Muốn công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền sản xuất nông nghiệp không thể bỏ qua việc tích tụ ruộng đất. Việc triển khai chương trình xây dựng "Cánh đồng mẫu lớn” chính là bước đi quan trọng cần thiết để tạo tiềm lực lớn về đất đai làm cơ sở phát triển nền nông nghiệp đúng hướng”. Nguyên Chủ nhiệm văn phòng quốc hội Vũ Mão đã khẳng định.

Miền Bắc triển khai thí điểm Cánh đồng mẫu lớn

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) vừa có văn bản đề nghị UBND các tỉnh, thành phố phía Bắc triển khai thí điểm xây dựng mô hình "Cánh đồng mẫu lớn” (CĐML), trong năm 2012 và các năm sau. Mỗi CĐML phải hướng tới tiêu chí: diện tích canh tác tối thiểu đạt 50ha, được dồn điền đổi thửa, cơ sở hạ tầng phù hợp để áp dụng tiến bộ khoa học và cơ giới hóa đồng bộ; doanh nghiệp, cơ quan nghiên cứu, khuyến nông tham gia cung ứng vật tư đầu vào, hỗ trợ vốn, hướng dẫn kỹ thuật, đặt hàng và tiêu thụ sản phẩm theo hợp đồng khi nông dân có yêu cầu. Từ CĐML sẽ dần hình thành những người nông dân mới biết gắn sản xuất với thị trường, sản xuất ra sản phẩm chất lượng, an toàn thực phẩm, đạt hiệu quả kinh tế cao, bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.

Ông Trần Xuân Định – Phó Giám đốc Sở NN&PTNT Thái Bình, người thực hiện đề án xây dựng CĐML trên địa bàn cho biết, Sở đang phổ biến rộng rãi chủ trương xây dựng CĐML gắn với quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa trong chương trình xây dựng Nông thôn mới. Hiện nay cánh đồng trồng lúa chất lượng cao như Vùng lúa nếp địa phương ở Vũ Tây - Kiến Xương đã bước đầu mang "dáng dấp” của mô hình. Song mới chỉ đáp ứng được phần nào tiêu chí về vùng sản xuất tập trung có định hướng và quy hoạch của chính quyền địa phương, chuỗi khép kín sản xuất từ đầu vào đến đầu ra.

Ông Định cho biết, trong mục tiêu năm 2012 thực hiện chương trình thí điểm Bộ NN&PTNT giao, vụ Xuân tỉnh sẽ triển khai 3 mô hình CĐML về lúa Nhật và lúa chất lượng cao. Giá trị thu hoạch của CĐML đạt trung bình ít nhất 100 triệu VND/ha/năm. Trước mắt, Sở phân công cán bộ theo dõi và hỗ trợ các xã có mô hình, phối hợp với Trung tâm khuyến nông khuyến ngư, tập huấn hướng dẫn nông dân thực hiện quy trình canh tác và ghi chép quá trình sản xuất. Phối hợp với các Công ty phân bón Bình Điền, Công ty CP giống cây trồng Trung ương để khép kín dần chuỗi sản xuất. Phấn đấu năm 2013 toàn tỉnh có 15 CĐML, tổng diện tích 1000ha trở lên, giá trị thu hoạch ít nhất 100 tỷ đồng.

Việc tổ chức các CĐML đã được tiến hành ở một số tỉnh ĐBSCL và mang lại nhiều hiệu quả mong muốn. Tuy nhiên khi mô hình này áp dụng ở phía Bắc, theo đánh giá chung sẽ gặp không ít khó khăn. Ông Định cho biết, chỉ đơn giản như Thái Bình, tập quán sản xuất nông nghiệp tự cung tự cấp vẫn là chính. Người nông dân sản xuất ra để tự tiêu dùng, và vẫn "tích cốc phòng cơ”, dư thừa mới bán đi. Thậm chí chỉ bán khi có việc lớn nên các doanh nghiệp rất khó mua sản phẩm và nông dân chưa thực sự đầu tư cho công tác nâng cao chất lượng nông sản.

Các chuyên gia trong ngành phân tích, trong khi miền Nam nhất là vùng ĐBSCL gặp nhiều thuận lợi trong thực hiện CĐML thì ở miền Bắc "vướng” nhất là thực trạng đồng ruộng hết sức manh mún, nhỏ lẻ, tư duy nông dân bảo thủ, chưa áp dụng được quy trình sản xuất hàng hóa theo GAP...

Ông Nguyễn Văn Toàn, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch và Thiết kế nông nghiệp, Bộ NN&PTNT trao đổi với Đại Đoàn Kết, bình quân đất đai tại khu vực đồng bằng sông Hồng là 2,8 hộ/ha. Trong khi đó muốn thực hiện CĐML diện tích tối thiểu là 50 ha. Như vậy, công tác dồn điền đổi thửa rất khó khăn. Phải 2 xã dồn sức mới thực hiện được một CĐML.

Tiêu chí "dồn điền” giữ vai trò quan trọng nhất trong việc hình thành CĐML. Sau đó là bà con hộ nông dân tự nguyện liên kết cùng nhau, đồng lòng trồng cùng một loại cây, một loại lúa, bón cùng một loại phân, phòng ngừa chế độ sâu bệnh y như nhau. Tiếp đến là hỗ trợ kỹ thuật từ cơ quan khuyến nông. Nhưng các để thực hiện 4 điểm này không hề dễ.

Ông Toàn phân tích, nếu thực hiện CĐML, số tiền lợi nhuận thu lại được từ 1 ha là 50 triệu đồng đến 100 triệu đồng. Do các hộ nông dân miền Bắc có diện tích đất ít, do đó khi chia cho nhiều hộ gia đình, số tiền thu lợi chỉ còn ít. Điều này cản trở đến việc khuyến khích họ thực hiện CĐML. Tuy nhiên, hiện có một thuận lợi nhỏ, đó là xu hướng sản xuất hàng hóa cũng đang dần hình thành và phát triển mạnh ở nhiều địa phương tại miền Bắc, mà cụ thể là phong trào dồn điền đổi thửa, các vùng sản xuất lúa thâm canh, lúa chất lượng, lúa gieo thẳng quy mô lớn...

Đánh giá khách quan, ông Toàn cho biết, "do công tác tuyên truyền CĐML hiện nay được thực hiện rất tốt. Nhiều cán bộ khuyến nông cũng nỗ lực giúp đỡ người nông dân, do đó muốn thay đổi nhận thức cũng có phần thuận lợi”. "Việc thực hiện CĐML ở miền Bắc không thể tính trong ngày một ngày hai nhưng nếu quyết tâm ắt sẽ thành công”.


TS Nguyễn Đỗ Anh Tuấn – Phó Giám đốc Trung tâm tư vấn chính sách nông nghiệp:
 "Do miền Bắc diện tích đất nông nghiệp manh mún nên triển khai thực hiện CĐML không đơn giản như miền Nam. Tuy nhiên chỉ khi thực hiện thành công tích tụ ruộng đất mà cụ thể triển khai các CĐML thì ngành nông nghiệp mới nâng cao được chuỗi giá trị. Lúc đó việc gắn kết, áp dụng các tiêu chuẩn khoa học kỹ thuật là đơn giản”.