Phải chăng đó là điềm báo cho sự ra đi của một di sản nghệ thuật 5.000 năm tuổi?
“Cái chết” được báo trước?
Hôm 25/6, tạp chí Time (Mỹ) đăng bài phóng sự “Nghệ thuật Sari đang chết dần” của cây bút Jessica Pudussery. Những gì phóng viên này trực tiếp ghi chép lại từ Thủ đô New Delhi (Ấn Độ) khiến nhiều người yêu thích trang phục này phải giật mình. “Tôi đang đứng giữa Dilli Haat, khu chợ sầm uất nổi tiếng chuyên kinh doanh các mặt hàng thủ công của New Delhi và cảm thấy một chút gì đó tội lỗi. Bộ trang phục tôi thường mặc: quần bò, xăng đan và áo pull thời trang đang kéo những người kinh doanh ra khỏi một lĩnh vực truyền thống bao năm qua”, Pudussery viết.
“Người dân Delhi đang bỏ rơi trang phục truyền thống” - Bial Ahmed, một thợ dệt 24 tuổi, làm việc cho công ty dệt gia đình ở Jammu và Kashmir, tâm sự - “Càng ngày chúng tôi càng may nhiều các bộ đồ theo phong cách châu Âu và những chiếc áo sơ mi. Chẳng ai mua Sari nữa. Họ toàn mua quần áo bò thôi”. Suốt 13 năm gắn bó với ngành dệt may Sari, những gì đang diễn ra không khỏi làm Ahmed chạnh lòng. Còn với V.P. Sharma, 48 tuổi - người đã tham gia sản xuất trang phục Sari tại Bihar từ năm 1988, sự sụt giảm kinh doanh trang phục Sari là điều ông chưa bao giờ nghĩ tới. “Sự thất thế của Sari là do những thay đổi về ăn mặc của phụ nữ Ấn Độ trong cuộc sống hàng ngày”, Sharma lý giải.
“Sari ư? Tôi chẳng bao giờ mặc nó hàng ngày, ngoại trừ những dịp lễ trang trọng”, Rashmi Raniwal, một nhân viên bán hàng 22 tuổi, nói một cách dửng dưng. Với những người như Raniwal, việc mặc Sari giờ chỉ còn mang tính hình thức, nếu có mặc thì bộ áo truyền thống phải đáp ứng được những yêu cầu tiêu chuẩn mới với chất liệu nhẹ, được dệt trên máy thay vì dệt bằng những sợi tơ thủ công. “Tôi thích mặc Sari đến các bữa tiệc và buổi lễ, nhưng đó phải là Sari được thiết kế chuyên nghiệp. Bây giờ ai còn mặc Sari truyền thống nữa” - Deepa Nangia, một chuyên gia dinh dưỡng 36 tuổi, chia sẻ - “Tôi là người duy nhất trong đám bạn vẫn còn thích mặc Sari. Tôi nghĩ có lẽ trang phục này đang chết dần mất rồi”.
Với những nghệ nhân dệt Sari Ấn Độ, thách thức mà họ phải đối mặt không chỉ dừng lại ở sự thay đổi trong quan điểm ăn mặc của phụ nữ Ấn Độ. “Những kiểu Sari truyền thống dệt trên 2 loại tơ lụa nổi tiếng nhất Banarasi và Kanjeevaram thường mất từ 15 - 30 ngày để dệt xong một bộ với giá 50 - 60 USD. Nhưng ngành công nghiệp dệt truyền thống đang phải đối mặt với nhiều thách thức bởi nạn buôn bán Sari giả làm từ máy và những sản phẩm rẻ tiền từ Trung Quốc”, Abdul Basit Ansari, một nghệ nhân 37 tuổi với 20 năm trong nghề cho biết.
Từ năm 2004 đến nay, thị trấn Kanjeevaram nổi tiếng với Sari vải Kanjeevaram, có 22 xưởng dệt, nay chỉ còn 13 xưởng. Trong số 13 xưởng này, chỉ có 5 xưởng vẫn kinh doanh tốt. Tuy nhiên, những lo ngại là khó tránh khỏi khi mà 13 xưởng dệt Sari chỉ bán được 12 triệu bộ năm 2008 so với 40 triệu bộ vào năm 2004 và số nhân công tại một số vùng sản xuất chính đã giảm tới 60% trong vòng 10 năm qua. Một cửa hàng bán Sari ở Mumbai, Ấn Độ. (Ảnh: Time)
Giá trị 5.000 năm
Sự biến mất của Sari trong tiềm thức của nhiều phụ nữ trẻ Ấn Độ đang đặt ra một câu hỏi: Liệu có phải Sari đang có “một cái chết từ từ”? Nhiều phụ nữ Ấn Độ hiện đại cho rằng, Âu phục giúp họ trông quyền lực hơn nhiều so với trang phục Sari. Ngay trong lĩnh vực điện ảnh, việc sử dụng áo Sari cũng ngày càng hiếm.
Tuy nhiên, nhà thiết kế nổi tiếng của Ấn Độ Leena Singh lại nhận định: “Tôi tin rằng, một ngày nào đó Sari sẽ lấy lại được vị trí thống trị như đã có trong làng giải trí Bollywood vào những năm cuối thập kỉ 1990”. Cùng với quan điểm này, nhà thiết kế Ritu Kumar cũng cho rằng: “Sari không hề biến mất mà luôn tồn tại trong thời trang bằng cách này hay cách khác. Sari luôn là thiên đường của các nhà thiết kế và là khát khao của mọi phụ nữ”.
Ngày 11/7/2008, trên trang tin Asia News Network, một nhà văn tên là Shobhaa De cho biết, bà đã từng bị từ chối vào một câu lạc bộ đêm ở Dubai chỉ vì mặc Sari. “Tôi thực sự lo lắng. Giá trị 5.000 năm của Sari một ngày nào đó sẽ lại đi theo con đường của bộ Kimono Nhật Bản”, Shobhaa De nói. Sau đó, bà đã thiết kế một loạt mẫu Sari “Shobhaa De Cocktail Saris” với những cải tiến hiện đại về phong cách và màu sắc. Nhãn hiệu này nhanh chóng trở thành sự lựa chọn của nhiều phụ nữ trẻ và hiện nay đang tìm được chỗ đứng tại nhiều thị trường nước ngoài.
“Cuộc sống ngày càng gấp gáp. Phụ nữ mất rất nhiều thời gian để chăm sóc Sari và mặc nó lên người. Nếu những người thiết kế như chúng tôi cố gắng đem lại một sự thay đổi nào đó, có lẽ Sari sẽ được chấp nhận nhiều hơn”, Malini Ramani, một nhà thiết kế nổi tiếng trong làng giải trí Ấn Độ phân tích.
Hải An (Tổng hợp)