Việc xuất hiện hàng loạt các trang trại nuôi gấu để lấy mật ở Quảng Ninh đã từng gây bức xúc dư luận trong nhân dân và các phương tiện thông tin đại chúng. Hiệp hội Bảo tồn động vật thế giới cũng đã lên tiếng cảnh báo về thực trạng này.

Mặc dù UBND tỉnh Quảng Ninh, các cấp chính quyền địa phương, các ngành chức năng đã có nhiều giải pháp quyết liệt; nhưng cho đến thời điểm hiện nay, việc bảo vệ an toàn cho hàng trăm con gấu được nuôi nhốt ở Quảng Ninh vẫn đang là một đề tài nóng.

Gấu nuôi để… phục vụ du lịch?

Chiếc xe Hyundai mang BKS 29D-2365 từ đường 18 rẽ vào sân nhà hàng. Khoảng 20 du khách người Hàn Quốc vừa xuống xe đã được mời tới một ngôi nhà khá rộng và thoáng mát ở phía trong. Lát sau, 2 người phục vụ, một mặc thường phục, một khoác áo blu trắng, từ trong nhà đẩy chiếc xe lòng máng tiến về phía chuồng gấu.

Người mặc áo thường phục nhanh chóng tiêm thuốc mê cho một con gấu đang bị nhốt trong dãy chuồng khoảng 60 con ở phía trước sân. Chưa đầy 5 phút sau, con gấu với trọng lượng hơn một tạ đã bị đặt gọn trên lòng chiếc máng và đưa ra ngoài. Các dụng cụ lấy mật đã chuẩn bị sẵn.

Trong khi con gấu nằm chết lịm trên chiếc máng thì quy trình lấy mật được thực hiện. Mật gấu được đưa vào những chiếc lọ thủy tinh để bên cạnh và sau đó chuyển vào cho các thực khách. Trong trạng thái bất động, con gấu được đưa trở lại chuồng. Người phục vụ cho biết: "Khoảng 15 phút sau nó mới tỉnh lại được".

Vụ việc nêu trên, xảy ra tại nhà hàng của Công ty cổ phần Tân Minh Phượng, một nhà hàng có ngành nghề kinh doanh ăn uống, giải khát và chăn nuôi gấu phục vụ khách tham quan, du lịch.

Thời điểm mà chúng tôi chứng kiến và ghi lại vụ việc, diễn ra cách đây chưa lâu. Hiện tại, toàn bộ số gấu của nhà hàng này đã được Công ty Tân Minh Phượng chuyển giao cho Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển du lịch Hướng Dương có địa chỉ tại tổ 94 khu Đồn Điền, phường Hà Khẩu, TP Hạ Long, nuôi theo hình thức liên doanh.

Lấy mật gấu tại Công ty Tân Minh Phượng. Ảnh: V.N.

Phường Hà Khẩu, TP Hạ Long, hiện có 6 cơ sở nuôi gấu, trong đó 4 cơ sở có từ 50 con trở lên. Ở tất cả những cơ sở này, các chủ nuôi đều nói, họ nuôi gấu cho khách du lịch tới tham quan chứ không phải để hút mật bán.

Tuy nhiên, trên thực tế, không có cơ sở nuôi gấu nào ở đây công khai số tiền thu của khách khi vào xem gấu và cũng chưa có quy định nào của Nhà nước cho phép được nuôi gấu trong các trang trại với số lượng lớn để cho khách tham quan và thu tiền. Tìm hiểu tại các trang trại, chúng tôi được biết, nuôi một con gấu, 1 ngày phải tốn ít nhất 100.000 tiền thức ăn.

Một trang trại với 60 con gấu, một tháng chỉ riêng tiền thức ăn cho gấu cũng mất khoảng 180 triệu đồng; như vậy nếu chỉ nuôi gấu để cho khách vào ngó chơi, thì không thể có một cơ sở kinh doanh nào tồn tại được. Những người dân địa phương sống gần các trang trại nuôi gấu này cho biết, 100% các cơ sở nuôi gấu ở đây đều để lấy mật bán cho khách du lịch người nước ngoài với giá cao hơn từ 15-20 lần giá bán cho khách nội địa.

Nhiều khó khăn cho công tác quản lý

Ông Tăng Xuân Phương, Chi Cục phó Chi cục Kiểm lâm Quảng Ninh cho biết, hiện tại trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh có trên 300 con gấu được nuôi nhốt trong các cơ sở chăn nuôi của tư nhân, trong đó có 80 con không được gắn chíp điện tử theo dõi.

Việc quản lý số gấu nuôi trên địa bàn chủ yếu thông qua việc kiểm tra của cơ quan chức năng và dựa trên cam kết của các chủ hộ nuôi gấu với Chi cục Kiểm lâm và chính quyền địa phương dựa theo các quy định của Chính phủ, của Bộ NN&PTNT và của tỉnh.

Theo ông Phương, từ trước đến nay, mặc dù có nghi vấn các hộ nuôi gấu để hút mật bán, nhưng ngành Kiểm lâm Quảng Ninh chưa bắt được quả tang trường hợp nào. Việc xác định đảm bảo chất lượng, số lượng, cho trên 300 con gấu nuôi không bị tráo đổi và đảm bảo an toàn cho từng con đặc biệt là với những con chưa được gắn chíp theo dõi, là rất khó khăn vì trên thực tế lực lượng kiểm lâm không đủ người để giám sát tại chỗ 24/24h đối với từng trang trại.

Chíp điện tử để quản lý cũng chỉ có tác dụng khi gấu bị bắn thuốc mê rồi soi kiểm tra bằng dụng cụ chuyên biệt, trong khi đó ngành Kiểm lâm của tỉnh lại chưa được trang bị các dụng cụ này.

Ông Vũ Hồng Sơn, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Hà Khẩu cho biết, hoạt động kinh doanh gấu luôn gắn liền với hoạt động du lịch; từ đầu năm 2009 tới nay, do tác động của khủng hoảng kinh tế, khách du lịch nước ngoài tới Quảng Ninh giảm vì vậy hoạt động kinh doanh gấu của một số hộ dân cũng gặp nhiều khó khăn. Nhiều hộ muốn thanh lý gấu nhưng không được phép.

Chính quyền địa phương và ngành chức năng cũng không có kinh phí mua lại gấu để trả về trung tâm cứu hộ. Một số cơ sở, gấu đã ở trong tình trạng suy kiệt. Ông Vũ Hồng Sơn cho biết, theo sự phản ánh của người dân địa phương, đã có trường hợp chủ nuôi gấu, giết gấu, khi phát hiện đoàn kiểm tra tới đã cho gấu vào bao tải vất xuống ao, khi đoàn kiểm tra về họ lại vớt lên mang đi tiêu thụ...

Bảo vệ an toàn cho hàng trăm con gấu bị nuôi nhốt ở Quảng Ninh hiện đang là vấn đề cấp thiết, đòi hỏi sự vào cuộc không chỉ riêng của ngành chức năng và chính quyền địa phương