Ai chịu trách nhiệm?
Từ trước đến nay, có nhiều cơ quan cùng tham gia vào việc kiểm soát thực phẩm “bẩn” như cơ quan thú y (thú y vùng, thú y địa phương), hải quan, quản lý thị trường, công an kinh tế... nhưng khi vụ việc cụ thể xảy ra thì chẳng thấy đơn vị nào đứng ra nhận trách nhiệm và khắc phục hậu quả.
Thực tế thời gian qua cho thấy, hải quan chỉ kiểm soát số lượng và chủng loại so với chứng từ. Quản lý thị trường chỉ kiểm soát các giao dịch diễn ra đúng hàng khai báo, tránh gian lận, trốn thuế... Việc kiểm soát chất lượng thực phẩm đặt lên vai cơ quan thú y vùng và các trạm thú y địa phương. Trong vụ 48 tấn chân gà “lọt lưới” hồi cuối tháng 9/2009, phía hải quan, quản lý thị trường, công an kinh tế... im hơi lặng tiếng. Về phía trạm thú y, chuyện nhận trách nhiệm không hề diễn ra vì “doanh nghiệp đã có chứng nhận của cơ quan thú y vùng” như lời bà Đinh Thị Hồng Hạnh - Trưởng Trạm thú y Bình Chánh. Về phía cơ quan thú y vùng 6, ông Nguyễn Xuân Bình – giám đốc cơ quan này - “bán cái” cho doanh nghiệp cố tình gian lận.
Hóa ra, trách nhiệm phòng thủ thực phẩm “bẩn” lại thuộc về các doanh nghiệp - những tổ chức luôn bị quyến rũ bởi lợi nhuận hấp dẫn. Thực tế này khiến dư luận đặt câu hỏi về sự tồn tại của các cơ quan thú y vùng, trong trường hợp này là cơ quan thú y vùng 6. Có thể nói, trách nhiệm là “tiền đồn” của hệ thống phòng thủ thực phẩm “bẩn” đã không được cơ quan này thực hiện khi các hoạt động kiểm dịch qua loa khiến cả hệ thống suy yếu. Đồng thời, thái độ không thừa nhận trách nhiệm phản ánh nhận thức việc phòng thủ thực phẩm “bẩn” của cơ quan thú y vùng còn yếu kém.
Ngày 19/11 vừa qua, tại kỳ họp lần thứ 6 của Quốc hội khóa XII, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã nhận xét về tình trạng thực phẩm không đảm bảo vệ sinh hiện nay: Trước hết là sự thiếu trách nhiệm, vi phạm đạo đức của một số người sản xuất, kinh doanh, coi thường pháp luật, coi thường sức khỏe và tính mạng của người tiêu dùng. Mặt khác, có phần do buông lỏng quản lý nhà nước, chưa đầu tư thích đáng cho công tác bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) và có phần do ý thức tự bảo vệ còn rất kém của một bộ phận không nhỏ người tiêu dùng.
Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng đã cam kết trước Quốc hội: Chính phủ sẽ khẩn trương kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về chất lượng ATVSTP, tăng cường cán bộ và phương tiện cho công tác quan trọng này, phân công rõ trách nhiệm của từng ngành trong quản lý, kiểm soát các công đoạn của quá trình sản xuất, lưu thông, kinh doanh thực phẩm.
Như vậy, với việc phân công rõ trách nhiệm, hệ thống phòng thủ thực phẩm “bẩn” sẽ được cải thiện và mạnh mẽ hơn.
Phạt tối đa 15 triệu đồng không còn tác dụng!
Nhiều quan chức đã lên tiếng phản ứng trước mức chế tài tối đa 15 triệu đồng đối với hành vi vi phạm ATVSTP. Theo kinh nghiệp của nhiều nhà quản lý, kêu gọi trách nhiệm của các doanh nghiệp phải đồng hành với biện pháp chế tài hữu hiệu. Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu cũng đặt vấn đề: Xử lý hiện nay chủ yếu là xử phạt hành chính, cảnh cáo phạt tiền ở mức rất thấp, không thấy có vụ xử lý nào hình sự cả. Có phải việc vi phạm ATVSTP chưa đến mức nguy hiểm để xử lý hình sự hay không?.
Dù hậu quả gây ra đối với sức khỏe người tiêu dùng trên diện rộng, đồng thời việc khắc phục hậu quả không hề dễ dàng nhưng các doanh nghiệp chỉ bị xử phạt tối đa 15 triệu đồng. Có thể nói quy định chế tài này đã lỗi thời, không còn phù hợp với tình hình nhiều doanh nghiệp sẵn sàng “chịu đấm ăn xôi” như hiện nay. Ông Uông Chu Lưu hoàn toàn có lý khi đặt vấn đề xử lý hình sự doanh nghiệp nhập khẩu, phân phối thực phẩm “bẩn”.
“Lực lượng 113” cho an toàn vệ sinh thực phẩm?
Chồng chéo về quản lý đang khiến công tác xử lý các vụ phát hiện thực phẩm “bẩn” trở nên chậm chạp. Để có thể kiểm tra và xử lý, cơ quan chức năng phải thành lập đoàn thanh tra liên ngành về ATVSTP với đầy đủ 4-5 cơ quan đơn vị cùng tham gia. Trên thực tế, không ít vụ việc, đợi hình thành được đoàn thanh tra thì thực phẩm “bẩn” đã “bốc hơi”. Không chỉ xử lý chậm mà khi có “trục trặc” xảy ra, vấn đề trách nhiệm lại một lần nữa cần đặt ra. Phải chăng đã đến lúc cần có một “lực lượng 113” cho vấn đề ATVSTP?
Thực phẩm “bẩn” tung hoành thị trường đang đặt người tiêu dùng vào một câu hỏi khó có lời giải: Tin ai? Tin vào bản thân, tin vào doanh nghiệp hay tin vào hệ thống phòng thủ thực phẩm “bẩn” hiện tại? Có thể nói, không người tiêu dùng nào đủ tự tin khẳng định mình có thể lựa chọn được sản phẩm sạch đúng nghĩa. Để đặt lòng tin vào doanh nghiệp, người tiêu dùng cần một quá trình lâu dài và không phải doanh nghiệp nào cũng đủ sức làm điều đó. Hệ thống phòng thủ thực phẩm “bẩn”hiện nay quá yếu để phát hiện, công cụ không đủ mạnh để xử lý.
Khi một bà nội trợ vẫn còn phải đặt tính mạng gia đình mình vào hai từ “hên –xui” thì vấn nạn thực phẩm “bẩn” vẫn là câu chuyện dài nhiều tập nếu cơ quan chức năng không sớm trở nên mạnh mẽ và hoạt động hữu hiệu. Thiết nghĩ, một cuộc điều tra toàn diện các khâu thực hiện kiểm soát thực phẩm nhập khẩu là rất cần thiết để góp phần chấn chỉnh lực lượng phòng thủ cho thực phẩm nhập khẩu hiện nay.
Huyền Trang - Thanh Giang