Đôn đốc vẫn chưa đủ
Đường ôtô cao tốc HN-HP là dự án đường cao tốc đầu tiên của cả nước được thực hiện theo hình thức BOT (xây dựng - kinh doanh - chuyển giao) do Tổng Công ty Phát triển hạ tầng và đầu tư tài chính Việt Nam (VIDIFI) làm chủ đầu tư.
Dự kiến hoàn thành, bàn giao đưa vào khai thác vào năm 2012. Chỉ trong thời gian ngắn, tại 4 tỉnh, thành phố có dự án đi qua (Hà Nội, Hưng Yên, Hải Dương và Hải Phòng), 80 - 90% diện tích đã được bàn giao cho các nhà thầu triển khai thi công. Chưa đầy 1 năm sau, xa lộ hiện đại nhất nước đã được hình thành vóc dáng ban đầu. Một vài vướng mắc phát sinh cũng đã nhanh chóng được khắc phục. Những tưởng mọi thứ đều đầu xuôi đuôi lọt, tiến độ chỉ là số đếm về thời gian hạn định.
Nhưng không. Theo phản ánh của chủ đầu tư dự án, tính đến thời điểm hiện nay, diện tích mặt bằng bàn giao ban đầu tuy chiếm phần lớn nhưng chủ yếu là đất nông nghiệp. Số nhỏ còn lại là đất vườn, nhà, công trình, nghĩa trang có giá trị đền bù rất cao thì vẫn còn nguyên vướng mắc do không có sự thống nhất về phương án đền bù. Ách tắc dẫn đến tiến độ các gói thầu bị chậm từ 12-16 tháng. Nhiều vị trí công trường đã án binh bất động từ lâu.
Sự ách tắc này khiến Chính phủ nhiều lần nhắc nhở các tỉnh, thành có dự án đi qua cần có biện pháp đôn đốc khẩn trương tiến hành giải phóng mặt bằng (GPMB) bàn giao phần diện tích còn lại cho VIDIFI. Các tỉnh, thành cũng ráo riết thúc giục các quận, huyện của mình "giải" nhanh bài toán mặt bằng. Dưới nữa là phường xã, thôn xóm, đâu cũng "nóng" về chuyện GPMB cho đường cao tốc... Song, mọi việc vẫn chưa có tiến triển.
Phần nên móng đường chưa xong đã phải dừng lại hơn 1 năm qua.
Nhà thầu "dọa" rút khỏi dự án
Tại Hải Phòng, dự án đi qua 4 quận, huyện An Lão, Dương Kinh, Kiến Thụy, Hải An thì cả 4 đều trong tình trạng vướng mắc kéo dài về giá trị đền bù diện tích phi nông nghiệp và nhà ở tái định cư. Trong đó, có ít nhất 5 dự án tái định cư, cái thì dở dang do chủ đầu tư thiếu vốn, cái có thể bố trí vốn thì không có mặt bằng (do người dân không chấp nhận đơn giá đền bù).
Cũng theo chủ đầu tư VIDIFI, sự chậm trễ bàn giao mặt bằng đã bị ảnh hưởng tới mức nghiêm trọng. Cụ thể, một số nhà thầu như Sơn Đông (Trung Quốc) đang thi công gói thầu EX9 đã có văn bản về việc chậm bàn giao mặt bằng 16 tháng, nhà thầu GS (Hàn Quốc) đang thi công gói thầu EX7 cũng có văn bản đề nghị VIDIFI bồi thường kinh phí do không có mặt bằng để thi công và kiến nghị được kéo dài thời gian thực hiện hợp đồng, nếu trong thời gian tới không có kế hoạch đẩy nhanh giải phóng mặt bằng sẽ dừng thi công. Điều đó có nghĩa là dự án sẽ phải đình đốn, phải đấu thầu lại...
Ngày 12/3, UBND TP Hải Phòng đã có cuộc họp với các cấp ngành, đơn vị liên quan bàn các giải pháp tháo gỡ khẩn cấp trong công tác GPMB. Tại đây, thực tế lại một lần nữa được khẳng định: Tiến độ giải phóng mặt bằng còn khá chậm so với yêu cầu đề ra. Khó khăn lớn do việc kiểm kê và lập phương án đền bù đất thổ cư, ban hành giá đất tái định cư chưa được phê duyệt dẫn đến một số hộ dân không nhận tiền đền bù và không chịu di dời.
Tuy nhiên, các quận, huyện cũng cho biết nếu thành phố tháo gỡ được những tiền đề trên (giá đất, phương án đền bù, phương án giao đất tái định cư), có thể trong tháng 4/2010 sẽ giải phóng xong toàn bộ mặt bằng bàn giao cho chủ đầu tư và nhà thầu để tiến hành thi công ngay.
Trước yêu cầu này, UBND TP đã yêu cầu các quận, huyện, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính tập trung cao độ xây dựng phương án giá đất tái định cư trình UBND thành phố phê duyệt giá đất trước ngày 20/3. Bàn giao toàn bộ mặt bằng cho chủ đầu tư trước ngày 30/4 và yêu cầu nhà thầu tiến hành làm ngay từng phần, không chờ đợi GPMB xong toàn bộ. Để thúc đẩy tiến độ, thành phố đồng ý áp dụng cơ chế thưởng tiền cho các hộ dân tự nguyện bàn giao mặt bằng trước ngày 30/4.
Tuy nhiên, cách tháo gỡ này vẫn chưa thực sự thuyết phục vì mới chỉ "thưởng" mà không có cơ chế "phạt" đối với địa phương không thể bàn giao mặt bằng đúng tiến độ. Sự chậm trễ, thiếu trách nhiệm trong giải quyết vướng mắc có thể được coi là cản trở, cần phải được xử lý nghiêm minh