Tôi yêu "nàng" thư viện
TTO - Có khi nào bạn hít một hơi dài, nhắm mắt lại và nghĩ bạn yêu thư viện ra sao, nó như thế nào trong tim bạn. Hẳn có bạn sẽ lắc đầu, lè lưỡi. Trời ơi, tưởng tượng không nổi, đề bài hóc búa quá.
 |
| Lối lên thư viện mùa xuân |
Sách không phải là thứ ấn tượng nhất
Đến lượt tôi nhắm mắt, liên tưởng đến một cô gái đẹp ăn mặc gọn gàng nhưng (không hiểu sao) thật gợi cảm. Cô gái đó thông minh, có thể trả lời gần như mọi câu hỏi về mọi vấn đề. Khi nghĩ đến cô gái đó, bạn leo xuống giường, đi ra khỏi nhà tìm cô. Cô tên là thư viện.
Tòa nhà sơn trắng, đầu xuân, thư viện ngập tràn hoa trắng xung quanh. Có ít nhất bốn lối đi lên với bậc tam cấp và thềm dài - nơi sinh viên thường ngồi phơi nắng - để đến thư viện. Sinh viên có thể đi tắt từ các tòa nhà khác nhau để gặp những lối đi đó. Tấm bảng tên thư viện khiêm tốn và sẫm màu.
Sách không phải là thứ ấn tượng nhất ở thư viện dù sách rất nhiều. Sinh viên đại học được mượn sách về nhà trong hai tuần. Sinh viên cao học được mượn sách về trong suốt học kỳ. Mỗi học kỳ 100 cuốn. Hiếm có sinh viên nào sử dụng hết định mức của mình.
Có những khoang sách mà người dùng khi sử dụng không thể không “ồ” lên vì nó giống như một kho tàng huyền thoại. Các khoang sách áp sát nhau chừa ra một lối đi thênh thang. Nhưng cuốn sách bạn cần lại kẹt ở bên trong. Không sao cả. Chỉ cần ấn nút, gọi khoang sách mình cần, cánh tay máy sẽ di chuyển lần lượt các khoang sách sang phía khác, khoang sách bạn cần sẽ lộ ra, bây giờ nó ở một bên lối đi.
Đây là kho tài liệu ít người sử dụng, phần lớn là văn bản pháp luật nên thư viện sắp xếp như vậy để tiết kiệm không gian. Đôi khi tìm tài liệu chán quá, để thay đổi cảm giác tôi cũng ấn nút để nhìn thấy những cánh tay máy hoạt động, di chuyển những lối đi lúc sang trái, lúc sang phải và thấy cảm phục sự hiện đại của thư viện xứ người.
Với báo chí và tạp chí cũ, thư viện đóng thành tập và lưu trữ ở một nơi khác vì loại tài liệu này cũng ít người dùng. Khi bạn cần (thường để phục vụ nghiên cứu), chỉ cần yêu cầu tên tạp chí, thời gian xuất bản, thư viện viên sẽ trích lục và khi sẵn sàng họ email báo bạn biết tài liệu đang chờ bạn quay lại nhận.
Nhưng bạn cũng có thể truy xuất những tài liệu này từ phim, lúc nào cũng sẵn sàng ở một tầng lầu yên tĩnh với nhiệt độ thích hợp cho phim giữ được chất lượng tốt nhất. Có người hướng dẫn bạn thao tác nếu không rành và họ thường đến với nụ cười tươi nhất trên môi.
Nơi không có lời phán xét
Hãy nói về thế giới dịch vụ của thư viện mà chính nó mới là thứ hớp hồn bạn. Bạn sẽ nhìn thư viện như một mỏ kim cương quý mà bạn hay "thằng bạn học đáng ghét" ai cũng có thể sẽ khai thác tối đa mà không cần ghen tị lẫn nhau.
Thư viện mở cửa liên tục từ 8g đến 2g sáng hôm sau, có nơi mở cửa 24/24 giờ. Cuối tuần thư viện mở cửa trễ hơn. Mỗi tầng lầu của thư viện là những không gian thông nhau được bố trí gọn gàng, thông thoáng và đầy đủ ánh sáng.
Sách được xếp cạnh những khu bàn học và bàn máy tính để thuận lợi nhất cho người dùng. Khu bàn máy tính liền kề với khu bàn học dài. Khu này có những bàn lớn (cho học nhóm) và những bàn vuông rộng rãi cho những ai muốn ngồi một mình.
Lại có những ghế bành thật đẹp và thoải mái với bàn tròn thấp cho những ai muốn vừa ngồi đọc sách vừa ngả nghiêng, nhâm nhi cà phê, trà như ở nhà. Bạn có quyền ngả người, gác chân lên bàn, co chân trên ghế, đọc sách theo kiểu nào bạn thích mà không ai nhăn mặt, nhíu mày nhắc nhở: “Sao ngồi vô tư vậy?”
Hay bạn ngồi thư giãn nhìn bầu trời tuyệt đẹp bên ngoài, nhìn mưa đang rơi cũng được. Khi bạn đứng dậy, có nhân viên đeo găng tay, bình xịt khử trùng đến làm vệ sinh bàn ghế bạn vừa sử dụng để thuận tiện cho người đến sau.
Nhân đây cũng xin mở ngoặc là thư viện không có yêu cầu gì đặc biệt về trang phục, sinh viên mặc quần ngắn (quần xà lỏn), áo thun, áo hai dây, áo đầm ngắn trên gối hoặc táo bạo hơn, mang dép lê đều được hoan nghênh nhiệt tình như các sinh viên ăn mặc thận trọng. Bạn muốn đem bao nhiêu giỏ vào thư viện cũng được, có một máy quét lặng lẽ quan sát sự chính trực của bạn và tôi chưa bao giờ thấy máy quét rung lên.
Khi khát nước đã có vòi nước sẵn sàng để bạn ghé uống. Cà phê và thức ăn nhẹ cũng có sẵn nhưng thứ này bạn phải trả tiền.
Có những phòng đóng cửa, có máy đọc thẻ từ (là thẻ sinh viên) nếu bạn muốn mở cửa vào sử dụng. Phòng được đặt tên tri ân người đã góp tiền tặng nó cho thư viện. Có hàng chục phòng như thế, một kiểu như xã hội hóa của ta. Mỗi nhóm sinh viên từ hai người trở lên có thể sử dụng các phòng này để tự do thảo luận, hay tranh luận! Một số phòng có trang bị máy chiếu để tiện việc trình bày khi làm việc nhóm.
Có những khu vực đặc biệt thư viện dành để phục vụ những nhu cầu đặc biệt. Bạn cần những máy tính cực mạnh để thiết kế đồ họa, bạn cần các phần mềm đặc biệt phục vụ ngành học của mình hay máy scan, các phim tài liệu,… những thiết bị hiện đại và mạnh mẽ này nằm gần với nhau. Chỉ cần dừng lại ở quầy hướng dẫn, điền vào bảng đăng ký với nội dung tên bạn, tên giáo sư dạy lớp bạn đang học, phần mềm hay thiết bị bạn cần, người trực sẽ hướng dẫn bạn đến bàn thích hợp cho mình.
Ngày thứ 6 thần tiên và thư viện online
Tôi yêu tất cả dịch vụ này nhưng thứ tôi yêu nhất là có thể ngồi ở bất kỳ đâu để truy cập thư viện điện tử.
Nơi tôi hay ngồi đồng là phòng làm việc của mình, cách thư viện 4 tòa nhà. Những ngày trong tuần tôi đi học hoặc ngồi văn phòng gặp các sinh viên, vào sổ điểm danh, chấm bài và làm các việc giáo sư giao. Các trợ lý giáo sư ai cũng tranh thủ kết thúc ngày làm việc vào thứ năm để cuối tuần dành cho gia đình hay công việc khác. Thứ sáu, khu vực làm việc của chúng tôi vắng vẻ còn hơn là "chùa bà Đanh" như cách nói của người Việt Nam mình.
Như tôi đã nói, tôi nhớ người đẹp có tên là Thư viện nên ngày thứ sáu, rất quý để thưởng cho mình, tôi hay đến với nàng. Một mình tôi trong phòng thênh thang và tịch mịch. Tôi vào thư viện bằng máy tính! Kho tài liệu điện tử mới thật là một tàng kinh các! Gõ vào những từ khóa về lĩnh vực mình quan tâm, tài liệu sẽ xuất hiện.
Nhưng cũng có khi thư viện trường không có tài liệu này và hệ thống sẽ cho bạn lựa chọn đến một thư viện khác trong mạng lưới hợp tác các trường đại học, chỉ nhiều hơn một thao tác. Hoặc hệ thống sẽ hỏi có muốn yêu cần thư viện tìm tài liệu giúp bạn không, bạn ấn “submit request”, một kiểu như trả lời: “Có” và hệ thống sẽ gửi yêu cầu đi, mất khoảng vài giờ để hệ thống kiểm tra để chắc chắn là tài liệu của bạn không có trong cơ sở dữ liệu của trường, để hoàn tất các thủ tục về bản quyền khi xin phép sử dụng từ nơi khác…
Khi được thông qua, tài liệu điện tử sẽ được gửi đến tài khoản tại thư viện của bạn. Ngay cả khi bạn cần một chương trong một cuốn sách, bản scan điện tử cho riêng bạn dùng phục vụ nghiên cứu cũng sẽ được gửi đến không bao giờ chậm hơn nửa ngày. Trên mỗi tài liệu đến tài khoản của bạn thư viện cẩn thận chú thích: “Đây là tài liệu phục vụ nghiên cứu riêng của học giả. Phiên bản điện tử phải được xóa sau khi in xong, các hình thức in sao khác sau đó đều không được cho phép”.
Chỉ cần bạn biết trên đời có tài liệu đó, cơ sở dữ liệu điện tử liên thông sẽ đáp ứng được cho bạn. Rất nhanh chóng. Bạn có thể ở nhà mình, ở văn phòng mà thế giới tri vẫn không xa và việc nghiên cứu của bạn thật là trôi chảy, nếu bạn cứ bước lên từng chút, mỗi ngày.
In và giấy ư? Các sinh viên, nghiên cứu sinh được in hoàn toàn miễn phí. Nhưng nên nhớ, giấy làm từ cây, in tài liệu thỏa đáng và thông minh là tiết kiệm cây cho môi trường.
Mỗi ngày cuối tuần, thứ sáu, từ văn phòng nhỏ xíu của mình bước ra nhìn bầu trời đầu thu hắt hiu gió thổi, thận trọng ngắm nhìn từng chùm lá len lén đổi màu, cảm ơn đời lại cho thế gian một ngày đẹp trời, tôi thấy lòng mình phơi phới. Một ngày nữa trong cuộc đời tập tễnh nghiên cứu lại trôi qua, thênh thang vui buồn, hăm hở.
Kể một chút về tiện nghi của - ở thư viện để lên dây cót tinh thần những người sẽ bước vào thế giới học thuật không ồn ào. Bạn sẽ thấy niềm vui nghiên cứu nếu bạn yêu thư viện.
Những thư viện quyến rũ như thế này trải khắp nước Mỹ. Thống kê của Hiệp hội Thư viện Hoa Kỳ - American Library Association (http://www.ala.org) cho biết có tất cả 122.356 thư viện trên toàn nước Mỹ, trong đó có 9.214 thư viện công cộng rải rác ở 16.604 địa điểm, 3.617 thư viện khoa học hàn lâm, 99.180 thư viện của các trường đại học.
Thư viện quyến rũ mà tôi kể là một trong bốn thư viện của Đại học West Virginia (phục vụ hơn 30.000 sinh viên và giáo viên), một tiểu bang nghèo thứ nhì nước Mỹ, xếp hạng 49/50 về kinh tế.
Ngẫm nghĩ, thật may mắn cho các học giả làm nghiên cứu ở Mỹ. Nhưng tôi tin các thư viện ở Việt Nam dù chưa có điều kiện để hiện đại hóa nhưng hoàn toàn có thể xã hội hóa để ngày càng quyến rũ hơn trong mắt người dùng. Tôi mong ở xứ mình người già, người trẻ, nhất là các học giả tương lai, cũng đặt niềm mê say học hỏi và nghiên cứu của mình vào “nàng” thư viện.
HỒNG VÂN