*

Tôi đặt bút viết về câu chuyện chung quanh một bữa tiệc cuối năm mà không hề lo sợ nay mai phải bẽ bàng xin tự đính chính hay nằm sấp xuống để đón nhận đòn roi trừng phạt vì mắc tội... như mấy anh bạn đồng nghiệp hẩm hiu của báo Thể thao 24h. Không biết các anh ăn gan con gì mà dám liều lĩnh bịa ra cái tin trên cả giật gân về bữa ăn tối kèm bàn công chuyện dài ba tiếng đồng hồ ít ngày trước đây của các đại gia làng túc cầu...

Vì, thứ nhất, bữa tiệc tôi sắp kể có thực "chăm phần chăm"; nó cũng kéo dài trong khoảng ba giờ kể từ 11 giờ trưa ngày 25 tháng Chạp Tân Mão (18/1 dương) tại Nhà hàng Ashima cuối phố Giang Văn Minh. Thứ hai, nếu tôi - vì lỡ mắc bệnh hoang tưởng chẳng hạn! - có trót dại hư cấu ra bữa tiệc tất niên kia thì chuyện đó chắc chắn cũng vô hại vì không một ai trong số người dự tiệc đủ quyền cao chức trọng để mà bị ảnh hưởng uy tín...

Tôi cũng muốn bài tạp bút này có cái phụ đề ngồ ngộ Mùa xuân của các bậc trưởng lão do muốn tỏ bày sự yêu mến, khâm phục tới đại văn hào xứ sở Colombia Gabriel Garcia Marquez bằng cách gợi nhớ tới kiệt tác của ông Mùa thu của bậc trưởng lão mà cố dịch giả Nguyễn Trung Đức đã chuyển ngữ rất thành công... Thêm nữa, quả thật là bữa tiệc ở Nhà hàng Ashima kia đã diễn ra vào một ngày đông dường như sắp tàn bởi nắng ấm mùa xuân đã bắt đầu trải vàng trên mái phố; và hầu hết thực khách hôm ấy đều xứng danh là bậc trưởng lão...

     

*

Tôi nhớ đã rất lâu rồi có đọc trong một tờ báo cũ bài của ai đó nhàn đàm về những điều kiện cần thiết để đem lại một bữa ăn hài lòng các thực khách. Lần lượt 6 tiêu chí được liệt kê theo thứ tự tăng dần mức độ quan trọng: 1/ Ăn vào lúc nào cho thích hợp, 2/ Ngồi chỗ nào cho dễ gợi thú vui, 3/ Bát đĩa trên bàn sao cho sạch sẽ, thanh tao, 4/ Món ăn ngon lành, bắt mắt, 5/ Rượu uống đủ làm say nhè nhẹ; và cuối cùng, quan trọng nhất, 6/ Ăn với những ai có thể chuyện trò ý hợp tâm đầu... 

Thật đúng là thiếu những người bạn chuyện như thế, bữa ăn chỉ còn đơn thuần là chuyện nạp calorie cho cơ thể. Nên xin dành cả bài để kể đôi điều tôi cảm nhận lần lượt về những bậc cao niên quây quần hàn huyên bên bàn tiệc cuối năm hôm ấy...

Vị trưởng lão tôi muốn nêu tên đầu tiên không phải người cao tuổi nhất mà vì ông luôn là người khởi xướng, cổ vũ và tổ chức thành công "sự nghiệp" gặp gỡ khá thường xuyên của một số bậc cao niên trong giới văn hóa - nghệ thuật Bắc Hà. Nói nôm na, ông là người vừa chủ trì vừa chủ chi. Thật là quý hóa giữa thời gạo châu củi quế! 

Với riêng tôi, ông là người chẳng xa lạ gì bởi lẽ tôi nhiều năm là viên chức dưới quyền ông ở Bộ Văn hóa; giờ nếu giở hồ sơ cán bộ của tôi ra sẽ thấy vài chữ ký của ông trong các Quyết định hành chính tạm gọi là đánh dấu mốc (!) cho cuộc đời nhàn nhạt của mình - chẳng hạn như được Bộ tiếp nhận lại sau khi trở về từ "thành trì của chủ nghĩa xã hội và cách mạng thế giới" hay thuyên chuyển công tác từ NXB Văn học sang NXB Ngoại văn...

Ông là GS, TS Đình Quang, đại danh nghe như sấm bên tai. Ông sinh năm Mậu Thìn, 1928, năm Nhâm Thìn là năm tuổi của ông. Ở tuổi 85, tuyệt vời thay, ông vẫn nhanh nhẹn, hoạt bát; trí tuệ còn giữ nguyên sự uyên thâm, minh triết, sắc sảo và hóm hỉnh như ông vốn thế xưa nay.

Ngoài những công trình đồ sộ mang tính nghiên cứu cơ bản về sân khấu nói riêng và văn hóa nói chung - các công trình đã đem lại cho ông Giải thưởng Hồ Chí Minh từ năm 2007 - tản văn có lẽ là nơi hiển lộ rõ nhất con người ông: đầy ưu tư, nhân hậu và tinh tế. 

Với một trí não luôn háo hức làm việc, một đôi mắt tinh tường luôn quan sát, ông luôn khiến chúng ta thú vị với những liên tưởng bất ngờ. Một buổi xem xiếc cuối năm, chứng kiến các nghệ sĩ đứng trên mấy tầng ván đặt trên các con lăn chao qua chao lại mà vẫn giữ được thăng bằng, miệng vẫn cười tươi, ông bất giác nghĩ tới sự mất thăng bằng trong cuộc sống của mỗi con người rồi rộng ra là của toàn xã hội: 

Phải chăng chúng ta đang "mất thăng bằng giữa đời sống vật chất và tinh thần, giữa đầu óc thực dụng và lý tưởng, giữa ảnh hưởng ngoại lai và truyền thống dân tộc, giữa lợi ích cá nhân và quyền lợi tập thể, giữa nông thôn và thành thị...". 

Rồi ông chỉ ra cái kết cục khó tránh của sự mất thăng bằng nguy hại đó là đủ kiểu "tật bệnh xã hội, tham nhũng hối lộ, cửa quyền, sự thao túng của các nhóm lợi ích... phát triển tràn lan".

Từ một trò xiếc giữ thăng bằng “nhìn qua cứ tưởng chỉ là trò du hí”, bậc thức giả khả kính của chúng ta chiêm nghiệm rằng "suy cho cùng, đó chính là bí quyết và thước đo của mọi sự nghiệp bền vững trong cuộc đời này", (Đi xem xiếc tất niên, báo Sức khỏe và Đời sống số Xuân Nhâm Thìn).

Internet hôm nay đã kết nối cả thế giới, trong đó có ông, một thành viên, một "công dân toàn cầu" dẫu tuổi đã cao, vẫn không thôi thao thức, lo toan cùng mọi người trước mọi hiểm họa "vật thể và phi vật thể" đang bủa vây tứ phía cuộc sống của chúng ta hôm nay.

 

Cuộc sống của người già như ông ngày qua ngày hầu như quẩn quanh trong căn phòng nhỏ với computer và cái ipad Galaxy dễ gây ra cho ông cái cảm giác tù túng. Và phải chăng cảm giác ấy đã khiến ông đôi lúc muốn thoát ra ngoài phố, mong tìm sự thăng bằng trong những lần gặp gỡ mấy ông bạn già nơi quán ăn quen  thuộc,"cùng nhau nâng lên đặt xuống, tán gẫu chuyện đời... buồn vui lẫn lộn"?

Hơn hai mươi năm trước, khi đang còn làm thứ trưởng phụ trách khối văn học -nghệ thuật của Bộ Văn hóa, trước Đại hội VII (1991) nghe nói ông đã được chọn vào danh sách do TƯ giới thiệu. Nhưng rồi vì lý do u u minh minh nào đó mà tên ông cuối cùng không được chốt lại trong danh sách đó mà chỉ có trong danh sách do các đại biểu Đại hội giới thiệu. Do vậy mà rốt cuộc ông không hội đủ số phiếu cần thiết... 

Sau này, thi thoảng nhớ lại chuyện cũ, ông lại hào hứng bộc bạch: "Nghĩ cũng may mà hồi đó mọi việc diễn ra như thế. Giả thử mình được cơ cấu vào... "nhà đỏ" thì bây giờ chắc khó có dịp được vui vẻ thỏa mái với các bạn như thế này...".

 

Thật sự là nếu đã ngồi chót vót trên cao thì cũng ít có thời gian và nhu cầu giao tiếp với các thường dân như chúng tôi; ngược lại, chúng tôi cũng đâu có dám làm mất thì giờ vàng ngọc của cấp trên bằng những cuộc mời mọc... Chuyện như thế với ai khác chắc sẽ là chuyện xui xẻo, tiếc hùi hụi, còn ông thì lại thật lòng biến cái rủi thành cái may, biết "vừa lòng với mình" và sẻ chia sự "bình tâm của cỏ" (chữ của Nguyễn Khoa Điềm)... 

Thế mới hay, với GS, TS Đình Quang, bạn bè quý hơn công danh hoạn lộ... Phải thế chăng mà ông đương nhiên trở thành vị "chủ tịch hội" các bạn già không cần qua bầu bán.