“Vạn sự khởi đầu nan” TS Vũ Thị Hạnh Thu, giảng viên trẻ xuất sắc của khoa vật lý, trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐHKHTN) TP.HCM đã bắt đầu câu chuyện với tôi như thế.
1. Thời còn đi học, khác với những bạn gái cùng trang lứa, chỉ thần tượng ngôi sao hay người mẫu, thần tượng của Hạnh Thu lại là những người thầy của mình. Vì thần tượng thầy mà từ một cô bé nhút nhát, Hạnh Thu đã lấy được huyền đai đệ nhị đẳng Taekwondo, trở thành một trong những phụ tá đắc lực của thầy dạy võ. Rồi thần tượng cô giáo dạy Toán, cô nữ sinh trường huyện đã đậu vào khoa Toán-Tin Trường ĐHKHTN. Sau đó, lại vì thần tượng thầy, Thu quyết định trở thành một nhà vật lý học. Người thầy đó là GS-TS Nguyễn Hữu Trí - một trong những chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực màng mỏng.
Tốt nghiệp đại học năm 2001 với vị trí thủ khoa, Thu nhận được hai học bổng nghiên cứu sinh của Trường ĐH quốc gia Singapore và Viện Nghiên cứu vật lý-tin học Italia... nhưng Thu đã quyết định ở lại Việt Nam làm thạc sĩ với một tình cảm rất... phụ nữ: “Tôi muốn học trong nước để được sống trong tình cảm yêu thương của thầy cô, bè bạn và cũng để mỗi cuối tuần, có thể chạy về Hóc Môn sà vào lòng ba mẹ...”.
Tiến sĩ Vũ Thị Hạnh Thu đang hướng dẫn các sinh viên
trong giờ thực hành - Ảnh: Phùng Huy
Năm 2004, với đề tài nghiên cứu về pin mặt trời màng mỏng, Thu hoàn thành luận văn cao học với điểm tối đa 10/10. Một lần nữa, Thu được nhận học bổng làm nghiên cứu sinh ở nước ngoài dành cho người xuất sắc nhất, nhưng cô cũng từ chối vì trót nặng tình với chàng sĩ quan công an Hồ Anh Quý. Thu nói: “Phụ nữ làm khoa học dễ bị ế lắm. Vì vậy, khi có người hỏi cưới, tôi gật liền!”. Đùa vậy thôi, chứ chàng và nàng đã “bí mật” hẹn hò từ nhiều năm qua. Lập gia đình, Thu “lập trình “ngay kế hoạch làm TS với đề tài nghiên cứu “Chế tạo màng quang xúc tác để ứng dụng làm sạch môi trường”, đồng thời lên kế hoạch sinh em bé dù biết rằng khó khăn, vất vả sẽ nhân đôi. Tháng 5/2009, sau khi sinh con được bốn tháng, Thu bảo vệ thành công luận án TS ở tuổi 30.
2. Thú vị về một môn học cho phép người ta khám phá và lý giải tất cả những hiện tượng và sự vật xung quanh, Thu quyết định chọn chuyên ngành vật lý ứng dụng – một chuyên ngành còn khá mới mẻ ở Việt Nam, với mục đích đưa các nghiên cứu khoa học cơ bản ứng dụng vào thực tiễn cuộc sống. Nhưng, công việc không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Có khi phải bỏ tiền túi ra để nghiên cứu, tính toán ròng rã cả năm trời mới hoàn thành mà kết quả chỉ là một vài bài báo đăng trên các tạp chí nước ngoài. Đã có lúc, Thu thấy nản chí, nhưng nhìn vào tấm gương của những người đi trước, Thu lại vững lòng bước tiếp. Thu từng gạt bỏ những lời mời hấp dẫn từ nhiều trường ĐH quốc tế trong nước với một vị trí và mức lương cao hơn để tiếp tục ở lại với con đường nghiên cứu khoa học.
Để hòa nhập cùng xu thế mới, những nghiên cứu gần đây Thu đều hướng đến tính ứng dụng. Thu trăn trở: “Nhưng để đưa những nghiên cứu khoa học cơ bản vào ứng dụng còn là một chặng đường dài và cần phải có một nghiên cứu khoa học gọi là nghiên cứu chuyển giao. Ở nước ngoài, đó là việc làm thường quy, các trường ĐH khi thực hiện nghiên cứu đều nhận được sự liên kết của các công ty sản xuất với một quy trình rõ ràng, từ nghiên cứu cơ bản sang nghiên cứu chuyển giao và ứng dụng. Các công ty cũng sẵn sàng chấp nhận rủi ro khi nghiên cứu thất bại. Ở Việt Nam thì không được như vậy. Khi chấp nhận tài trợ cho một đề tài nghiên cứu có tính ứng dụng, lợi nhuận luôn là vấn đề được các nhà tài trợ đặt lên hàng đầu. Các nhà kinh tế VN luôn xem nghiên cứu là việc của các nhà khoa học, nếu không có tính khả thi sẽ không đầu tư. Trong khi ở nước ngoài, các nhà đầu tư lại xem nghiên cứu khoa học là chiến lược phát triển lâu dài”. Có lẽ vì thế mà không ít đồng nghiệp của Thu, khi đi làm TS ở nước ngoài đã từ chối về nước, vì lo không phát huy được ngành mình đã học.
3. Với phụ nữ làm công tác nghiên cứu khoa học thì thử thách lớn nhất vẫn là giải quyết mâu thuẫn giữa công việc và đời sống gia đình. Hiểu điều đó nên Thu luôn tìm cách cân bằng giữa gia đình và công việc. Lấy vợ là nhà khoa học nên chồng Thu cũng hiểu và luôn cố gắng tạo điều kiện cho vợ làm việc. “Điểm tựa vững chắc của tôi hiện nay chính là chồng tôi, người luôn động viên, tạo điều kiện cho tôi theo đuổi đam mê khoa học. Cũng như tôi, anh ấy là người sống tình cảm và ít nói, chỉ lặng lẽ gánh vác hết việc gia đình để vợ yên tâm học hành, nghiên cứu. Phần mình, tôi cũng ý thức chu toàn nghĩa vụ làm vợ, làm mẹ. Bằng chứng là tôi đang chuẩn bị sinh đứa thứ hai rồi nè” – Thu chỉ vào cái bụng đã sáu tháng của mình, cười hạnh phúc.
Thiên Nga