Cả nước có tới 62 huyện nghèo thuộc 20 tỉnh có tỉ lệ hộ nghèo trên 50% dân số. Trong số đó có đến 90% là đồng bào dân tộc thiểu số, chiếm tỉ lệ cao nhất trong số nghèo và tốc độ giảm nghèo lại cũng chậm nhất.

Xung quanh chuyện giảm nghèo có những câu chuyện thật mà nghe cứ như đùa, rồi xót xa. Đó là chuyện có đồng bào dân tộc thiểu số đi vay tiền xóa đói giảm nghèo (XĐGN) về không biết làm gì nên cất trên… gác bếp, năm sau trả lại nguyên trạng cho ngân hàng. Có người “tiến bộ” hơn thì mua xe máy Trung Quốc về đi, mua máy thủy điện mini về tạo điện cho gia đình xài, có người thì đem tiền XĐGN đi uống rượu… Thế là tiền ngân hàng thì không trả được, chính sách giảm nghèo không đạt hiệu quả mà ngân hàng đành phải ôm một “cục nợ” rồi lại phải cậy cục xin cơ chế khoanh nợ, giãn nợ, thậm chí xóa nợ cho dân nghèo.

Tại sao lại vậy? Đúng như Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Ngân thừa nhận là hiện chúng ta cứ chăm chăm cấp “cá” cho dân nghèo mà lại quên điều quan trọng nhất là phải cấp “cần câu” cho họ và hướng dẫn cho họ cách “câu cá”. Bởi vì cấp cho họ “con cá”, họ ăn hết thì nghèo vẫn hoàn nghèo, còn nếu tạo “cần câu” và hướng dẫn họ cách “câu cá” thì họ sẽ có “cá” để ăn dài dài. Cạnh đó phải kích thích cho người nghèo tự nỗ lực vươn lên, không chờ đợi bao cấp nữa thì mới mong thoát nghèo bền vững chứ không thì sẽ rơi vào vòng luẩn quẩn, cái nghèo sẽ đeo đẳng mãi. “Đó là chưa kể trong 62 huyện nghèo nhất nước cũng có xã nghèo, xã không nghèo. Trong xã nghèo thì cũng có hộ nghèo, hộ không. Thế nhưng chúng ta cứ cào bằng là huyện nghèo để tất cả dân cùng được bao cấp là không hợp lý. Bộ LĐ-TB&XH hứa sẽ triển khai ngay việc rà soát chặt chẽ tỉ lệ hộ nghèo và sẽ làm xong vào giữa năm 2010” - Bộ trưởng Ngân cho biết.

Chống “giặc đói” là một trong ba thứ giặc mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ưu tiên đưa lên hàng đầu ngay từ ngày thành lập nước vào năm 1945. Gần đây, Chính phủ cũng đã ra hẳn một nghị quyết để giảm nghèo nhanh và bền vững. Chủ trương, chính sách đã có, vấn đề là giải pháp nào để tạo “cần câu” cho người dân thoát nghèo bền vững thì xem ra vẫn còn bí lối.

TRỌNG MẠNH