Nhân Ngày sách và bản quyền thế giới, lần đầu tiên Bộ VH,TT&DL tổ chức ngày hội đọc sách tại Văn Miếu Quốc Tử Giám (23/4/2011) với slogan: Đọc sách cho tương lai. Mục đích của hoạt động mang tầm quốc gia này nhằm tôn vinh giá trị của sách, phát động phong trào toàn dân đọc sách, nâng cao văn hóa đọc của cộng đồng, hưởng ứng chủ trương của Chính phủ đề cao kinh tế tri thức.
Tiềm năng của văn hóa đọc
Đến với Ngày hội đọc sách, hình ảnh đầu tiên đập vào mắt là sân Thái học là người như nêm. Trên diễn đàn, nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên, nhà văn Hữu Việt nhiệt tình trả lời câu hỏi của độc giả. Các quầy sách kín người vây quanh, đa số là các bạn trẻ, có cả các bậc phụ huynh dẫn những đứa con nhỏ hy vọng con mình sớm tiếp cận với tri thức nhân loại. Nhiều người đến phải quay ra vì không thể chen vào được. Vậy ai bảo bạn đọc Việt Nam không yêu sách?
Theo thống kê của Vụ Thư viện, hiện nay, số người đọc thường xuyên chiếm tỷ lệ 30%, số người đọc không thường xuyên là 44%, số người hoàn toàn không đọc chiếm 26%. Thế nhưng PGS.TS. Trần Ngọc Vương (nguyên giáo viên khoa Ngữ văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội) cho rằng, trong cảm nhận của ông, không có sự xuống cấp quá mức văn hóa đọc như lâu nay người ta vẫn nói. Theo ông, trong quá khứ xa xôi, nếu bình tĩnh nhìn lại thì số người đọc cũng ít thôi vì tỷ lệ người biết chữ thấp. Còn đến thời điểm phổ cập về kiến thức và chữ viết thì chỉ lúc đi học người ta mới đọc, ngoài giờ học, số người đọc cũng không nhiều. Trong tất cả mọi thời điểm, người thường xuyên duy trì cường độ đọc cao để trở thành một văn hóa đọc bấy giờ cũng chiếm một tỷ lệ vừa phải trong toàn bộ cư dân. Đến thời hiện đại, thời gọi là văn hóa @, số lượng người đọc không thay đổi nhiều lắm. Hơn nữa hình thức đọc cũng phong phú hơn, nó còn nâng cao tính năng của việc đọc. Trong Ngày hội đọc sách năm nay, nhìn vào sự hưởng ứng của cộng đồng cho thấy tiềm năng của văn hóa đọc còn rất tiềm tàng.
|
Văn hóa đọc vẫn có sức thu hút mạnh mẽ . |
Kết quả của sự đọc đang có vấn đề
Có một thực tế là một bộ phận lớn độc giả Việt Nam vẫn rất yêu sách, kể cả những độc giả trẻ, có điều là hiện nay cách thức đọc phong phú hơn và cũng mang lại những kết quả khác nhau. Theo số liệu của phòng đọc thư viện Quốc gia thì mỗi ngày có khoảng 2.000 người đến đọc sách và khoảng 5.000 lượt người truy cập vào website của thư viện để đọc sách trên mạng. Công nghệ thông tin đã có tác dụng to lớn trong việc giới thiệu sách, ngồi ở nhà, vào computer, người ta có thể tìm kiếm bất kỳ thông tin nào. Thế nhưng theo nhiều người, việc đọc sách bằng giấy có cảm xúc và ấn tượng hơn. Một khi đọc có cảm xúc thì việc tiếp cận kiến thức sẽ nhanh và nhớ lâu hơn. Đối với từng lứa tuổi và từng mục đích công việc thì đọc bằng phương tiện nào cũng có những hiệu quả riêng, nhiều khi không thay thế được nhau. Người có thói quen đọc – nghĩ – viết – gạch để nhấn mạnh thì không đọc trên máy tính mà đọc trên giấy, người cần cập nhật thông tin nhanh thì đọc trên computer. Dù đọc bằng hình thức nào thì mục đích của người đọc cũng là tìm kiếm thông tin, tích lũy kiến thức. Thế nhưng những đối tượng đọc khác nhau thì cũng mang lại những kết quả đọc khác nhau. Đa số độc giả không chuyên, việc đọc đồng nhất với hành vi giải trí. Còn đối với những người làm chuyên môn, việc đọc là để nâng cao nhận thức, kiến thức về những lĩnh vực mình cần tìm hiểu.
Hiện nay có một thực tế nhãn tiền và cũng là kết quả không mong muốn của việc mở rộng, thiếu sự kiểm soát các phương tiện truyền thông đã ảnh hưởng lớn tới quá trình nhận thức và tự nhận thức của từng cá nhân. Nếu chúng ta không có kế hoạch chuẩn bị cho con người kỹ năng tiếp nhận thông tin thì khó tránh được sự xâm hại của việc đọc không đúng. Đây là một vấn đề mà ngành giáo dục và đào tạo cần quan tâm chứ không thể nói do một chủ thể đơn phương chịu trách nhiệm hay do nhà trường. Muốn đọc sách một cách có văn hóa để thu được hiệu quả thì phải chuẩn bị trước cho sự đọc. Một học giả thế kỷ 18 đã nói rằng: Bạn sẽ không tìm được bất kỳ điều gì nếu bạn không định tìm gì cả.
Nguyễn Phi Hoàng Dũng