh đó, có nhiều ý kiến khác cho rằng, than dùng cho nhà máy nhiệt điện là than atraxit, khó cháy, cỡ hạt không đồng đều nên phải chọn nhà thầu nào có kinh nghiệm đốt loại than này và phải kiểm soát chặt chẽ chất lượng than trước khi đưa vào nhà máy; việc lựa chọn các nhà thầu đã am hiểu về pháp luật của Việt Nam cũng sẽ làm cho tiến độ thực hiên dự án nhanh hơn.
Bích Huệ