Từng được mệnh danh là "Người phụ nữ vàng của ngành điện”, người khai sinh máy biến áp công suất lớn tại Việt Nam, nhưng Anh hùng lao động Nguyễn Thị Nguyệt dường như vẫn chưa nguôi nhiệt tâm cống hiến. Bà luôn đau đáu những nỗi niềm trăn trở với bao dự định, trong đó có mong muốn ngày càng có nhiều "Người Việt Nam dùng hàng Việt Nam”.

Sự "liều lĩnh” không tưởng

Gặp bà giữa tiết xuân lành lạnh, nhưng cảm giác ấm áp từ những câu chuyện đầy nhiệt huyết của bà cũng khiến người nghe ấm lòng lên nhiều lắm. Năm 2011, Việt Nam đã nổi bật sự kiện chế tạo thành công và đưa vào hoạt động máy biến áp 500kV đầu tiên. Ít ai ngờ, người ghi tên vào bản đồ sáng chế của 12 quốc gia trên thế giới có thể chế tạo máy biến áp 500kV lại là một phụ nữ Việt Nam nhỏ nhắn -Anh hùng Lao động, kỹ sư Nguyễn Thị Nguyệt - công tác tại Công ty cổ phần Chế tạo Thiết bị điện Đông Anh - Hà Nội.

"Thực ra, từ xưa đến nay, việc tiếp cận với các loại máy biến áp công suất lớn đối với các kỹ sư trong nước đã là điều khó khăn, chứ chưa nói gì đến việc chế tạo”, bà Nguyệt kể. Cái duyên gắn bó với việc chế tạo máy biến áp đến với bà từ khi tốt nghiệp ngành điện ĐH Bách Khoa năm 1975. Mới ra trường, cô sinh viên trẻ đã được bàn giao lại một công trình nghiên cứu cấp Bộ thiết kế máy biến áp 16.000 KVA-110KV. Đến năm 1992, bà nhận đề tài nghiên cứu thiết kế và công nghệ chế tạo máy biến áp 25.000 kVA-110KV điều chỉnh dưới tải đầu tiên của Việt Nam.

Năm 2002, khi các kỹ sư Việt Nam còn chưa ai nhìn thấy cấu hình máy biến áp 220kV, bà lại được giao nghiên cứu để rồi chế tạo thành công cấu hình máy biến áp này. Những giọt nước mắt đã lăn vì hạnh phúc ngập tràn, bởi bà và đồng nghiệp đã mất hàng năm trời mày mò nghiên cứu công nghệ, trong điều kiện thiếu thốn kinh phí và cả những hy sinh thời gian dành cho gia đình.

Thành công của máy biến áp 220kV là một niềm tự hào của ngành điện. Bởi trước đó, Việt Nam phải nhập khẩu với chi phí lớn. Và loại máy này cũng chiếm một vị trí quan trọng trong hệ thống điện lưới quốc gia. Tràn đầy nhiệt huyết, kỹ sư Nguyệt lại hăm hở lao vào một dự án không tưởng, đó là chế tạo máy biến áp 500kV, mà sự thất bại gần như nhìn thấy rõ.

Tại Liên Xô cũ, khi chế tạo máy biến áp 500kV, đích thân Thủ tướng còn phải gọi điện cho ngành điện để theo dõi và cũng phải thất bại tới 4 lần. Tại các nước, khi nghiên cứu thiết kế máy biến áp 500 kV phải có 8 chuyên gia hàng đầu cùng trên 30 kỹ sư hỗ trợ, thực hiện cả năm trời mới thành công. "Vậy ra mình cũng quá liều”, bà Nguyệt cười hiền lành. Sau nhiều tháng trời miệt mài với gần 1.000 bản vẽ, thực hiện hàng trăm thí nghiệm, chiếc máy biến áp 500kV cũng đã ra đời đúng dịp chào mừng Đại lễ 1.000 năm Thăng Long-Hà Nội. Kết thúc những chuỗi ngày vùi đầu vào dự án, bà gần như kiệt sức. Nhớ lại buổi thử nghiệm hạng mục thử Cao áp, bà đã không dám nhìn vào hệ thống máy liên tục kêu rào rào do nâng áp, tia lửa điện đánh xèo xèo, cột lửa xanh cao hơn tầm tay với phóng ra như luồng ga (do ion hoá không khí). Sự hồi hộp khiến ai cũng nín thở, thót tim. Rồi ai đó chợt reo lên "thành công rồi”, tất cả chợt như vỡ oà, một niềm vui không tả xiết.

Ngồi trước tôi là người phụ nữ có vóc người nhỏ bé nhưng nghị lực và niềm đam mê nghiên cứu khoa học không hề nhỏ. Bà trăn trở, "tôi luôn có một mong muốn phải làm sao mang lại cho mọi người cái nhìn khác về người Việt dùng hàng Việt mà không chỉ là khẩu hiệu. Thị trường Việt Nam không thể cứ mãi tiêu thụ các sản phẩm cơ khí, điện tử của nước ngoài, trong khi chúng ta hoàn toàn có thể đẩy mạnh chất lượng cạnh tranh”.

Thành công trong nghiên cứu khoa học, đón nhận danh hiệu Anh hùng Lao động, bà vẫn giản dị là người phụ nữ thuần hậu, nhân ái. Bà kể, có lần con sốt, nhưng phải vào xưởng để giải quyết gấp sự cố hệ thống điện, khi trở về, con gái đã sốt nặng. Bà lặng người hối hận và khóc mãi. "May chưa xảy ra điều gì đáng tiếc, nhưng nếu phải chọn sự nghiệp và con, tôi sẽ chấp nhận từ bỏ sự nghiệp”, bà nói đầy ưu tư. Tôi tin, điều này không phải quá bất ngờ, vì trong bà vẫn luôn toát lên một nhân cách của người phụ nữ Việt thuần hậu!