"Bật mí" Hiệp ước bí mật
Cụ thể, trong các hiệp ước nói trên có một hiệp ước ký năm 1960 cho phép quân đội Mỹ đưa vũ khí nguyên tử vào Nhật Bản mà không cần hỏi ý kiến trước. Hiệp ước này vô hiệu hóa các thỏa thuận hai nước đã ký trước đó, theo đó Mỹ phải hỏi ý kiến Nhật Bản trước khi đưa vũ khí nguyên tử tới nước này. Một hiệp ước khác cho phép Mỹ sử dụng các cơ sở quân sự trên đất Nhật mà không cần hỏi ý kiến trước trong trường hợp xảy ra tình trạng rối ren trên bán đảo Triều Tiên. Hiệp ước còn lại phân chia trách nhiệm tài chính giữa hai nước trong thời gian Mỹ trao trả Nhật Bản đảo Okinawa (Ôkinaoa) vào năm 1972Hiệp ước gây tranh cãi vì sau khi hứng chịu hai quả bom nguyên tử trong Thế chiến thứ hai, Nhật Bản chấp nhận "3 nguyên tắc phi hạt nhân". Các nguyên tắc này gồm: không sản xuất vũ khí hạt nhân, không sở hữu vũ khí hạt nhân, không cho phép vũ khí hạt nhân hiện diện trên lãnh thổ Nhật Bản. Trong nhiều thập kỷ qua giới chức Nhật Bản một mực phủ nhận sự tồn tại của hiệp ước vì lo ngại người dân nổi giận. Nhưng chính phủ đương nhiệm của đảng Dân chủ đã quyết định thành lập một ủy ban để điều tra sự tồn tại của nó.
"Bằng cách đưa ra những quy tắc mơ hồ, hiệp ước cho phép các tàu mang vũ khí hạt nhân của Mỹ cập cảng Nhật Bản mà không cần thông báo trước", hãng thông tấn Kyodo dẫn một câu trong báo cáo của ủy ban điều tra. Theo BBC, những tài liệu mật đã được công bố của Mỹ cũng xác nhận sự tồn tại của thỏa thuận này. Một tài liệu mô tả cuộc gặp vào tháng 4/1963 giữa Ngoại trưởng Nhật Bản Masayoshi Ohira và đại sứ Mỹ Edwin Reischauer. Trong cuộc gặp hai người thảo luận về hiệp ước. Tài liệu khẳng định hai bên đã "đạt được sự hiểu biết song phương" về vấn đề.
Ủy ban điều tra cũng xác nhận sự tồn tại của nhiều hiệp ước bí mật khác giữa Mỹ và Nhật. Phát biểu trong một cuộc họp báo hôm 9.3, Ngoại trưởng Nhật Bản Katsuya Okata tuyên bố chính phủ rất tiếc vì sự tồn tại của hiệp ước hạt nhân đã bị che giấu trong suốt một thời gian dài, ngay cả khi chiến tranh Lạnh kết thúc. Không chỉ người dân mà ngay cả các nghị sĩ quốc hội cũng không biết tới sự tồn tại của nó.Nhật Bản và Mỹ trở thành liên minh an ninh kể từ khi Thế chiến thứ hai kết thúc. Hiện tại khoảng 50.000 lính Mỹ đang đồn trú trong các căn cứ trên lãnh thổ Nhật Bản. Nhưng chính quyền mới của Nhật Bản từng nói họ hướng tới một mối quan hệ bình đẳng hơn với Mỹ và muốn giảm số lính Mỹ trên đảo Okinawa.
Các phản ứng từ Nhật Bản
Ngay sau khi nhận được báo cáo điều tra của các chuyên gia Bộ Ngoại giao Nhật Bản xác nhận các hiệp ước trên, Ngoại trưởng Katsuya Okada tuyên bố "không thể loại trừ" khả năng vũ khí nguyên tử đã từng được đưa vào Nhật Bản. Tuy nhiên, ông Okada cho rằng Mỹ không còn đưa vũ khí nguyên tử vào Nhật Bản kể từ năm 1991, khi Tổng thống Mỹ thời đó là George H.W. Bush tuyên bố rút các vũ khí hạt nhân chiến thuật khỏi các tàu chiến và tàu ngầm của Mỹ. Ngoại trưởng Nhật tin rằng trong tương lai sẽ không tái diễn việc đưa vũ khí hạt nhân vào nước này.
Ngoại trưởng Okada khẳng định Nhật Bản vẫn sẽ duy trì các nguyên tắc phi hạt nhân. Ông nói việc công khai thông tin về các hiệp ước bí mật trước kia sẽ giúp lấy lại niềm tin của công chúng đối với ngành ngoại giao của Nhật Bản.
Về phần mình, Thủ tướng Nhật Yukio Hatoyama khẳng định việc Bộ Ngoại giao Nhật Bản xác nhận sự tồn tại của ba hiệp ước bí mật trên sẽ không ảnh hưởng tới quan hệ song phương giữa hai nước.
Thủ tướng Hatoyama nêu rõ việc công bố các văn kiện đó chắc chắn không được phép ảnh hưởng tới quan hệ giữa Nhật Bản và Mỹ trong tương lai, đồng thời nhấn mạnh chính phủ sẽ cố gắng giải thích một cách kỹ lưỡng những gì mà Nhật Bản và Mỹ đã thỏa thuận. Trong khi đó, hãng tin Kyodo đã công bố kết quả điều tra độc lập, theo đó chỉ có 3 trong số 27 quan chức cao cấp trong các chính phủ Nhật Bản trước đây biết về sự tồn tại của các thỏa thuận bí mật ký với Mỹ.
Các quan chức này gồm 10 cựu Thủ tướng, 6 cựu Bộ trưởng Ngoại giao và 11 cựu Thứ trưởng Ngoại giao. Khi trả lời câu hỏi liệu họ có biết gì về sự tồn tại của các văn kiện này hay không, chỉ có cựu Thủ tướng Toshiki Kaifu và các cựu Thứ trưởng Ngoại giao Ryohei Murata và Kunihiko Saito trả lời "có".
Trên thực tế, sau khi chiến thắng trong cuộc bầu cử Hạ viện tháng 9-2009, Đảng Dân chủ cầm quyền tại Nhật Bản (DPJ) bắt đầu tiến hành điều tra thông tin về các hiệp ước bí mật được Nhật Bản và Mỹ ký trong thời kì Chiến tranh Lạnh.
Hằng Linh (biên dịch- tổng hợp)
Những sự kiện đáng nhớ:
- Tháng 8-1945: Mỹ ném hai quả bom nguyên tử xuống thành phố Hiroshima và Nagasaki của Nhật Bản.
- Tháng 6-1950: Chiến tranh Triều Tiên bùng nổ.
- Tháng 9-1951: Nhật Bản ký Hiệp ước Hòa bình tại San Francisco, theo đó trao quyền kiểm soát Okinawa cho Mỹ. Nhật Bản và Mỹ ký Hiệp ước An ninh, trong đó tiếp tục cho phép sự hiện diện của lực lượng Mỹ tại nước này.
- Tháng 7-1953: Cuộc chiến tranh Triều Tiên kết thúc.
- 6-1-1960: Ngoại trưởng Nhật Bản Aiichiro Fujiyama, Đại sứ Mỹ tại Nhật Bản Douglas Mac Arthur II bí mật soạn thảo "hồ sơ thảo luận" về các hoạt động quân sự, theo đó Mỹ phải hỏi ý kiến Nhật Bản trước. Hai bên cũng thảo ra "Biên bản" bí mật về việc Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự tại Nhật Bản trong trường hợp xảy ra biến sự trên bán đảo Triều Tiên.
- 19-1-1960: Mỹ và Nhật ký Hiệp ước An ninh sửa đổi.
- 3-1963: Thủ tướng Nhật Bản Hayato Ikeda tuyên bố trước Quốc hội về việc không cho phép các tàu chiến mang đầu đạn hạt nhân cập cảng Nhật Bản.
- 4-1963: Đại sứ Mỹ tại Nhật Bản Edwin Reischauer tuyên bố với Ngoại trưởng Nhật Bản Masayoshi Ohira rằng Mỹ không xem xét việc các tàu chiến cập cảng theo cơ chế Mỹ phải hỏi ý kiến Nhật Bản trước.
- 12-1967: Thủ tướng Nhật Eisaku Sato công bố "3 nguyên tắc phi hạt nhân" trước Quốc hội.
- 11-1969: Nhật Bản và Mỹ nhất trí về việc khôi phục chủ quyền của Nhật Bản tại Okinawa và phi hạt nhân khu vực này.
- 6-1971: Hiệp định khôi phục chủ quyền cho Okinawa được ký kết.
- 4-1972: Phóng viên Takichi Nishiyama của tờ Mainichi Shimbun bị bắt giữ khi yêu cầu Bộ Ngoại giao Nhật cung cấp văn bản chính thức về chủ quyền của Okinawa.
- 5-1972: Okinawa được trao lại cho Nhật Bản.
- 5-1978: Nishiyama chính thức bị kết án.
- 12-1989: Chiến tranh Lạnh kết thúc.
- 9-1991: Tổng thống Mỹ George H.W.Bush tuyên bố rút vũ khí hạt nhân chiến thuật khỏi các tàu chiến và tàu ngầm của Mỹ.
- 5-1994: Giáo sư Kei Wakaizumi xuất bản cuốn sách phơi bày thỏa thuận bí mật cho phép Mỹ đưa vũ khí hạt nhân đến Okinawa trong thời kì Chiến tranh Lạnh.
- 4-1996: Nhật Bản và Mỹ xác định lại quan hệ đồng minh thời hậu Chiến tranh Lạnh.
- 9-2009: Đảng Dân chủ cầm quyền tại Nhật Bản (DPJ) bắt đầu tiến hành điều tra thông tin về các hiệp ước bí mật được Nhật Bản và Mỹ ký trong thời kì Chiến tranh Lạnh.
- 11-2009: Một nhóm chuyên gia gồm 6 thành viên thuộc Bộ Ngoại giao Nhật Bản được thành lập nhằm tìm hiểu các vấn đề liên quan tới cáo buộc Nhật Bản và Mỹ đã có các thỏa thuận bí mật về vũ khí hạt nhân cũng như một số vấn đề khác.
- 12-2009: Một thành viên trong gia đình cố Thủ tướng Nhật Bản Eisaku Sato chính thức thừa nhận sự tồn tại của thỏa thuận hạt nhân bí mật giữa Mỹ và Nhật Bản, theo đó Nhật Bản cho phép quân đội Mỹ mang vũ khí hạt nhân vào Nhật Bản.
- 9-3-2010: Nhóm các chuyên gia xác nhận sự tồn tại của ba hiệp ước bí mật giữa Nhật Bản và Mỹ được ký kết trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.