(ĐSCT) Khoảng ba năm nay, người dân ở xóm Bàu, xã Cam Thành, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị rộ lên phong trào “săn” kiểng. Từ thanh niên trai tráng cho đến những người lớn tuổi rầm rập vào rừng đào bới, lùng sục cây kiểng để bán cho dân chơi. Nạn “săn” kiểng trái phép mang lại  thu nhập cao cho một bộ phận người dân địa phương, tuy nhiên nó cũng đẩy những khu rừng nguyên sinh dọc theo dãy Trường Sơn vào cảnh bị tàn phá tanh bành đến mức báo động.  

Kiểng xuống phố
Xã  Cam Thành nằm sát chân dãy Trường Sơn với các ngọn núi như Phu Lơ, Lèn Đá, Đầu Mầu, Đôộng Chòi... Nơi đây nổi tiếng với nhiều loại cây kiểng quý hiếm, được dân chơi kiểng thành phố Đông Hà mệnh danh là “đất kiểng”.

Trước kia ở xóm Bàu, xã Cam Thành, người dân chẳng biết kiểng kiếc gì, chơi kiểng thế nào, cây có  dáng, gốc cây có “thế” ra sao là đẹp? Cuộc sống chủ yếu dựa vào trồng khoai sắn, cây công nghiệp dài ngày như tiêu, cà phê... và làm vài ba thửa ruộng. Nhưng từ khi dân chơi kiểng Đông Hà và một số nơi phát hiện ra “mảnh đất kiểng” nên đã đổ xô lên đây đào bới. Đôi lúc do không có nhân lực nên phải thuê dân xóm Bàu đào giúp. Từ đó xóm Bàu ở xã Cam Thành biết “chơi kiểng” và săn kiểng.

Theo ông Hoàng Văn Dần, một dân chuyên “săn” kiểng thì xóm Bàu phải có đến hơn 10 gia đình đi đào cây kiểng “chuyên nghiệp”. Thành phần đủ cả, già có, trẻ có... họ tập trung thành từng đoàn mỗi khi vượt rừng lùng kiểng.

Đồ nghề mang theo của dân đào kiểng gồm cuốc, cúp, xà beng, rựa, cưa và nếu đi qua ngày thì phải cơm nắm và ít cá khô tiện dùng. Ông Dần cho hay: “Tôi già rồi nên tìm không được nhiều như bọn trẻ. Mỗi chuyến, may mắn cũng kiếm được gốc ưng ý, rứa cũng có số tiền kha khá để chi tiêu”.

Những gốc cây cảnh trồng ở vườn nhà chờ lên giá

Đa số thanh niên thất nghiệp hay học sinh bỏ học ở đây đều đi đào cây kiểng kiếm tiền. Vào những dịp Tết đến, xuân về hay lễ hội là cây kiểng được giá nhất. Em Hồ Đình Tài, bỏ học đi đào kiểng kiếm sống được 2 năm nay cho biết: “Nhà nghèo lại đông con nên em chỉ được học đến lớp 9 thôi. Từ khi em đi đào kiểng với mấy người trong xóm kiếm tiền, gia đình cũng đỡ vất vả hơn”.

Một cây đa đỏ có giá hàng trăm triệu đồng được bày bán công khai

Ông Dần là dân săn kiểng đã gần chuyên nghiệp, ông đi đào không còn tính theo mùa như trước, nay ông tìm kiểng đào, bán quanh năm. Mỗi khi có hàng mới, ông “alô” là có người lên lấy hoặc nếu cây nhỏ, về sớm thì ông chở thẳng xuống TP. Đông Hà bán cho mối quen. “Mỗi tháng tui kiếm cũng được khoảng 2 triệu, có khi hơn. Nghề này tuy cực nhưng có tiền” - ông Dần cho hay.

Một chợ cây kiểng nằm trên Km30 Quốc lộ 9

Không phải là dân chuyên nghiệp như ông Dần, ông Lê Văn Vỵ là một giáo viên dạy cấp tiểu học, ông vừa đào cây cảnh để chơi vừa thành một nghề kiếm thêm thu nhập khi có người muốn mua. “Chơi kiểng cũng có thú vui, đôi lúc gặp khách được giá lại có thêm thu nhập” - vừa tỉa xén chậu lộc vừng đang mùa đâm chồi đỏ tím, ông Vỵ bộc bạch. Một buổi đi dạy, còn một buổi thường xuyên đi đào, vườn nhà ông hiện nay có đến 200 gốc cây kiểng lớn nhỏ.

Chuyên nghiệp hơn, nhóm của anh Mỹ hơn 10 người (thôn Đầu Mầu) là nhóm theo nghề có thâm niên nhất. Họ săn kiểng theo những chuyến dài ngày, ở lại trong rừng dựng chòi, dựng lán để nấu ăn, ngủ lại qua 3 - 4 đêm, rồi tập hợp cây đưa ra Quốc lộ 9 để bán. Nhóm anh Mỹ đã từng bán những cây với giá hơn 100 triệu đồng. Thu nhập có tháng mỗi người hơn 14 triệu. Nhưng được mất thất thường tùy vào may rủi. Anh Mỹ cho hay: “Bây giờ muốn có được cây đẹp phải vào sâu trong dãy Trường Sơn, phía ngoài này dân tìm lùng nhiều quá nên chừ hiếm đi rồi”. Nhờ nghề lùng kiểng, họ tậu được cả xe máy, điện thoại di động, xây được nhà khang trang.

Tan hoang núi rừng
 Trước đây, dân lùng kiểng chỉ đào những cây quen thuộc, dễ sống như lộc vừng, quan âm, khế, sung, đa đỏ (một loại cây đa ở rừng, lá nhỏ và đỏ), bằng lăng, cừa... Đào xong họ đưa về dặm trong vườn nhà chờ đến mùa mưa mới đưa ra bán. Nhưng khi nhu cầu mua của dân chơi kiểng tăng lên thì họ đi đào quanh năm với tất cả các loại cây, miễn sao gốc hiếm, đẹp, tạo nhiều hình thù, lâu năm...

Trên đoạn đường Km30 Quốc lộ 9 (Quảng Trị) tập trung thành nhiều chợ kiểng “di động” để bán cho khách qua đường. Cây kiểng có đủ loại, khách chơi có thể lựa chọn thoải mái. Có khi chỉ cần 200 ngàn đã có một cây kiểng nhỏ vừa ý, nhưng đôi lúc lên đến hàng trăm triệu đồng nếu đó là cây kiểng quý, to, gốc đẹp, lâu năm.

Chúng tôi dừng xe bên lề đường, cạnh một chợ kiểng sát bìa rừng trên Km31 và hỏi mua gốc lộc vừng, tưởng gặp dân “sộp” nên mấy tay lái kiểng (những người mua kiểng bán lại kiếm lời) “hét” với giá trên trời: “Sáng sớm mở hàng cho anh 2 triệu, giá ấy là cực rẻ đấy. Nếu cần gốc to, đẹp hơn bọn em sẵn sàng cung cấp”.

Khi chúng tôi có ý định đặt mua với số lượng nhiều để về “trồng trong cơ quan”, anh Mỹ hứng khởi: “Nếu anh muốn mua với số lượng nhiều thì phải đặt cọc trước, bao nhiêu cũng có, khoảng vài hôm là bọn em có hàng cho anh. Lộc vừng, chà chẻ, bằng lăng, cừa, quan âm... loại nào cũng có. Anh mua nhiều thì tụi em giảm giá cho. Đẹp, rẻ anh hết chê!”.

Những cái chợ “di động” này là đầu mối cung cấp cây kiểng cho dân chơi kiểng ở thành phố Đông Hà, thị xã Quảng Trị và có khi còn ra tới Đồng Hới, Quảng Bình hay vào tận Huế, Đà Nẵng. Chợ “họp” vào thời điểm gần trưa hay chạng vạng chiều vì lúc đó dân đào kiểng mới xuống núi đưa cây ra.

Thời gian gần đây, vì càng đông người đi theo nghề nên chợ “họp” cả ngày, dân chơi kiểng tấp nập mua bán. Anh Nguyễn Văn Vinh, một dân “ghiền” chơi kiểng ở phường 4, Đông Hà cho hay: “Lên đây thì xa thiệt nhưng bù lại tui kiếm được cây ưng ý, vừa rẻ vừa có dáng, có thế. Đam mê chơi kiểng là thế đấy!”

Theo chân anh Hà Văn Bắc, một người dân ở khu vực xóm Bàu lên chân núi Phu Lơ, đi dọc mấy con suối mới thấy được sự tàn phá của nạn chơi kiểng. Một đoạn dọc bờ sông Tân Lâm (địa phận xã Cam Thành) dày đặc những hố sâu lồi lõm, nham nhở dấu vết của những lần khai phá. Đất đào tràn ra thành những bãi bồi lấn chiếm mặt sông. Hệ cân bằng sinh thái dưới chân Trường Sơn đang bị đe dọa.

“Hè về hay những lúc nhàn  rỗi, xong mùa vụ là nạn săn cây kiểng lại rộ lên. Từng đoàn người trong thôn cứ đổ xô vào rừng đào bới bất kể ngày đêm. Vì đồng tiền trước mắt họ bất chấp rừng bị tàn phá”- anh Bắc, một người dân ở xóm Bàu, lắc đầu ái ngại.

Trao đổi với chúng tôi, ông Hoàng Ánh - Chủ tịch UBND xã Cam Thành - bất lực lo âu: “Chính quyền xã đã nhiều lần nhắc nhở, cảnh cáo. Thậm chí cho cán bộ xã vào tận rừng sâu giám sát, thu hồi các loại dụng cụ đào bới và tiến hành xử phạt nghiêm. Nhưng rồi được một thời gian, đâu lại vào đấy, dân vẫn đi đào mà “chợ” vẫn cứ họp”.

Hiện nay tình trạng khai thác cây kiểng diễn ra tràn lan và trở thành vấn đề nhức nhối. Vì lợi nhuận, người săn kiểng đã vô tình quên đi những cánh rừng già Trường Sơn đang “chảy máu”. Rất mong các cơ quan có trách nhiệm ở tỉnh Quảng Trị sớm tìm ra giải pháp nhằm chấm dứt tình trạng này.