Vệ sinh an toàn thực phẩm đến mức báo động, ngành y tế giải thích không đủ người để kiểm tra, xử phạt thành ra không ngăn chặn được. Tai nạn giao thông, kẹt xe xảy ra thường xuyên, ngành công an cho rằng có nguyên nhân do thiếu CSGT (có vị lãnh đạo Bộ Công an nói TP.HCM dân số 10 triệu người kể cả khách vãng lai mà chỉ có 600 CSGT là quá ít, đang có kế hoạch tăng thêm 1.000 người). Tiêu cực trong giáo dục làm xói mòn niềm tin của nhân dân, ngành giáo dục lý giải “nhiệm vụ quá nhiều mà lực lượng thanh tra lại mỏng”. Gần đây nhất, có chuyện cấm thuốc lá nơi công cộng, ngành y tế cũng phân trần: Thiếu người đi kiểm tra, xử phạt nên khói thuốc vẫn cứ nhả vô tư…
Thiết nghĩ: Để người dân tuân thủ pháp luật, giải pháp tăng thêm người không phải là hay. Bởi trên thực tế, không thể nào có đủ người để đi thanh tra, kiểm tra hết! Chưa kể, nếu tất cả các ngành đều tăng người thì biên chế nào chịu cho nổi? Chính vì vậy, ngoài việc hướng dẫn, giáo dục ý thức của người dân, cái chính vẫn là trách nhiệm của nhân viên ngành chủ quản, sự chủ động của từng đơn vị cơ sở, từng địa phương, nhất là phát huy chức năng các đoàn thể xã hội, nhân dân, các tổ chức xã hội-nghề nghiệp. Phải làm sao hình thành được mạng lưới nhân dân tự quản, tự nhắc nhở lẫn nhau thi hành luật pháp.
Bên cạnh việc đổ lỗi cho thiếu người, một giải pháp thường được các cơ quan quản lý đưa ra là phạt thật nặng để răn đe. Tuy nhiên, phạt không phải là thượng sách mà là hạ sách, bí bách lắm mới phạt! Càng đề ra phạt nhiều càng dễ tiêu cực! Ví dụ, hút thuốc lá bị phạt 50.000-100.000 đồng (chưa rõ lý do có hai mức phạt chênh lệch như vậy), rất có thể xảy ra tình huống đáng lẽ phạt 100.000 đồng nhưng anh “lót tay” 20.000 đồng, tôi chỉ phạt 50.000 đồng. Mức xử phạt như thế càng dễ dẫn đến tham nhũng nếu chỉ dựa vào bộ máy công quyền, chỉ dựa vào cán bộ nhà nước mà không phát huy được tính chủ động, tự quản của các cơ quan, đơn vị, của người dân và các đoàn thể, tổ chức xã hội.
Hội chứng “thiếu người” xem ra là một căn bệnh mạn tính nhưng không phải không có thuốc chữa!
VŨ QUỐC TUẤN (nguyên thành viên Ban Nghiên cứu của Thủ tướng)