Khi những đợt giá rét vừa chấm dứt, trên những cánh rừng đại ngàn của dãy Trường Sơn hùng vĩ- nơi có đông đồng bào Cơ Tu sinh sống trải dài từ Thừa Thiên - Huế đến Quảng Nam, cũng là lúc hoa lơ lang nở trắng xóa, tỏa hương thơm ngát, hoa Dhavai nở vàng ươm nhuộm thắm cả vùng. Người Cơ Tu cũng bắt đầu vui Tết.
Giá rét tan dần, ánh nắng ấm áp hong khô mái lá nhà Gươl. Trên đồi, hoa lơ lang nở trắng xóa. Dọc triền sông A Vương, hoa Dhavai nhuộm thắm đôi bờ. Cây cối đâm chồi nảy lộc mơn mởn. Việc nương rẫy tạm xong, ngô thóc đã được phơi khô cất vào nhà kho, người Cơ Tu rời những nhà rẫy riêng rẽ trong rừng xa về làng đón Tết.
Đồn biên phòng 651 chiều cuối năm đông vui như hội. Người dân các xã biên giới Gary, Ch’ơm, Tr’hy huyện Tây Giang và xã Grúc, huyện Cà Lùm, tỉnh Sê Kông nước bạn Lào kéo về đây từ rất sớm để dự lễ đón năm mới do bộ đội biên phòng tổ chức. Bữa cơm tất niên ấm áp, có đủ các món ăn của người Cơ Tu với thịt nướng ống tre, za zá đặc sản, bánh sừng trâu và rượu tà đin, tà vạc... Hũ rượu vơi rồi lại đầy. Đêm. Ánh lửa bập bùng xua tan giá lạnh vùng biên. Già trẻ, gái trai say sưa trong vũ điệu tung tung, za zá và hát lý, hát cha chấp, ba booch... Ông Đa Von, đại diện gần 50 hộ dân xã Grúc, huyện Cà Lùm bên kia biên giới được mời đến chung vui nói: “Hàng năm, Tết Việt Nam hay Tết cổ truyền của Lào, bà con hai bên đều qua lại thăm hỏi nhau thân tình như người nhà. Người dân ở Cà Lùm năm qua gặp dịch bệnh, được bộ đội biên phòng Việt Nam giúp đỡ nên đã vuợt qua khó khăn. Bộ đội Việt Nam cũng giúp bà con trong sản xuất, ai cũng biết ơn. Qua đây đón Tết với bà con người Việt thấy không khí vui quá, lại được tặng quà. Đại diện các hộ dân ở Cà Lùm phấn khởi, giao lưu văn nghệ, múa tơ tung, za zá cả đêm”.
Ngày xuân, về thăm bốn xã biên giới Gari, Ch’ơm, Tr’Hy, A Xan huyện Tây Giang, đến thôn buôn nào cũng nghe chuyện được mùa, chuyện học hành của con trẻ và câu chuyện nghĩa tình quân dân. Người Cơ Tu ơn Đảng, ơn Nhà nước vì đã bày cho mình cách làm ăn thoát khỏi đói nghèo, con em được cắp sách đến trường học chữ. Tết này, những món quà nghĩa tình của bộ đội biên phòng, của tỉnh, của huyện cũng kịp thời đến với người nghèo, ai cũng vui.
Già làng Bhling Priu, thôn Zà Rượt, xã Ch’ơm cho biết: “Một số nhà trong thôn còn nghèo, nhưng Tết này được giúp đỡ hàng hóa, tiền mặt nên ai cũng có điều kiện sắm Tết, không nhà nào thiếu ăn. Chính quyền quan tâm nên nhiều gia đình nghèo kịp đón tết trong nhà mới theo chương trình hỗ trợ của Chính Phủ”.
Già làng A Lăng Um, ở thôn Ca-nông 1, xã A Xan cho hay: “Ngày 30 Tết, thôn nào cũng sắm sửa mâm cỗ sang nhất đặt lên bàn thờ nhà Gươl để cúng mời Giàng, mời ông bà tổ tiên về ăn Tết. Trong đêm giao thừa, Gươl của thôn nào cũng tổ chức đốt lửa, vui chơi, nhảy múa ca hát. Ngày mùng 1, cả thôn tập trung về Gươl ăn tết vui vẻ, chúc tụng, đàn, hát lý, mời rượu... Thôn nào khá giả thì đâm trâu, bò, múa tơ tung, za zá. Có thôn chỉ làm thịt heo, chim, cá sông, bánh acuốt để cúng Giàng. Sau cái tết tập thể, ai nấy về ăn tết tại gia đình mình rồi qua lại thăm hỏi nhau. Năm nay được mùa hơn năm ngoái nên cả làng đâm trâu ăn mừng trong dịp tết, vui lắm!”.
Miền vùng cao Hiên xưa, bây giờ là huyện Tây Giang. Không chỉ thay cái tên gọi, mà đất trời, con người, cuộc sống đã đổi thay. Nhà Gươl ngày Tết mọi người gặp nhau không chỉ nói tới cái ăn, cái ở hàng ngày mà lo xa hơn, làm sao xóa nghèo, làm giàu. Người Cơ Tu làm trang trại vườn- ao- chuồng giờ đâu còn là sự lạ. Có 30 hộ ở 4 xã biên giới được công nhận danh hiệu Nông dân sản xuất kinh doanh giỏi cấp huyện, cấp tỉnh. Ông A Lăng Siêng người thôn Kanoong, xã A Xan tin vào việc mình đã bỏ công sức ra và quyết chí làm giàu: “Năm qua thu 500 ang lúa (CT:1 ang 6kg), nuôi 15 con bò, 50 con dê, (1 con dê bán 1,3 triệu) có 5 ao nuôi cá, trồng 3.000 gốc chôm chôm khoảng hơn 1 năm nữa thu hoạch. Tôi chuẩn bị trồng 4.000 gốc mây và trồng thử giống nhãn của khuyến nông, làm trang trại với mục đích để phát triển kinh tế gia đình, các con có điều kiện học hành tới nơi tới chốn”.
Ngày Tết, khách xa đến làng Cơ Tu thường được mời món ăn dân dã như cơm lam, bánh sừng trâu, gà nướng ống tre và rượu tà vạt. Trai gái Cơ Tu quấn quít bên nhau trong tiếng đàn đằm thắm tâm-lét-alui, vũ điệu tơ tung, za zá say ngất mà bén duyên nên vợ, nên chồng. Đêm ở nhà Gươl làng Cơ Tu trên lưng chừng mây giữa đại ngàn Trường Sơn, ché rượu vơi rồi lại đầy…./.
A Lăng Duy