Hiệu trưởng HBS Jay Light - 40 năm và một quyết định

Ngày 1/12/1969, Jay Light bắt đầu tham gia giảng dạy tại Trường kinh doanh Harvard. 40 năm sau, ngày 2/12/2009, ông đã tuyên bố sẽ nghỉ hưu.

Năm 1966, Jay Light đang làm việc ở Phòng thí nghiệm Jet Propulsion ở California thì nhận ra rằng mình cần học thêm về quản trị. Thế là ông nộp đơn xin học chương trình MBA của Trường kinh doanh Harvard (HBS) và được nhận vào học. Sau đó ông được giữ lại trường học tiếp lên tiến sĩ. Quá ấn tượng với đội ngũ giảng dạy của trường, ông phấn đấu để được như họ, ấy thế mà đã 40 năm. Với những ngày hưu trí sắp tới, ông mong sẽ có thêm thời gian viết lách, dong thuyền đi đây đó và ở bên vợ mình nhiều hơn.

Trao đổi với tờ Harvard Gazette, ông Light nhận định 40 năm qua, ở một khía cạnh nào đó, ngôi trường đã thay đổi "hoàn toàn", trở thành một cộng đồng đa dạng hơn. "Các sinh viên thì đến từ khắp nơi trên hành tin và từ mọi tầng lớp xã hội, và họ cũng có ngày càng nhiều hơn những ý tưởng về những gì họ muốn làm với sự nghiệp của mình. Đội ngũ giảng dạy cũng vậy. Họ đã mang đến cho các giờ giảng vô số những kinh nghiệm thực tế", ông chia sẻ.

Ông kể về buổi học đầu tiên của mình ở HBS, điều kết tinh sâu sắc nhất kinh nghiệm 40 năm của ông với ngôi trường: "Hồi đấy chẳng có cái gì gọi là định hướng cả. Tôi bay từ West Coast trong đêm và vào lớp sáng hôm sau mà thực tình là chẳng chuẩn bị gì. Tôi không hề biết tình huống đưa ra trao đổi hôm đó là gì. Tôi không hề biết các buổi học ở HBS diễn ra thế nào, có khác các trường khác không...

Người đứng lớp hôm đó là Ted Levitt từ bộ môn marketing. Sau này tôi và Ted trở thành bạn thân, nhưng hồi đó tôi thấy ông ấy dữ lắm. Ông ấy đặt tài liệu xuống bàn, đi quanh lớp, và dừng lại ở một sinh viên: “Anh Smith, anh bắt đầu đi”. Cậu Smith, cũng như mọi người trong phòng, đều không rõ nên bắt đầu thế nào, nhưng cậu ấy vẫn bắt đầu lập bập trả lời.

Hiệu trưởng HBS Jay Light. Ảnh: FT.com

Lúc đó tôi đã nghĩ, mình đâm đầu vào cái thế giới kiểu quái gì thế này? Cái gì đây? Sau buổi học đầu tiên, suýt nữa tôi đã quay về California. Nhưng tôi đã ở lại. Mất khá nhiều thời gian để tôi hiểu được việc Ted đang làm, và để trân trọng cái cách tất cả mọi người trong lớp chia sẻ những kinh nghiệm khác nhau. Nhờ đó tôi đã học được rất nhiều từ họ và từ Ted...

Đó là cách mà trường vẫn đang duy trì đến ngày hôm nay: Lôi kéo cả sinh viên và giáo viên vào một sự tương tác kinh nghiệm học tập thật khó tin".

Ngay cả khi ông đã làm đến chức hiệu trưởng, ngồi trường hơn trăm tuổi này vẫn không ngừng khiến ông ngạc nhiên. "Khi gia nhập HBS", ông kể lại, "tôi biết ngôi trường là một tổ chức rộng lớn và phức tạp, nhưng tôi không ngờ mình lại có thể tìm thấy nhiều quan điểm đến thế, về bất cứ chủ đề gì, và cũng không ngờ mình phải chủ động đến thế để tìm thấy chúng.

Tôi đã làm cố vấn thân cận cho hai vị hiệu trưởng tiền nhiệm, khi ấy mọi người luôn trao đổi rất thẳng thắn với tôi. Nhưng mọi chuyện thay đổi khi chính tôi trở thành hiệu trưởng. Họ trở nên ngại nói những điều họ nghĩ. Điều này đúng khi bạn càng lên cao trong một tổ chức, và càng đúng với một tổ chức phức tạp như một trường đại học.

Vì thế tôi nhận ra rằng mình phải luôn cố gắng ra khỏi văn phòng, đi dạo trong những hành lang, ăn sáng với sinh viên, gặp gỡ các giáo viên, họp hành với nhân viên... Và kết quả rất tuyệt, tôi học hỏi được rất nhiều".

Giáo sư Light năm nay 68 tuổi và ông sẽ vẫn tiếp tục làm việc cho tới tháng Sáu tới. Ông cho biết đưa ra quyết định nghỉ hưu không hề dễ dàng, nhưng có lẽ đây là thời điểm thích hợp. Trong thông báo nghỉ hưu, Giáo sư Jay Light, Hiệu trưởng Trường kinh doanh Harvard từ năm 2005 đến nay cho biết: "Tôi nghỉ không phải bởi vì tôi không hạnh phúc; không những thế, đây còn là công việc tuyệt vời nhất tôi từng làm. Nhưng đã tới lúc trường cần một lãnh đạo mới".

Mà nếu ông có thú nhận rằng ông không cảm thấy mãn nguyện khi nghỉ hưu thì cũng khó mà trách được ông. 5 năm vừa qua trong nhiệm kỳ làm hiệu trưởng của ông cũng là những năm khó khăn nhất trong lịch sử 101 năm của ngôi trường. Thậm chí một người điềm tĩnh như giáo sư Light cũng phải thừa nhận rằng năm 2009 thật là khó khăn.

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đã đẩy ngành giáo dục bậc cao rơi vào khó khăn, và đại học Harvard gặp phải khó khăn lớn hơn cả. Qũy đầu tư vào trường giảm đi 26% chỉ còn 26 tỉ USD trong năm tài khóa 2009, và đột nhiên trường đại học giàu có nhất thế giới bị buộc phải thắt chặt hầu bao và cắt giảm 275 việc làm. Trường kinh doanh Harvard ít phụ thuộc vào quỹ đầu tư hơn những trường khác trong toàn đại học - quỹ đầu tư chỉ chiếm 20% doanh thu của trường, trong khi những trường khác của Harvard phụ thuộc khoảng 50% ngân sách vào quỹ đầu tư - nhưng Trường kinh doanh Harvard vẫn bị ảnh hưởng.

Giáo sư Light cho biết cuộc khủng hoảng kinh tế đã làm thay đổi cả cơ cấu hoạt động của HBS lẫn nội dung giảng dạy. Nhìn quanh văn phòng được trang trí với những tấm bản đồ đường thủy cổ xưa, ông nói: "Cần tận dụng những cơ hội như thế này để làm mọi việc tốt hơn và hiệu quả hơn". Vị hiệu trưởng luôn khao khát tìm hiểu về lịch sử thám hiểu thế giới nói tiếp: "Điều tốt là chúng ta có cơ hội suy nghĩ lại một số việc chúng ta làm".

Đầu năm nay, HBS đã phải sa thải rất nhiều nhân viên, nhiều người khác bị buộc phải thôi việc hoặc nằm trong diện về hưu sớm. Trường cũng thực hiện những cắt giảm khác nữa. Ví dụ như thay đổi các điều kiện đi công tác, giảm thiểu sử dụng nhân viên tạm thời và bỏ hẳn các lựa chọn bữa ăn trong trường. "Chúng tôi đã điều chỉnh sớm và nhanh chóng: chúng tôi là một tổ chức gọn nhẹ hơn và tôi nghĩ là một tổ chức tốt hơn, hiệu quả hơn", giáo sư Light nói. "Chúng tôi phải điều chỉnh cơ cấu chi phí, nhưng vẫn cần đảm bảo tập trung vào những việc chúng tôi đang cố gắng làm".

Và điều mà Trường kinh doanh Havard đang cố gắng làm, cần lưu ý rằng, không hề thay đổi qua nhiều năm. Giáo sư Light cho biết: "Chúng tôi tuyển 900 sinh viên mỗi năm và cố gắng phát triển họ thành những nhà lãnh đạo hiệu quả hơn. Chúng tôi cố gắng mài giũa khả năng phán đoán của họ, trang bị cho họ tầm nhìn doanh nhân - chính là khả năng tập trung vào những nơi tiềm ẩn cơ hội. Chúng tôi cũng cố gắng giúp họ có khả năng giao tiếp sắc bén hơn, và mang tới cho họ sự hiểu biết về cách thức kết hợp chặt chẽ các giá trị và tính liêm chính trong công tác quản lý, và quan trọng nhất, chúng tôi cố gắng giúp sinh viên phát triển dũng khí để hành động đúng đắn trong những tình huống khó hiểu, mơ hồ và phức tạp".

Và với tư cách hiệu trưởng, ông rất tự hào về cái cách ngôi trường đối mặt với cuộc khủng hoảng "không chỉ từ góc độ tri thức mà còn từ góc độ tổ chức vận hành".

Ảnh: Harvard Gazette

Mặc dù sứ mệnh của trường không hề thay đổi, nhưng HBS đang tìm kiếm những cách thức mới để phát triển sinh viên. Ví dụ như năm nay, trường đang thử nghiệm "kỳ học" tháng Một. Kỳ học có tên Chương trình thu thập kinh nghiệm (Immersion Experience Programme - IEP) là một khóa học chuyên sâu ba tuần, với các tiết học trên lớp, tới thăm quan công ty và làm việc dự án nhóm. Một số sinh viên sẽ tới các nước như Trung Quốc, Việt Nam, Peru, Brazil, Ấn Độ và Rwanda cho kỳ học tháng Một, trong khi một số khác sẽ tới California để tham gia khóa học vốn đầu tư mạo hiểm hoặc ở lại Boston để học về y tế. Ý tưởng là tạo cơ hội để các giáo sư truyền đạt nội dung bài học theo một cách thức mới với các bài giảng cụ thể hơn, mang phong cách hội thảo hơn, cũng như cho sinh viên cơ hội được học tập kinh nghiệm một cách toàn cầu.

Trường kinh doanh cũng đang cộng tác chặt chẽ với các trường khác trong hệ thống Harvard. Bên cạnh chương trình học 5 năm lấy bằng kép MBA kết hợp với trường y tế, HBS gần đây còn có chương trình cộng tác với trường Kennedy của Harvard dành cho những sinh viên mong muốn làm những công việc liên quan tới chính sách và kinh doanh.

Giáo sư Light và các cộng sự đã cố gắng đưa các bài học về cuộc khủng hoảng tài chính vào chương trình giảng dạy. Tháng 9 năm ngoái, HBS giới thiệu một số khóa học không bắt buộc nhằm vào các sinh viên năm thứ 2 để giúp họ hiểu biết sâu rộng hơn về quản lý rủi ro trên các thị trường tài chính. Trường cũng đưa thêm tài liệu về sự thất bại của Bear Stearns, một ngân hàng đầu tư đã phá sản, vào khóa học bắt buộc dành cho các sinh viên năm đầu.

"Chủ đề thống nhất là tập trung vào quản lý rủi ro: rủi ro của từng sản phẩm hoặc dịch vụ tài chính, rủi ro của các công ty, và rủi ro mang tính hệ thống của toàn xã hội", ông Light cung cấp thêm thông tin với tờ Harvard Gazette.

Lý  lịch trích ngang: Jay Light Sinh tại Ohio, Mỹ Sự nghiệp: Tham gia giảng dạy, lãnh đạo tại Trường kinh doanh Harvard từ năm 1969. Sau thời gian vắng mặt từ 1977 - 1979, ông trở lại HBS với tư cách giáo sư toàn thời gian. Năm 2005 ông làm quyền hiệu trưởng của HBS và tới năm 2006 thì trở thành hiệu trưởng chính thức. Học vấn: Cử nhân ngành cơ khí; Tiến sĩ Harvard về lý thuyết quản lý và quyết định.

Trong những năm gần đây, Harvard đã chứng kiến tình trạng cạnh tranh ngày càng khốc liệt từ các trường kinh doanh hàng đầu khác của châu Âu và Mỹ. Giáo sư Light đánh giá thành công của trường bằng khả năng tiếp tục thu hút những giáo sư tài năng nhất tham gia giảng dạy cũng như tuyển sinh được những sinh viên ưu tú nhất tham gia học tập. Năm ngoái, 89% sinh viên được nhận vào trường đã nhập học, tỉ lệ cao nhất trong số các trường kinh doanh hàng đầu.

Trường cũng đang có xu hướng thu hút những sinh viên trẻ hơn. Năm 2007, trường đưa ra một chương trình MBA trả dần cho các sinh viên đại học. Chương trình đảm bảo cho các sinh viên đại học có có chỗ tại các lớp học của HBS trong tương lai, phụ thuộc vào kết quả tốt nghiệp và quá trình hoàn thành bản chứng nhận hai năm kinh nghiệm làm việc. Chương trình được thiết kế đặc biệt dành cho những sinh viên không được đào tạo về kinh doanh. Năm nay, số sinh viên đăng ký tham gia chương trình đã tăng 30%.

Mặc dù các trường kinh doanh hàng đầu khác của Mỹ cũng đang chấp nhận các sinh viên có ít hoặc không có kinh nghiệm làm việc, động cơ thu hút các sinh viên trẻ tuổi hơn theo học vẫn dấy lên mối quan ngại cho các nhà lãnh đạo công nghiệp và các nhà tuyển dụng. Ngày nay, tuổi trung bình của sinh viên HBS là 27, và kinh nghiệm làm việc trung bình là 4 năm rưỡi.

Một số người phản đối cho rằng các sinh viên ít kinh nghiệm làm việc thì chẳng thế đóng góp gì nhiều vào các cuộc thảo luận. Một số người khác cho rằng các nhà tuyển dụng sẽ không khỏi nghi ngại chất lượng của các sinh viên MBA mới và ít va chạm này vì ở họ thiếu đi sự nhạy bén trong quản trị mà chỉ có kinh nghiệm mới có thể đem lại.

Nhưng với giáo sư Light thì: "Chất lượng các đơn xin học của chúng tôi vẫn tiếp tục tăng... Chúng tôi luôn không ngừng tìm kiếm hai điều: chúng tôi có chắc chắn được rằng những người xin học là những sinh viên giỏi nhất không, và chúng tôi có đảm bảo được điều tương tự với đội ngũ giảng dạy không? Làm được vậy là đã đi được nửa đường. Xét cho cùng thì làm gì cũng là vì con người".