(Toquoc) – Sau ba ngày làm việc, hội nghị thượng đỉnh G-8 kết thúc mà không đạt được kết quả cụ thể nhưng mở ra khả năng ra đời cơ chế hợp tác mới: G-14.
Từ ngày 8 đến 10/7, lãnh đạo G8 tham dự hội nghị thượng đỉnh tại L’Aquila miền Trung Italia, với trọng tâm thảo luận là vấn đề kinh tế toàn cầu. Các nội dung thảo luận của Hội nghị G-8 lần này gồm: Khắc phục hậu quả khủng hoảng tài chính, đấu tranh chống chủ nghĩa khủng bố, vấn đề thay đổi khí hậu và an ninh lương thực, chương trình hạt nhân của Triều Tiên và Iran, giải quyết xung đột tại Trung Đông, viện trợ cho các nước đang phát triển, các vụ khủng hoảng chính trị ở Iran và Honduras, cùng với vụ rối loạn vì sắc tộc ở tỉnh Tân Cương của Trung Quốc.
Ngoài lãnh đạo cấp cao các nước thành viên (Nga, Anh, Mỹ, Đức, Pháp, Italy, Nhật Bản và Canada), còn có Lãnh đạo của “Nhóm G-5” (Brazil, Ấn Độ, Trung Quốc, Mexico, Cộng hòa Nam Phi) và Ai Cập, lãnh đạo EU, Australia, Indonesia, Hàn Quốc, Tây Ban Nha, Hà Lan, Đan Mạch, Thổ Nhĩ Kỳ, đại diện các nước châu Phi (Angieria, Nigeria, Senegan và Angola) và Chủ tịch Liên minh châu Phi cũng được mời đến tham dự hội nghị. Trước mức độ nghiêm trọng của tình hình bạo loạn ở Tân Cương, Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào, đã phải vội vã trở về nước. Theo giới quan sát, đây là điều chưa từng thấy, rõ ràng là có một sự lo lắng. Qua sự kiện này, người ta nhận thấy là không một quyết định quan trọng nào, được đưa ra mà không có ý kiến của người đứng đầu Trung Quốc.
Không đạt được kết quả cụ thể
Cũng như cuộc gặp gần đây, hội nghị lần này cũng “hy vọng nhiều mà kết quả chẳng bao nhiêu”. Sau 3 ngày họp, chiều 10/7, Hội nghị thượng đỉnh thường niên G-8 và Hội nghị Diễn đàn các nền kinh tế lớn (MEF) kết thúc, nhưng không có cam kết và biện pháp thực hiện cụ thể nào với những mục tiêu đã đề ra.
Trong tuyên bố chung với các nước đang nổi lên gồm Trung Quốc và Ấn Độ, G-8 "chốt lại" mục tiêu giữ cho nhiệt độ Trái Đất tăng không quá 2 độ C so với thời kỳ tiền Cách mạng Công nghiệp, nhưng chỉnh lại mục tiêu giảm khí thải CO2 ở mức "ít nhất là 50%" mức của năm 1990 vào năm 2050, chứ không phải 80% như cam kết trong ngày họp đầu tiên. G-8 cũng thừa nhận các nước phát triển phải gánh trọng trách thực hiện phần lớn mục tiêu này. Tuy nhiên, G-8 không đưa ra những biện pháp cụ thể để thực hiện mục tiêu đã đề ra, và cũng không "khai thông bế tắc" về cách thức hỗ trợ các nước nghèo đối phó với tình trạng biến đổi khí hậu. Bất chấp Tổng thống Mỹ Barak Obama đánh giá mục tiêu giảm khí thải là một sự đồng thuận "có ý nghĩa lịch sử", Tổng Thư ký Liên hợp quốc khẳng định G-8 đã "bỏ lỡ cơ hội duy nhất" để đạt tiến bộ trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu trước tháng 12 tới.
Tuyên bố chung đưa ra những nhận định về khủng hoảng tài chính tương tự bản tuyên bố dự thảo, nhấn mạnh những dấu hiệu ổn định, kể cả trên thị trường chứng khoán, cũng như những nguy cơ đe dọa sự ổn định kinh tế và tài chính thế giới. Hội nghị không nhất trí cao về mức độ cần thiết phải áp đặt các biện pháp ổn định tình hình tiếp theo, và cho rằng các nước phải tự xây dựng chiến lược thoát khỏi khủng hoảng cho phù hợp với điều kiện kinh tế và tài chính của nước mình. Theo nguồn tin Nga, hội nghị bị chia rẽ về thời điểm chấm dứt các "chính sách thoát hiểm" và trọng tâm thực hiện các chính sách kích thích.
Về thương mại, tuyên bố chung chính thức không có sự thay đổi so với dự thảo tuyên bố trước hội nghị, theo đó các nước cam kết chống lại mọi hình thức bảo hộ; duy trì và thúc đẩy các thị trường mở; tìm cách kết thúc cân bằng vòng đàm phán Doha về tự do hóa thương mại toàn cầu.
Về an ninh lương thực, G-8 quyết định chi 20 tỷ USD cho quỹ đảm bảo an ninh lương thực ở các nước nghèo, chuyển hướng từ hỗ trợ lương thực sang công nghệ và thông tin giúp các nước nghèo tự trồng cây lương thực để sinh sống.
Đối với Iran, G-8 bày tỏ quan ngại sâu sắc về tình hình sau bầu cử ở nước này, nhưng khẳng định sẽ tìm kiếm giải pháp hòa bình cho vấn đề hạt nhân của Tehran. Tuyên bố cũng lên án mạnh mẽ các vụ thử hạt nhân của CHDCND Triều Tiên vi phạm các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về vấn đề này.
G-8 thôi chưa đủ
Tổng thống Mỹ Barack Obama đã tỏ dấu hiệu ủng hộ mở rộng G-8, theo đó bao gồm cả các nền kinh tế đang nổi lên, đồng thời sắp xếp lại hệ thống quốc tế này và giảm bớt số cuộc gặp thượng đỉnh.
Phát biểu sau khi dự Hội nghị, nơi lãnh đạo các nước đang phát triển đại diện nhóm G-14 đã vận động để có tiếng nói hơn trong việc đưa ra các quyết sách kinh tế thế giới, ông Obama nói: "Tôi nghĩ chúng ta đang trong giai đoạn chuyển tiếp. Chúng ta đang cố gắng tìm ra một vóc dáng mới hàm chứa tính đại diện cao hơn và hiệu quả hơn". Ông cũng cho rằng những cải cách đối với G-8 sẽ diễn ra trong vài năm tới.
Tổng thống Obama cũng cho biết các nhà lãnh đạo nhóm G-8 đã nhất trí rằng vẫn còn một chặng đường nữa mới đạt được quá trình hồi phục kinh tế hoàn toàn và khẳng định hiện tại còn quá sớm để bắt đầu giảm bớt các biện pháp kích thích kinh tế. Ông nói: "Trong lúc các thị trường của chúng ta đang phục hồi, và chúng ta dường như đã ngăn chặn được sự sụp đổ toàn cầu, song chúng ta cũng biết rằng còn quá nhiều người vẫn đang sống chật vật. Do vậy, chúng tôi nhất trí rằng quá trình phục hồi đầy đủ vẫn còn là một chặng đường nữa, rằng sẽ là quá sớm để bắt đầu giảm bớt các kế hoạch kích thích kinh tế và rằng chúng ta cần phải duy trì sự ủng hộ đối với những kế hoạch này để tạo nền tảng cho một sự phục hồi mạnh mẽ và lâu dài".
Trong khi đó, Thủ tướng Italia Silvio Berlusconi, chủ nhân các hội nghị lần này, bày tỏ hài lòng về những kết quả đạt được. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng cơ chế G-8 không còn có thể phù hợp với thế giới hiện nay, trong khi G-14 là một cơ cấu mang tính đoàn kết, đại diện cho 80% nền kinh tế thế giới. Ông Berlusconi cho biết các nhà lãnh đạo thế giới "muốn thử nghiệm cơ chế G-14 xem liệu cơ chế này phù hợp với những quyết định mang tính đồng thuận hiệu quả đến mức nào". Ông cũng cho biết kể từ nay, các cuộc gặp cấp cao G-14 dự kiến sẽ được tiến hành thường xuyên. Chia sẻ quan điểm này, Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy đã kêu gọi sớm triệu tập một hội nghị thượng đỉnh của G-14. Sáng kiến của Pháp đã nhận được sự ủng hộ của Brazil.
Ảnh hưởng hạn chế của Tổng thống Mỹ
Tổng thống Mỹ ý thức được rằng bất luận được cả thế giới biết đến, thì ông cũng chỉ ghi được vài chiến thắng cục bộ trong khả năng có thể. Bất chấp mọi nỗ lực của bản thân, chiến lược của ông vẫn tiếp tục phải dựa vào khẩu hiệu từng giúp ông đắc cử, đó là hy vọng.
Ông Obama tới dự hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo thế giới trong tư thế là chính khách nổi tiếng nhất, là nhà lãnh đạo siêu cường hàng đầu thế giới. Thế nhưng, ông vẫn không giành được sự ủng hộ của các nước đang phát triển đối với một thỏa thuận mới về sự ấm lên của Trái đất. Điều này đồng nghĩa với việc ảnh hưởng của Mỹ giảm sút.
Trước đó, tại Moscow, ông Obama đã nhận được cam kết từ Nga về một hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân và sự giúp đỡ của Moscow trong cuộc chiến ở Afghanistan, nhưng hai bên vẫn còn nhiều vướng mắc chưa giải quyết được như bất đồng xung quanh các vấn đề hệ thống phòng thủ tên lửa và NATO. Và mặc dù tới Moscow trong tư thế nhà lãnh đạo được lòng dân chúng trên toàn thế giới, ông lại vấp phải thái độ hoài nghi của người Nga.
Trong mọi hoàn cảnh, ông Obama luôn xử sự theo đúng phong cách của mình, đó là đưa mọi người xích lại gần nhau để đàm phán, đánh dấu sự tiến bộ, nhấn mạnh sự thống nhất và thắng lợi ngay cả ở mức "khiêm tốn nhất".
Ngày 9/7, phát biểu về vấn đề khí hậu, ông Obama nói: "Chúng tôi không hy vọng sớm giải quyết vấn đề này trong ngày một, ngày hai, nhưng chúng tôi tin rằng đã đạt được một bước tiến quan trọng". Mỗi khi được hỏi tại sao chưa đạt thêm bước tiến nào về vấn đề này, các cố vấn của ông Obama đều trả lời: "Hãy xem những gì chúng tôi đã làm được".
Tại L'Aquila, ông Obama đã cố gắng tạo động lực cho cuộc chiến đối phó với tình trạng Trái đất ấm lên bằng thông báo với các nguyên thủ khác rằng Hạ viện Mỹ mới đây đã thông qua dự thảo năng lượng, theo đó giảm mạnh lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính của nước Mỹ. Do vậy, người phát ngôn của ông Obama, Robert Gibbs cho rằng các nhà lãnh đạo Trung Quốc, Ấn Độ và Brazil khi về nước sẽ gặp khó khăn trong việc giải thích lý do họ không sẵn sàng áp dụng các biện pháp như vậy.
Tầm ảnh hưởng hạn chế của ông Obama còn thể hiện qua những trở ngại đối với những vấn đề trong nước. Quốc hội Mỹ do đảng Dân chủ kiểm soát đã cản trở ông trong những vấn đề như phản đối lập quỹ phục vụ đóng cửa nhà tù ở Vịnh Guantanamo (Cuba) - nơi giam giữ những nghi can khủng bố, giảm trợ cấp nông nghiệp... Ngay cả một số số vấn đề ưu tiên của ông Obama cũng đang vấp phải sự phản đối ngày càng tăng như chương trình cải cách y tế, gói kích thích kinh tế...
Trong khi đó, các cuộc thăm dò hàng ngày của Viện Gallup cho thấy tỉ lệ ủng hộ ông Obama trong tuần này tụt xuống mức thấp nhất với 57% số người ủng hộ.
Gần 6 tháng kể từ khi nhậm chức tổng thống Mỹ, ông Obama đã tham dự các hội nghị thượng đỉnh G-20, NATO, với các nhà lãnh đạo Tây bán cầu, với các nhà lãnh đạo Nga và hiện là G-8 và các nước khác. Đấy là chưa kể tới các cuộc gặp được ông tổ chức tại Nhà Trắng thảo luận về chương trình cải cách y tế, tài chính quốc gia. Sau Hội nghị thượng đỉnh Italia, Nhà Trắng thông báo ông Obama sẽ tổ chức một hội nghị thượng đỉnh khác vào tháng 3/2010 tại Oasinhtơn về vấn đề an ninh hạt nhân.
G-8 không đạt được những kết quả như mong đợi nhưng mở ra khả năng thay đổi cán cân quyền lực trong mối quan hệ đối tác Nam - Bắc, khi mà vai trò của các nền kinh tế mới nổi ngày càng được khẳng định trong việc giải quyết các vấn đề toàn cầu./.
Khánh Lâm