Tổng thống Honduras Manuel Zelaya (trái). (LĐ) -
Sáng 28.6, Tổng thống Honduras Manuel Zelaya bị đánh thức bởi tiếng súng và bị bắt ngay khi ông đang mặc pyjama. Quân đội Honduras đã tiến hành đảo chính lật đổ tổng thống chỉ vài giờ trước một cuộc trưng cầu dân ý nhằm kéo dài nhiệm kỳ của ông này.
Kế hoạch trưng cầu dân ý của ông Zelaya bị quốc hội, quân đội và tòa án quyết liệt phản đối, song ông vẫn quyết tâm xúc tiến. Tòa án Tối cao và Tổng Chưởng lý Honduras cũng cho rằng, cuộc trưng cầu là bất hợp pháp. Căng thẳng đã diễn ra ở Honduras cả tuần này và đã có những lời đồn đoán về đảo chính. Tòa án Tối cao Honduras đã ủng hộ cuộc đảo chính của quân đội Honduras và cho đó là việc làm để bảo vệ nền dân chủ.
Vài giờ sau đảo chính, Quốc hội Honduras đã bỏ phiếu phế truất ông Zelaya. Lãnh đạo quốc hội - ông Roberto Micheletti - tuyên thệ nhậm chức tổng thống, thay thế ông Zelaya từ giờ đến 27.1.2010 khi nhiệm kỳ của ông Zelaya kết thúc. Ông Michelleti cũng thuộc Đảng Tự do của Zelaya, nhưng là người phản đối tổng thống về kế hoạch trưng cầu dân ý. Ông Micheletti nhậm chức trong tiếng hoan hô của các nghị sĩ ở nhà Quốc hội.
Trước đó, trực thăng của không quân Honduras đưa Tổng thống Zelaya đi lưu vong bắt buộc ở Costa Rica, trong khi xe bọc thép của quân đội mang súng máy chạy khắp các đường phố thủ đô Honduras, còn binh lính chiếm giữ Cung điện Quốc gia. Từ Costa Rica, ông Zelaya đã phản đối việc từ chức và cho biết, ông vẫn là tổng thống đến hết nhiệm kỳ. Ông sẽ tham dự cuộc họp của các tổng thống Trung Mỹ tại Nicaragua ngày 29.6 và Tổng thống Venezuela sẽ giúp ông việc đi lại.
Trong nước, không lâu sau khi nhậm chức, ông Micheletti tuyên bố lệnh giới nghiêm trên toàn quốc, từ 9h tối đến 6h sáng, trong hai đêm, kể từ đêm 28.6. Ông cũng tuyên bố chỉ định ngoại trưởng mới: Luật sư - cựu Đại sứ tại Liên Hợp Quốc Enrique Ortez Conlindres.
Ông Micheletti khẳng định, ông nắm ghế tổng thống không phải nhờ đảo chính, mà đó là một quá trình chuyển giao hợp pháp, quân đội đã tuân theo hiến pháp và pháp luật. Ông cảnh báo sự can thiệp từ bên ngoài và cho rằng, 80 - 90% dân chúng Honduras hài lòng với những gì xảy ra. Ông cũng tuyên bố rằng ông Zelaya được đón chào về nước với tư cách một công dân riêng biệt, với điều kiện không có sự hậu thuẫn của ông Chavez.
Cuộc đảo chính này đã bị các chính phủ Mỹ Latinh và thế giới - kể cả Mỹ - lên án mạnh mẽ. Tổng thống Venezuela Hugo Chavez còn tuyên bố sẽ lật đổ nhà lãnh đạo mới. Ngoại trưởng Cuba cam kết sẽ làm việc với các đồng minh để đưa ông Zelaya trở lại. Ông cho biết, Đại sứ Cuba tại Honduras đã bị tạm giữ một thời gian ngắn khi ông cùng các nhà ngoại giao nước ngoài khác ngăn chặn binh lính Honduras đưa Ngoại trưởng Patricia Rodas đi. Mỹ, EU, Tổ chức các nước Châu Mỹ đã lên án vụ đảo chính quân sự và yêu cầu phục chức cho ông Zelaya.
Theo BBC, chính người dân Honduras cũng có rất ít thông tin về cuộc đảo chính này. Trên đường phố Honduras vẫn có những cuộc biểu tình nhỏ ủng hộ ông Zelaya. Một số công đoàn và các hội nông dân trước đó ủng hộ cuộc trưng cầu dân ý mà ông Zelaya dự định tổ chức, vì cho rằng việc kéo dài nhiệm kỳ của ông sẽ giúp tiếp tục các chính sách xóa đói giảm nghèo.
Vĩnh Nguyên (Theo AP, BBC)