So bó đũa chọn...Diều vàng?
Giải CDV 2009 tổ chức không lâu sau Liên hoan phim (LHP) Việt Nam lần thứ 16 nên kết quả không nằm ngoài dự đoán của nhiều người. Ở thể loại phim truyện nhựa, tám phim tranh giải nhưng có tới 12 giải thưởng. Tuy nhiên, giải thưởng tập trung chủ yếu vào ba bộ phim: Đừng đốt (đạo diễn Đặng Nhật Minh, Hãng phim Hội Điện ảnh), 14 ngày phép (đạo diễn Nguyễn Trọng Khoa, Hãng phim Chánh Phương) và Chơi vơi (đạo diễn Bùi Thạc Chuyên, Hãng phim truyện I). Sau khi đoạt giải Bông sen vàng tại LHP Việt Nam vừa qua, Đừng đốt tiếp tục giành nhiều giải thưởng quan trọng và giành CDV cho Phim truyện nhựa xuất sắc nhất.
Trước ý kiến cho rằng, việc Đừng đốt đoạt giải lần này cho thấy giải thưởng của Hội chưa đề cao cái mới và sự sáng tạo, vì Chơi vơi thể hiện rõ ràng hơn những yếu tố này, ông Trần Luân Kim - Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam - nói: "Hai giải thưởng do hai BGK khác nhau lựa chọn nhưng có sự trùng hợp, có nghĩa bộ phim đó xứng đáng ở cả LHP và CDV". Việc Đừng đốt đoạt giải Phim truyện nhựa được khán giả bình chọn nhiều nhất ở CDV, trong khi tại LHP, giải thưởng này thuộc về 14 ngày phép, ông nói: "Khán giả ở TP Hồ Chí Minh khác với khán giả Hà Nội và việc tổ chức cho bộ phận khán giả nào xem phim cũng cho kết quả khác".
Công bằng mà nói, trong mặt bằng tám phim truyện nhựa, Đừng đốt hài hòa hơn cả, từ ý tưởng đẹp đến ngôn ngữ điện ảnh và phong cách thể hiện. Nội dung phim thể hiện tính nhân văn sâu sắc và có những tìm tòi về nghệ thuật. Bộ phim thấm đẫm chất thơ về anh hùng - liệt sĩ Đặng Thùy Trâm và số phận cuốn nhật ký của chị trải qua bao thăng trầm đã trở về với gia đình và người thân ở Hà Nội. Người xem xúc động trước những tình cảm của người mẹ Hà Nội dành cho cô con gái sớm xa gia đình theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc. Câu chuyện của những người ở phía bên kia lưu giữ cuốn nhật ký của chị Trâm cũng để lại nhiều nghĩ suy. "Đêm qua tôi mơ thấy hòa bình", ước vọng ngày nào của nữ bác sĩ Đặng Thùy Trâm đã thành sự thật từ cách đây hơn 30 năm, nhưng niềm hạnh ngộ thật sự giữa những người từng "đối mặt" nhau, sự gặp gỡ của tình người, lương tri mới thật sự là giấc mơ hòa bình làm thổn thức con tim người xem... Bộ phim đã đoạt giải của khán giả bình chọn tại LHP Quốc tế Fukuoka (Nhật Bản) và được Bộ VH-TT-DL gửi dự đề cử giải Oscar 2010, dù không lọt vào năm phim đề cử của giải này. Đây là một trong ít phim Nhà nước đặt hàng thu hút đông khán giả đến xem tại rạp.
Tín hiệu vui...
Số phim truyện của hãng phim tư nhân dự CDV ngang bằng với phim của hãng Nhà nước với tỷ lệ 4/4, dù phim tư nhân không áp đảo phim Nhà nước như Cánh diều vàng 2008 (5/6) nhưng đây là tín hiệu đáng mừng cho thấy, xu hướng xã hội hóa điện ảnh ngày càng mạnh mẽ, trả lại "sân chơi" đích thực cho điện ảnh và kích thích mảng phim này ngày càng phát triển. Điều đáng nói là phim tư nhân không phải "một mầu" mà khá đa dạng về đề tài: phim tâm lý tình cảm, phim hài, phim hành động, phim ma, phim ca nhạc... Tám phim truyện nhựa dự giải chưa phải tất cả số phim được sản xuất trong năm qua nhưng số lượng tăng hơn năm trước phần nào cho thấy khu vực sản xuất phim tư nhân đang lấy lại "phong độ" sau thời kỳ phim "mỳ ăn liền" trước đây.
Các gương mặt đạo diễn có tác phẩm dự giải CDV khá phong phú. Riêng mảng phim truyện, bên cạnh những tên tuổi thành danh như NSND Đặng Nhật Minh, Bùi Thạc Chuyên, Nguyễn Quang Dũng..., còn có những gương mặt mới như Trần Trung Dũng, Lê Thanh Sơn, Lê Lộc...
Trong số tám phim truyện nhựa thì hai phim đoạt nhiều giải thưởng tại các LHP quốc tế là Chơi vơi và Đừng đốt. Vui hơn cả là trước khi dự giải, hầu hết các phim đã kịp ra rạp và một số phim khẳng định sức hấp dẫn bằng doanh thu cao vượt trội so với năm trước. Theo nhà sản xuất công bố, Bẫy rồng đạt doanh thu tại phòng vé là 18 tỷ đồng, Công chúa "teen" và ngũ hổ tướng là 24 tỷ đồng. Đặc biệt, Đừng đốt có thời gian trụ rạp khá dài. Theo thông tin từ Trung tâm Chiếu phim quốc gia, đây là một trong ít bộ phim được nhiều trường học và cơ quan đặt mua vé tập thể và doanh thu phòng vé khá khả quan so với các phim trong nước. Bộ phim mới "ra lò" của Hãng phim Giải phóng Không cân sức cũng đang có mặt tại các rạp chiếu trên toàn quốc...
Mảng phim truyền hình khá xôm tụ với đông đảo các tác phẩm dự thi của các hãng phim Nhà nước và tư nhân chứ không phải phim Nhà nước một mình một chiếu như nhiều năm trước đó. Đây là hệ quả tất yếu của sự bùng phát dòng phim truyền hình xã hội hóa. Tác phẩm của các hãng phim tư nhân chiếm hầu hết giải thưởng. Bên cạnh các tên tuổi đã quen thuộc trong làng phim thì có không ít hãng phim mới "ra lò" đã có tác phẩm ẵm giải.
Và những mong chờ...
Nghệ sĩ Hoàng Sơn nhận giải
Nam diễn viên chính xuất sắc phim truyền hình
dài tập với phim "Vịt kêu đồng"
Không phải đến bây giờ mới có người đề cập đến việc giải CDV "na ná" giải thưởng của LHP quốc gia tổ chức ba năm một lần. Hai giải thưởng lớn nhất của điện ảnh Việt Nam hiện nay nhưng cách chấm giải không khác nhau là mấy, dù thành phần giám khảo có khác. Và năm nào mà LHP vừa tổ chức thì CDV năm đó coi như bị "lộ bài". CDV lần này cũng vậy. Giải thưởng của hội đề cao tính chuyên nghiệp và hiệu quả xã hội của tác phẩm. Tuy nhiên, với mặt bằng điện ảnh nước nhà hiện nay thì nhiều khi mục tiêu đề ra dường như để người trong nghề phấn đấu là chính...
Có ý kiến cho rằng, giải thưởng của hội nên là kết quả chấm điểm hay bỏ phiếu của tất cả các hội viên trong hội. Dĩ nhiên, việc tổ chức để cho hàng trăm hội viên trong cả nước xem gần 100 tác phẩm dự thi là điều không thể trong điều kiện hiện nay. Nhưng việc mời chín hay 11 thành viên BGK, mà thường là mỗi năm một BGK khác nhau, thì đến lúc không phải ai cầm cân nảy mực đều là người hội đủ phẩm chất và uy tín của giám khảo. Ý kiến khác đề xuất thành lập những hội đồng tư vấn cho các thành viên ban giám khảo ở mỗi thể loại, để khi quyết định về các giải thưởng thì
các thành viên có thể tham khảo ý kiến của hội đồng, thay vì nghe theo người là đạo diễn hay diễn viên "phán" về giải cho đạo diễn hay diễn viên... Nhưng thực tế cho thấy, việc mời đủ thành phần BGK đã khó, vì nghệ sĩ có uy tín để ngồi ghế giám khảo khiến đồng nghiệp tâm phục khẩu phục không nhiều, nói gì tới cả một hội đồng tư vấn cho mỗi thể loại...
Hy vọng hơn cả sau mỗi mùa giải khép lại là số lượng phim được sản xuất ngày càng nhiều hơn, nhiều cụm rạp ra đời để kích thích người xem đi xem... Nói đúng hơn, hy vọng có nhiều phim hay và có nhiều rạp giúp khán giả lấy lại thói quen đến rạp xem phim. Số lượng phim truyện nhựa sản xuất mỗi năm còn quá ít. Con số tám hay 10 phim với một đất nước có 86 triệu dân, tính bình quân thì mỗi tháng chưa có nổi một phim mới ra lò nên rạp chiếu vẫn chủ yếu dành cho phim ngoại. Phim trong nước nhưng trở thành "khách lạ" ở các rạp chiếu là nỗi buồn nhiều năm nay. Hầu hết phim làm ra chỉ nhằm đến mùa phim Tết nên ngày thường, khán giả càng ít lựa chọn hơn. Ít phim không những làm khó cho các vị giám khảo lúc chấm điểm, mà khó cho cả khán giả. Nhưng để sản xuất được nhiều phim đòi hỏi sự phát triển chuyên nghiệp, đồng bộ của nền điện ảnh ở tất cả các khâu, từ sản xuất đến phát hành. Mà sản xuất phim của ta vẫn thiếu chuyên nghiệp. Còn phát hành vẫn thả nổi để phim nội tự "bơi" mà chưa có chính sách bảo hộ hay ưu tiên đặc biệt nên dễ bị phim ngoại lấn lướt. Chưa nói đến việc kinh phí làm phim còn hạn hẹp.
CDV khép lại, có lẽ nên hy vọng vào những mùa giải sau, rằng sẽ có nhiều phim hơn, phim có chất lượng hơn và khán giả đi xem phim Việt đông hơn.