Trời trở lạnh. Những chiếc áo chàm co lại bên đống dưa dọc hai bên đường dẫn đến cửa khẩu Tân Thanh (huyện Văn Lãng, Lạng Sơn). Thấy người đến xem hàng, chị Hoàng (thôn Nà Lầu, xã Tân Thanh) nhanh nhảu mời: “Mua dưa đi, rẻ lắm, quả ba cân rưỡi này, giá 15.000 đồng”.
Thấy khách tỏ vẻ bỏ đi, chị níu kéo: “12.000 mua không?”. Đống dưa trước mặt chị, phần do bản thân mót được, phần do các con của chị lượm đâu đó quanh cửa khẩu.
Năm nay, tại ngay cổng Khu kinh tế cửa khẩu Tân Thanh bỗng mọc lên một cái chợ cóc bán dưa ế. Anh Vinh, lái xe đường dài từ Quảng Nam thở dài tâm sự: “Ngày nào cũng phải nằm chực thế này, xót dưa lắm. Có những hôm tắc đường đến gần Trạm thu phí Pác Luống, dài trên 2 km, bọn trẻ con xuất hiện, trèo lên xe, móc trộm dưa.
Đến khi bán được hàng, số dưa chủ Trung Quốc thải loại, phải mang lên bãi rác cách cửa khẩu gần nửa cây số trút bỏ. Lại xuất hiện trẻ con, người già xô đến, lùng sục trong đống rơm, lựa những quả còn sót lại”.
Một bác bán hàng nước ven đường cho biết, mỗi ngày, xe tải đổ bỏ dưa ra bãi rác không biết bao nhiêu mà kể. Mỗi ngày có gần một trăm người, chủ yếu là phụ nữ, trẻ em đi mót. Có người mát tay, mót được vài chục quả.
Một lái xe chở hàng thuê giấu tên ngao ngán nói: “Chủ hàng Trung Quốc khó tính, ép giá thì do ta lơi lỏng trong việc kiểm nghiệm chất lượng, lại gặp trời nóng bức, không hỏng mới là chuyện lạ”.
Anh Lê Vi, quê Đà Nẵng, cho biết: “Lượng dưa hấu từ Việt Nam chở sang nước bạn quá nhiều, có những xe phải nằm chờ 3 - 4 ngày mới tìm được chủ mua. Có những xe dưa chở hơn 20 tấn, khi sang bên đó đã bị loại bỏ hơn một nửa”.
Thầy Trần, giáo viên dạy lâu năm ở Trường THCS Tân Thanh cho biết, toàn trường có 11 lớp, vào dịp tết và vụ dưa hấu, trẻ bỏ học rất nhiều, có ngày đến 4 - 5 em nghỉ không có lý do. Còn thứ bảy, chủ nhật, gần như các em đều có mặt tại cửa khẩu để mót dưa. Chất lượng học sinh có phần giảm sút.
Thầy chỉ tay về đám học sinh đang đảo mắt trên những chuyến xe, rồi tâm sự: “Dưa giá rẻ, khách du lịch mua về xuôi, cả dân Trung Quốc sống ở Pò Chài (Trung Quốc) sang Tân Thanh buôn bán, cũng mua về làm quà cho người thân. Bán được tiền, phụ huynh, học sinh trở nên ham”.
Hai chiếc ô tô quay đầu qua cổng kiểm soát số 1, đã có năm, bảy em chạy theo, nhanh như cắt, leo lên xe, vứt những quả thối, bé xuống đường tung tóe.
Càng về chiều, mùi dưa hấu chua nồng nặc. Những quả bị giập, không bán được vứt lăn lóc dưới đường, trên hè hoặc được đập ra ăn tại chỗ, trâu bò cũng được lùa tới để ăn dưa. Môi trường ở cửa khẩu Tân Thanh đang bị ô nhiễm nghiêm trọng.