KTĐT - “Tháng Ba mùa con ong đi lấy mật…Mùa em đi phát rẫy làm nương”, thế nhưng với đồng bào huyện Mương Khương thì câu hát đó trở thành nỗi ước mong của mọi người. Bởi hiện một số xã vùng cao của Mường Khương như Tả Gia Khâu, Dìn Chin, Tả Ngải Chồ, Pha Long …không những thiếu nước sản xuất mà ngay nước sinh hoạt cũng khan hiếm.
Nước quý hơn vàng
Thứ 7 là ngày họp chợ phiên Pha Long, nhưng dọc đường từ huyện lỵ Mường Khương đến chợ bên cạnh những người dân đi chơi chợ, còn có nhiều bà con mang can đi hứng nước ở các “mó” (giếng). Tại cổng đồn biên phòng Pha Long có gần chục người đang “ xếp hàng” đợi lấy nước trong bể nước của đồn.
Với người dân vùng này, đồn biên phòng Pha Long là vị cứu tinh mỗi khi hạn hạn bởi đồn có bể nước ngầm, dự trữ nước mưa. Tại địa điểm đóng quân cũ của đồn biên phòng Pha Long cách chợ gần 5 kmmặc dù có đến 3 bể dự trữ nước nhưng có đến 2 bể khô rang,bể còn lại cũng cạn gần trơ đáy. Thế nhưng anh Thào Thắng ở xã Tả Ngải Chồ vẫn kiên trì gạn từng gáo nước, anh bảo: Nước còn quá ít lại không sạch nhưng vẫn phải dùng thôi. Nhà có gạo, thịt nhưng không có nước thì lấy gì nấu cơm, nên có bẩn cũng phải cố dùng. Hôm nay mình may mắn lấy được 20 lít nước vậy là đủ dùng cho 7 người nhà mình trong 3 ngày bởitừ đây về nhà hơn 10km đường đèo dốc không thể ngày nào cũng đi lấy được. Bước chân vào bản xung quanh đồn Pha Long mới thấy mặc dù Nhà nước và người dân đã xây dựng cho bà con khá nhiều bể nước nhỏ, nhưng mấy tháng nay không mưa nên bể nào cũng chỉ mở toang nắp sẵn sàng chờ... mưa.
Nước hiếm nên cách sử dụng nước của bà con ở đây cũng hết sức tiết kiệm,đầu tiên nước dùng để vo gạo, nước vo gạo tiếp tục dùng để... rửa rau. Rửa rau xong, nước lại được để dành để rửa bát. Và công đoạn cuối cùng là dùng để tưới rau. Thậm chí khi tắm cũng phải đứng vào chậu để hứng nước tưới rau và cho gia súc uống.
Không chỉ người dân sử dụng một cách tiết kiệm mà ngay cả cán bộ, chiến sĩ đồn biên phòng Pha Long nơi “ giầu có” nước uống nhất vùng này cũng sử dụng như dân bản. Anh Trần Đức Khải- Trưởng đồn biên phòng Pha Longtâm sự: đồn cũng có 1 bể nước dung tích đến 100m3, những vẫn sử dụng dè sẻn bởi chưa biết bao giờ mới mưa, lại còn phảichi viện cho bà con dân tộc các bản xung quanh. Nước hiếm nên việc tăng gia sản xuất của đơn vị hầu như đã bị đình trệ mặc dù theo quy định mỗi cán bộ chiến sĩ hàng năm phải tăng gia được 120kg rau, 40kg thịt lợn. Mấy tháng nay thiếu nước nên vườn rau của đơn vị có thu hoạch được kg rau nào. Trạm trưởng Nguyễn Minh Tâm -Trạm biên phòng cửa khẩu Lồ Cô Chin góp chuyện: Anh tính đến nước uống còn hiếm lấy đâu ra nước tăng gia. Mà ở đồn còn sướng đấy, chứ ở trạm khổ hơn nhiều. Toàn bộ sinh hoạt hằng ngày của 5 cán bộ trực trạm trông chờ hết vào thùng nhựa chứa nước 50 lít hứng nước từ chiếc vòi nước từ khe suối chảy ra nhỏ giọt, để có được thùng nước đầy phải hứng suốt một ngày, một đêm. Nước hiếm nên trạm chỉ dám dùng nấu nướng, rửa mặt, còn tắm giặt thì anh em chia ca về đồn biên phòng Pha Long (cách trạm hơn 6km). “Tính ra mỗi người chỉ được tắm một lần/tuần”, anh Tuấn tâm sự.
Khi thiên nhiên bị bạc đãi
Ông Trần Thanh Sơn- Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao&Du lịch tỉnh Lao Cai cho biết: Việc một số xã vùng cao của huyện Mương Khương, Bắc Hà, Simacai… thiếu nước trong măa khô ngoài nguyên nhân cấu tạo địa chất vùng này chủ yếu là núi đá vôi nên khan hiếm nước thì còn bởi rừng đầu nguồn đã bị thu hẹp do người dân phá rừng làm nương. Chính vì vậy trong những năm qua, Nhà nước và người dân mặc dù đã nỗ lực trồng lại rừng đầu nguồn song cũng mới chỉ đảm bảo độ che phủ đạt 40%. Rừng đầu nguồn bị tàn phá nên mặc dù UBND tỉnh Lào Cai bằng các nguồn vốn của Nhà nước và dự án của Ngân hàng Thế giới đã xây dựng được gần 47.000 công trình tích trữ và cấp nước sinh hoạt, có thể đảm bảo nguồn nước sạch cho khoảng 70% hộ dân, nhưng hàng ngàn công trình không sử dụng được bởi nước đầu nguồn không có. Để giúp bà con bớt khó khăn, UBND tỉnh Lào Cai đã phải di chuyển hàng trăm hộ đồng bào dân tộc Mông ở 2 xã Tả Gia Khâu và Dìn Chin thuộc huyện Mường Khương sang định canh định cư quanh những nơi gần nguồn nước các xã ở vùng thấp thuộc huyện Bát Xát, Bảo Thắng, Văn Bàn.
Theo ông Giàng Mạnh Nhà, Chủ tịch UBND huyện Mường Khương: nhằm giải quyết việc thiếu nước cho đồng bào các xã vùng cao, huyện đã đề ra nhiều phương án như: xây dựng những nhà máy nước sạch tại điểm có nguồn nước lớn từ đó có thể cung cấp nước cho các xãthường xuyên thiếu nước vào mùa khô. Nhưng kinh phí xây dựng lại khó khăn, việc xã hội hóa nguồn vốn là khó khả thi bởi người dân vùng cao nhiều nơi đến cái ăn còn chưa đủ thì lấy đâu tiền đóng góp. Trước mắt do huyện vẫn chưa thể giải quyết được vấn đề nước nên người dân tạm thời đành phải sống chung với thực tế này. Tuy nhiên về lâu dài thì giải pháp của huyện là vận động bà con trên toàn địa bàn tập trung bảo vệ rừng và gây rừng để cải tạo điều kiện thuỷ sinh tạo nguồn nước.
Rời đồn biên phòng Pha Long ra về, hình ảnh bà con dân tộc còng lưng “ cõng” nước, tôi mới thấm thía câu nói của anh Cường: Mùa khô ở vùng đất này nước quý hơn vàng. Phải chi rừng chưa bị tàn phá, bảo vệ được thảm thực vật thì đâu đến nỗi.