Đầu tiên, phải khẳng định rằng, quá trình thâu tóm, sáp nhập trên thị trường tài chính và đặc biệt trên thị trường chứng khoán là hết sức bình thường và phổ biến ở các thị trường phát triển. Ngay tại thị trường chứng khoán Việt Nam, từ nhiều năm nay đã có dăm ba vụ sáp nhập xảy ra nhưng đều kết thúc êm đẹp và mang tính hợp tác. Ý định thâu tóm thù nghịch, tức là lãnh đạo doanh nghiệp bị thâu tóm thực ra không muốn từ bỏ quyền lực điều hành, cũng đã manh nha trên thị trường Việt Nam từ hiện tượng Công ty dược phẩm Viễn Đông (DVD) muốn sở hữu chi phối cổ phần tại Công ty Dược Hà Tây (DHT). Mặc dù thương vụ này kết thúc "có hậu” đối với DHT, nhưng rõ ràng chuyện thôn tính lẫn nhau đã bắt đầu hình thành.

Riêng với trường hợp của Sacombank, đây là lần đầu tiên một doanh nghiệp đặc thù (ngân hàng), có quy mô tài sản lớn, tính đại chúng cao lại bị một nhóm nhà đầu tư tiến hành các bước để chiếm quyền chi phối. Nói đúng ra, vụ việc giữa Eximbank và Sacombank không phải là thâu tóm hay sáp nhập, mà mới chỉ dừng lại ở việc chiếm quyền điều hành tại Hội đồng quản trị. Không có hiện tượng doanh nghiệp đi thâu tóm sở hữu cổ phần chi phối để biến doanh nghiệp khác thành một công ty con, hay sáp nhập làm một. Eximbank chỉ là đại diện cho một liên minh các nhà đầu tư khác, cộng dồn phần vốn góp lại để hình thành một mức sở hữu chi phối nhằm cử số đông đại diện vào Hội đồng quản trị, từ đó thay đổi Chủ tịch Hội đồng quản trị cũ. Dù không phải là thâu tóm, sáp nhập nhưng rõ ràng việc người điều hành cũ mất đi quyền lực điều hành vào tay một nhóm người khác, cũng không khác gì lắm doanh nghiệp bị thôn tính thù nghịch. Văn hóa điều hành ở Việt Nam rõ ràng khó chấp nhận chuyện này, dù trên thực tế, cá nhân bị mất quyền lực vẫn là cổ đông lớn, phần vốn góp tại doanh nghiệp không bị sứt mẻ gì.

Sự việc Sacombank vẫn chưa ngã ngũ, nhưng đã gióng lên hồi chuông về nguy cơ bị thôn tính đối với các doanh nghiệp niêm yết khác. Ngay từ cuối tháng 12-2010, một khảo sát của Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội đã cho thấy áp lực lo ngại bị thâu tóm trên sàn niêm yết là có thực. Trước câu hỏi liên quan đến áp lực bị thâu tóm trên sàn, có tới hơn 20% câu trả lời cho biết áp lực bị thâu tóm ảnh hưởng rất tiêu cực đến doanh nghiệp. Nguy cơ này càng dễ trở thành hiện thực khi giá cổ phiếu niêm yết bị sụt giảm rất mạnh trong những giai đoạn thị trường đi xuống. Tính đầu cơ trên thị trường chứng khoán Việt Nam rất cao nên ngay cả những doanh nghiệp làm ăn tốt, tiền mặt nhiều, tài sản lắm thì cổ phiếu cũng mất giá như thường. Thậm chí thời điểm 2011, có những doanh nghiệp mà quy mô vốn hóa chỉ còn dưới 300 tỷ đồng, trong khi tổng tài sản lớn gấp đôi, thặng dư vốn lớn và quỹ tiền mặt dồi dào. 300 tỷ đồng là một con số rất nhỏ, vì chỉ cần một nhóm nhà đầu tư cá nhân lớn cũng có thể huy động được mức vốn tương đương. Đó là chưa kể để chiếm được quyền điều hành doanh nghiệp, người đi thâu tóm chỉ cần giữ trên 51% vốn là được.

Hoạt động thâu tóm, sáp nhập tốt hay xấu? Rất khó để khẳng định theo một trong hai thái cực vì góc nhìn của các bên là đối ngược nhau. Năm 2011, một số doanh nghiệp niêm yết đã phản ứng tiêu cực trước nguy cơ bị thôn tính bằng cách xin hủy niêm yết. Doanh nghiệp chưa niêm yết thì xin rút hồ sơ niêm yết. Thực ra việc thâu tóm, sáp nhập có ý nghĩa tốt, thúc đẩy các doanh nghiệp phải xây dựng văn hóa quản trị tốt, quan hệ chặt chẽ với cổ đông. Ngoài ra, doanh nghiệp niêm yết đã đến lúc phải hiểu biết hơn về sự khốc liệt của thị trường vốn. Đã có hoạt động thâu tóm thù nghịch thì cũng có nhiều biện pháp để chống thâu tóm. Khi đã chấp nhận gia nhập sân chơi niêm yết thì rủi ro bị thâu tóm luôn tồn tại. Đó là chưa kể đến việc, điều quan trọng nhất trong con mắt cổ đông là lãnh đạo doanh nghiệp điều hành có tốt không, có phục vụ tối đa lợi ích của cổ đông hay không. Nếu lãnh đạo doanh nghiệp chỉ chăm lo cho lợi ích cục bộ, coi thường cổ đông, điều hành kém cỏi nhưng cố bám giữ lấy quyền lực thì sớm muộn cũng bị cổ đông hoặc các tổ chức khác lật đổ.